HauVan.comHậu Vận
Sống có ý nghĩa nửa sau cuộc đời

Học nhạc cụ khi lớn tuổi: chọn đàn gì, tập bao lâu, tự học hay đi lớp

Ngoài 55 tuổi vẫn học đàn được. So sánh đàn phím, guitar, sáo trúc, đàn tranh cho người lớn tuổi, lịch tập ngắn mỗi ngày và cách giữ ngón tay, cổ vai khỏi đau.

Silver-haired Vietnamese man practicing a bamboo flute beside an open window in a small apartment, seen in profile with face softly blurred, medium shot, warm evening lamplight

Người ngoài 55, 60 tuổi vẫn học được nhạc cụ; điều quyết định không phải tuổi mà là chọn đúng đàn hợp với tay, tai và túi tiền, rồi tập ngắn nhưng đều mỗi ngày. Đàn phím và sáo trúc thường dễ vào nhất; guitar và đàn tranh cần chịu đau ngón vài tuần đầu; đàn bầu, đàn nhị khó hơn và cần thầy kèm.

Bài này so sánh các nhạc cụ hay được người lớn tuổi chọn, gợi ý lịch tập hai mươi phút mỗi ngày, bàn chuyện tự học qua video hay đi lớp, và chỉ ra những chỗ hay làm người học bỏ cuộc sau ba tháng, kèm cách tránh.

Học nhạc ở tuổi này khác tuổi trẻ thế nào

Người lớn tuổi học nhạc có vài điểm bất lợi thật: ngón tay kém linh hoạt hơn, khớp có thể đau khi bấm lâu, mắt nhìn bản nhạc nhỏ khó hơn, và phản xạ chuyển hợp âm chậm hơn. Nói rõ những điều đó ngay từ đầu để bạn không tự trách mình khi tiến bộ chậm hơn đứa cháu mười tuổi học cùng thầy.

Nhưng người lớn tuổi cũng có lợi thế mà trẻ con không có. Bạn đã nghe nhạc mấy chục năm nên tai quen giai điệu, biết bài mình muốn chơi, biết vì sao mình học. Bạn chủ động được giờ giấc, không bị ép thi cử. Và bạn kiên nhẫn hơn với những việc lặp lại, nếu thấy việc đó có ý nghĩa.

Mục tiêu hợp lý cho năm đầu không phải biểu diễn mà là chơi trọn vẹn năm đến mười bài mình thích, đủ để đệm cho cả nhà hát trong bữa giỗ hay ngồi chơi một mình buổi tối. Đặt mục tiêu như vậy giúp bạn đo được tiến bộ và không nản. Ông Hưng, 64 tuổi ở Hải Phòng, chỉ đặt mục tiêu đệm được bài hát ru mà vợ hay hát cho cháu, và ông đạt được sau bảy tháng.

So sánh nhạc cụ hay được người lớn tuổi chọn

Bảng dưới so các nhạc cụ theo độ khó ban đầu, mức tác động lên ngón tay và cơ thể, và hợp với kiểu người nào. Đây là đánh giá chung từ kinh nghiệm dạy, mỗi người mỗi khác.

Nhạc cụĐộ khó tháng đầuTác động lên cơ thểHợp với ai
Đàn phím điện tửThấp: bấm là ra tiếng đúngNhẹ, ngồi ghế có tựa đượcNgười muốn đệm hát, chơi giai điệu quen
Sáo trúcVừa: thổi ra tiếng cần vài tuầnTập hơi thở, nhẹ với khớpNgười thích nhạc dân ca, muốn mang theo khi đi xa
GuitarVừa đến khó: đau đầu ngón vài tuầnCổ tay trái và đầu ngón chịu lựcNgười thích đệm hát, nhạc xưa
Đàn tranhVừa: cần đeo móng, chỉnh dâyNgồi lâu, cúi người, cần chú ý lưngNgười yêu nhạc dân tộc, có chỗ đặt đàn cố định
UkuleleThấp: ít dây, cần đàn nhẹNhẹ hơn guitarNgười muốn thử nhanh, chơi cùng cháu
Đàn nhị, đàn bầuKhó: cao độ phụ thuộc tai và tayVừaNgười có tai tốt, có thầy kèm đều

Nếu chưa chắc, thử ukulele hoặc đàn phím trước vì chi phí thấp và ra tiếng nhanh. Khi đã quen nhịp tập, chuyển sang nhạc cụ mình thật sự mê vẫn không muộn.

Lịch tập hai mươi phút mỗi ngày

Với người lớn tuổi, tập ngắn mà đều tốt hơn tập dài mà thưa. Một buổi hai mươi phút có thể chia như sau:

  1. Ba phút khởi động: xoay cổ tay, duỗi ngón, thả lỏng vai. Với sáo, hít thở sâu chậm vài lượt.
  2. Năm phút ôn bài cũ: chơi lại đoạn đã thuộc, để tay nhớ và tâm trạng vui lên.
  3. Bảy phút tập phần mới: chỉ một đoạn ngắn hai đến bốn ô nhịp, chơi chậm, đúng trước rồi mới nhanh.
  4. Ba phút chơi tự do: chơi bài mình thích, không quan tâm đúng sai.
  5. Hai phút ghi lại: hôm nay tập đoạn nào, chỗ nào vướng, ngón nào đau. Sổ tập là cách tự kiểm tiến bộ rõ nhất.

Nếu có hôm mệt, chỉ chơi năm phút bài cũ cũng được. Giữ chuỗi ngày có cầm đàn quan trọng hơn thời lượng từng buổi. Sau một tháng, nếu thấy dư sức, tăng lên ba mươi phút, chia hai buổi sáng chiều.

