HauVan.comHậu Vận
Sống có ý nghĩa nửa sau cuộc đời

Học vẽ khi về già: bắt đầu với chì, màu nước hay sơn dầu và tập ở đâu

Học vẽ khi về già không cần năng khiếu. Cách chọn chì, màu nước, màu sáp hay sơn dầu cho người mới, bài tập tuần đầu, lớp vẽ ký hoạ và cách giữ hứng thú lâu dài.

Older Vietnamese woman painting watercolor flowers at a small balcony table surrounded by potted plants, viewed from behind her shoulder, natural morning light, soft green and amber tones

Học vẽ khi về già không đòi hỏi năng khiếu; người mới nên bắt đầu bằng bút chì và một cuốn sổ ký hoạ, vẽ mười lăm phút mỗi ngày những vật quanh nhà, rồi mới chuyển sang màu nước hay sơn dầu. Vẽ là kỹ năng nhìn, và kỹ năng nhìn rèn được ở mọi tuổi.

Bài này giúp bạn chọn chất liệu theo sức khoẻ và chỗ ở, gợi ý bài tập cho bốn tuần đầu, so sánh tự học với đi lớp, và nói rõ những suy nghĩ hay khiến người lớn tuổi buông bút sau vài buổi, kèm cách vượt qua.

"Mình không có khiếu" là câu nói cần đặt xuống

Phần lớn người lớn tuổi ngại học vẽ vì một câu nói từ thời đi học: "Em không có khiếu vẽ". Câu nói ấy thường xuất phát từ một bài kiểm tra mỹ thuật năm lớp năm, khi cả lớp được chấm theo một mẫu chung. Năm mươi năm sau, nó vẫn còn ngăn người ta cầm bút.

Thật ra vẽ đẹp ở mức tự mình thấy vui là kỹ năng luyện được, giống như viết chữ đẹp. Nó gồm hai phần: nhìn cho đúng tỉ lệ, sáng tối, và điều khiển tay theo cái mình nhìn. Cả hai đều tiến bộ theo số giờ tập, không phụ thuộc nhiều vào tuổi.

Điều nên đổi là mục tiêu. Bạn không học để thành hoạ sĩ, không để bán tranh. Bạn học để ngồi yên một giờ đồng hồ, để nhìn kỹ một bông hoa trên ban công mà bình thường đi qua không để ý, để có thứ tặng cháu. Đặt mục tiêu như vậy, bức vẽ xấu đầu tiên không còn đáng sợ.

Ông Bảy, 66 tuổi ở Vĩnh Long, nguyên là thợ mộc, nói vẽ giống như bào gỗ: tay quen dần, mắt tinh dần. Năm đầu ông chỉ vẽ dụng cụ trong xưởng cũ, giờ ông vẽ được dáng vợ ngồi nhặt rau.

Chọn chất liệu theo sức khoẻ và chỗ ở

Mỗi chất liệu đòi hỏi một kiểu không gian và mức kiên nhẫn khác nhau. Bảng dưới giúp bạn chọn chất liệu khởi đầu hợp với hoàn cảnh.

Chất liệuDễ bắt đầuCần không gianLưu ý cho người lớn tuổi
Bút chì, bút biRất dễMột cuốn sổ là đủHợp nhất để tập nhìn; mang theo khi đi dạo
Màu sáp, chì màuDễBàn nhỏKhông mùi, không cần nước; hợp người tay hơi run
Màu nướcVừa: màu loang khó đoánBàn, cốc nước, khănNhanh khô, ít mùi; cần chấp nhận vết loang
Màu bột, acrylicVừaBàn rộng, chỗ rửa cọKhô nhanh, sửa được bằng lớp phủ; rửa cọ ngay kẻo hỏng
Sơn dầuKhó với người mớiPhòng thoáng, giá vẽDung môi có mùi; người có bệnh hô hấp nên hỏi bác sĩ, chọn loại không mùi

Người ở chung cư nhỏ, ít chỗ, nên bắt đầu bằng bút chì và màu nước khổ nhỏ. Sơn dầu để dành khi đã chắc mình theo lâu và có phòng thoáng.

Bốn tuần đầu: mỗi ngày mười lăm phút

Lộ trình dưới đây dùng một cuốn sổ ký hoạ khổ vừa và một bút chì mềm. Mỗi ngày mười lăm phút, không cần đúng từng bài, chỉ cần không bỏ quá hai ngày liền.

  1. Tuần một: vẽ đồ vật hình khối đơn giản trong nhà, như cái cốc, quả cam, ấm trà. Chỉ cần đường viền, không tô bóng.
  2. Tuần hai: vẽ lại đồ vật tuần trước nhưng thêm sáng tối, đặt cạnh cửa sổ để có ánh sáng một phía.
  3. Tuần ba: vẽ đồ vật có nhiều chi tiết hơn, như đôi dép, chậu cây, bó rau vừa mua về.
  4. Tuần bốn: ra ban công hoặc ngồi quán nước, vẽ nhanh trong năm phút một góc phố, một chiếc xe đạp, dáng người đang ngồi.
  5. Cuối tuần bốn: lật lại trang đầu sổ và so sánh. Phần lớn người tập đều thấy khác biệt rõ, và đó là lúc thêm màu.

Ghi ngày tháng ở góc mỗi bức. Cuốn sổ có ngày tháng là bằng chứng tiến bộ rõ nhất, những hôm nản lật ra xem rất có ích.

Nếu một bài trong tuần quá khó, cứ làm lại bài tuần trước thêm vài ngày. Lộ trình này là gợi ý, không phải giáo trình; nhịp của bạn mới là nhịp đúng.

Tự học tại nhà hay đi lớp vẽ

Tự học tại nhà hợp với người ngại đông người, muốn tự chọn giờ. Cần có người trong nhà giúp tìm bài hướng dẫn phù hợp trình độ người mới và đừng nhảy cóc sang bài khó.

Lớp vẽ ở nhà văn hoá, câu lạc bộ thường có giờ cố định và bạn cùng tuổi. Người dạy có thể là hoạ sĩ nghỉ hưu hoặc giáo viên mỹ thuật, nhịp học chậm, không chấm điểm. Hỏi trước có cho học thử một buổi không.

Nhóm vẽ ký hoạ ngoài trời hợp với người còn khoẻ, thích đi lại. Cả nhóm hẹn một điểm, như góc chợ, bến sông, rồi mỗi người vẽ một góc. Đây là cách vừa tập vẽ vừa có bạn, vừa vận động nhẹ.

Học cùng cháu là lựa chọn ít người nghĩ tới. Trẻ học mỹ thuật ở trường thường thích dạy lại ông bà. Ông bà vẽ cùng cháu một buổi mỗi tuần là có lớp riêng, có bạn học, lại có thời gian bên nhau.

Câu nên hỏi người dạy trước khi đăng ký là lớp bắt đầu từ đâu với người chưa từng cầm cọ, mỗi buổi kéo dài bao lâu, có cần mua dụng cụ riêng ngay không, và người dạy góp ý theo cách nào. Người dạy hợp với người lớn tuổi thường khen cái đã làm được trước rồi mới chỉ chỗ cần sửa.

Giữ mắt, tay và lưng khi ngồi vẽ lâu

Ngồi cúi lâu là thói quen dễ gây mỏi cổ, mỏi lưng. Vài điều chỉnh nhỏ giúp bạn vẽ được lâu dài:

  • Dùng bảng vẽ nghiêng hoặc kê sổ lên một quyển sách dày để mặt giấy nghiêng về phía mình, đỡ phải cúi.
  • Ngồi gần nguồn sáng tự nhiên, ánh sáng chiếu từ phía ngược tay cầm bút để không bị bóng tay che.
  • Dùng kính đúng độ; nếu kính hiện tại nhìn gần đã mờ, đi đo lại mắt trước khi mua thêm dụng cụ.
  • Nếu tay hơi run, chọn bút to thân, chì mềm, vẽ khổ giấy lớn hơn; nét run đôi khi lại tạo chất riêng cho bức vẽ.
  • Đứng dậy đi lại sau mỗi hai mươi phút, xoay cổ, vươn vai.

Khi nào nên gặp bác sĩ: mắt nhìn mờ nhanh, nhìn thấy chấm đen bay trước mắt, tay run tăng dần hoặc tê bì. Đó là chuyện cần khám, không phải chuyện thiếu khiếu vẽ.

Những suy nghĩ khiến người ta buông bút

"Vẽ xấu quá, cho ai xem." Bức vẽ đầu tiên của ai cũng xấu. Không ai bắt bạn phải cho người khác xem. Cuốn sổ là của riêng bạn, cho xem khi nào muốn.

"Phải mua đủ dụng cụ mới bắt đầu." Hộp màu đắt tiền thường nằm im trong tủ. Một cây bút chì và một cuốn sổ là đủ cho ba tháng đầu.

"Không có gì đáng vẽ." Mọi thứ trong nhà đều đáng vẽ: đôi giày cũ, cái chổi, bàn tay của chính mình. Hoạ sĩ chuyên nghiệp vẫn tập bằng những vật ấy.

"Già rồi, học làm gì cho mệt." Vẽ là một trong ít hoạt động vừa ngồi yên, vừa giữ đầu óc làm việc, vừa có sản phẩm cầm được. Nếu thấy mệt, giảm thời gian chứ đừng bỏ hẳn.

"Vẽ phải giống y ảnh chụp mới là đẹp." Nhiều bức được yêu thích nhất lại là bức không giống hẳn, nhưng giữ được cảm giác của người vẽ: nắng chiều trên mái tôn, dáng lom khom của người bán rau. Giống y thì đã có điện thoại chụp.

"Học muộn thì không bằng ai." Không cần bằng ai. Người bắt đầu ở tuổi sáu mươi lăm, vẽ đều mười năm, vẫn có một nghìn trang sổ ký hoạ, một kho kỷ niệm mà không ai khác có.

Đi vẽ ngoài trời: chuẩn bị những gì

Vẽ ngoài trời là cách tập nhanh lên tay nhất, nhưng với người lớn tuổi cần chuẩn bị kỹ hơn một chút để buổi vẽ vui chứ không mệt:

  • Một chiếc ghế xếp nhẹ có tựa lưng; ngồi xổm hay đứng lâu là thứ làm buổi vẽ kết thúc sớm nhất.
  • Mũ rộng vành, nước uống, khăn mỏng; chọn giờ sáng sớm hoặc chiều muộn, tránh nắng trưa.
  • Dụng cụ gọn trong một túi đeo: sổ, hai cây bút chì, tẩy, hộp màu nước nhỏ, bình nước rửa cọ có nắp.
  • Chọn chỗ ngồi có bóng mát, gần chỗ nghỉ, không chắn lối đi của người khác.
  • Đi theo nhóm hoặc báo cho người nhà biết mình vẽ ở đâu, về lúc nào; mang theo thuốc đang dùng hằng ngày.
  • Mỗi bức ngoài trời chỉ vẽ mười đến hai mươi phút; ánh sáng đổi nhanh, vẽ lâu dễ nản vì cảnh không còn như lúc đầu.

Buổi vẽ ngoài trời đầu tiên thường chỉ được hai ba bức nhỏ chưa ưng. Không sao cả. Cái thu được là quen với việc ngồi vẽ giữa người qua lại mà không ngại ai nhìn, và đó là bước khó nhất.

Làm gì với những bức vẽ

Sau vài tháng, bạn sẽ có một chồng giấy. Đừng để chúng nằm im. Chọn vài bức ưng ý nhất, đóng khung đơn giản treo trong nhà; làm thiệp tay tặng con cháu dịp sinh nhật, Tết; chụp lại gửi nhóm gia đình. Thấy người khác nhìn và hỏi chuyện về bức vẽ là động lực lớn để vẽ tiếp.

Một số câu lạc bộ người cao tuổi tổ chức trưng bày tranh của thành viên vào dịp cuối năm. Đó là dịp tốt để gặp những người cùng sở thích, trao đổi kinh nghiệm, không nhằm thi thố. Nếu bạn ngại, có thể chỉ đi xem trước một lần.

Có người còn gắn tranh với hồi ký: mỗi bức vẽ lại một góc nhà xưa, một con đường cũ theo trí nhớ, kèm vài dòng kể. Cháu chắt sau này nhận được cả hình lẫn chuyện, quý hơn mọi tấm ảnh chụp vội.

Chỉ cần nhớ một điều khi tặng tranh: đừng xin lỗi trước vì tranh xấu. Người nhận quý vì đó là tranh của bạn, không phải vì nét vẽ hoàn hảo.

Câu hỏi thường gặp

Người không có năng khiếu có học vẽ được không?

Được. Vẽ ở mức tự mình thấy vui là kỹ năng nhìn và điều khiển tay, tiến bộ theo số giờ tập. Bắt đầu bằng bút chì, vẽ đồ vật quanh nhà mỗi ngày mười lăm phút là thấy khác sau một tháng.

Người lớn tuổi nên bắt đầu học vẽ bằng chất liệu gì?

Nên bắt đầu bằng bút chì và sổ ký hoạ để tập nhìn, sau đó chuyển sang chì màu hoặc màu nước. Sơn dầu có mùi dung môi, hợp hơn khi đã theo lâu và có phòng thoáng.

Tay run có vẽ được không?

Vẫn vẽ được nếu chọn bút to thân, chì mềm và khổ giấy lớn. Nét run đôi khi tạo chất riêng cho bức vẽ. Nếu run tăng dần hoặc kèm tê bì, nên đi khám để biết nguyên nhân.

Mỗi ngày nên vẽ bao lâu?

Người mới vẽ mười lăm đến hai mươi phút mỗi ngày là vừa, đứng dậy đi lại sau mỗi hai mươi phút. Vẽ đều mỗi ngày giúp tay và mắt quen nhanh hơn một buổi dài cuối tuần.

Học vẽ qua video có được không?

Được, nhất là khi có người trong nhà giúp tìm bài dành cho người mới và đi theo thứ tự. Bất lợi là không ai góp ý trực tiếp, nên thỉnh thoảng tham gia một buổi nhóm vẽ để được nhận xét.

Vẽ tranh có giúp tinh thần người già tốt hơn không?

Nhiều người thấy vẽ giúp họ tập trung, quên lo âu trong lúc vẽ và có thêm chuyện để chia sẻ với con cháu. Tuy vậy nếu buồn chán kéo dài nhiều tuần, nên gặp bác sĩ thay vì chỉ dựa vào sở thích.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138