Tự học qua video hay đi lớp

Tự học qua video hợp khi bạn đã biết chút nhạc lý, có người trong nhà giúp tìm bài giảng, và tính tự giác cao. Lợi thế là học lúc nào cũng được, xem lại nhiều lần, không ngại ai. Bất lợi là không ai sửa tư thế sai, mà tư thế sai ở tuổi này dễ thành đau cổ tay, đau vai.

Đi lớp hợp khi bạn cần lịch cố định để giữ kỷ luật, thích có bạn học, và muốn có người sửa tư thế từ đầu. Lớp nhóm cho người lớn tuổi ở nhà văn hoá, câu lạc bộ thường chậm rãi hơn lớp cho trẻ con. Hỏi trước xem lớp có ai cùng lứa tuổi không.

Cách kết hợp hay dùng là học thầy một buổi mỗi tuần để được sửa tư thế và nhận bài mới, sáu ngày còn lại tự tập theo lịch ở trên, khi quên thì xem lại video. Cách này giữ chi phí vừa phải mà vẫn có người kèm.

Câu nên hỏi thầy trước khi học là thầy từng dạy người lớn tuổi chưa, lớp có cho học thử một buổi không, và nếu tay đau thì thầy điều chỉnh bài tập thế nào. Một người thầy tốt sẽ trả lời cụ thể chứ không chỉ khuyên cố lên.

Giữ ngón tay, cổ vai và mắt khi tập

Đau là lý do số một khiến người lớn tuổi bỏ đàn. Một vài việc nhỏ giúp tránh phần lớn trường hợp:

  • Chọn ghế có chiều cao vừa, hai bàn chân chạm sàn, lưng thẳng tự nhiên; không ngồi mép giường hay ghế đẩu thấp.
  • Với guitar, chọn đàn cỡ nhỏ, dây nhẹ, nhờ thợ hạ dây thấp để bấm đỡ đau. Đau đầu ngón vài tuần đầu là thường gặp, đau lan lên cổ tay thì nên dừng.
  • Phóng to bản nhạc khi in, hoặc dùng máy tính bảng đặt ngang tầm mắt để không cúi cổ.
  • Nghỉ hai phút sau mỗi mười phút tập, đứng dậy đi lại, nhìn ra xa cho mắt nghỉ.
  • Nếu có bệnh khớp, thoái hoá cột sống cổ hay vừa mổ mắt, hỏi bác sĩ điều trị về tư thế ngồi và thời lượng tập trước khi bắt đầu.

Khi nào nên gặp bác sĩ: ngón tay tê kéo dài sau khi ngừng tập, cổ tay sưng hoặc đau về đêm, chóng mặt khi thổi sáo. Những dấu hiệu này không nên tự xử lý bằng cách tập ít đi rồi thôi.

Chỗ hay làm người học bỏ cuộc

Mua đàn đắt ngay từ đầu. Nhiều người mua cây đàn tốt để tự ép mình học, rồi thấy có lỗi mỗi lần nhìn đàn mà không tập. Mua đàn vừa túi, hoặc mượn của người quen, học ba tháng rồi mới nâng cấp.

Chọn bài quá khó. Bài mình yêu nhất thường khó nhất. Hãy tạm để nó làm mục tiêu sáu tháng, trước mắt chọn bài ít hợp âm, nhịp chậm.

So mình với người khác. Trong lớp luôn có người tiến nhanh hơn. So với chính mình tháng trước, đọc lại sổ tập, là cách đo duy nhất có ích.

Ngại chơi cho người khác nghe. Không có người nghe, nhiều người mất động lực. Chơi cho vợ chồng, cho cháu nghe một bài ngắn mỗi cuối tuần là cách giữ lửa đơn giản nhất.

Bỏ hẳn sau một đợt ốm hay đi xa. Nghỉ hai tuần vì ốm, quay lại thấy tay cứng, nhiều người kết luận mình đã quên hết. Thật ra chỉ cần vài buổi ôn bài cũ là tay nhớ lại. Quay về bài dễ nhất, đừng bắt đầu lại từ bài đang dở.

Tập khi đang mệt hoặc bực. Cầm đàn lúc mệt dễ chơi sai liên tục, càng sai càng bực, rồi ghét luôn cây đàn. Nếu hôm đó không ổn, chỉ lau đàn, lên dây rồi cất cũng được tính là một buổi giữ thói quen.

Mua cây đàn đầu tiên: xem gì, hỏi gì

Cây đàn đầu tiên không cần đắt, nhưng cần đủ dễ chơi để không làm bạn nản. Khi đi mua, nên rủ một người biết chơi đi cùng và để ý những điểm sau:

  • Cầm thử, ngồi thử ít nhất mười phút. Đàn quá nặng hay quá to với khổ người sẽ làm mỏi vai sau vài buổi.
  • Với đàn dây, hỏi về độ cao dây. Dây cách cần đàn quá xa thì bấm đau và khó ra tiếng; thợ thường chỉnh được ngay tại cửa hàng.
  • Với đàn phím, chọn loại có phím đủ cỡ và có cổng tai nghe. Tai nghe giúp bạn tập buổi tối mà không ngại hàng xóm, người nhà.
  • Với sáo, nhờ người thổi thử từng lỗ. Sáo lệch cao độ làm người mới tưởng mình thổi sai mãi.
  • Hỏi về việc đổi, sửa sau khi mua. Nơi bán đàng hoàng thường cho đổi nếu có lỗi và chỉnh dây miễn phí vài lần đầu.

Nếu trong nhà có ai từng học đàn rồi bỏ, mượn cây đàn ấy học ba tháng là cách thử ít tốn kém nhất. Khi đã chắc mình theo được, mua đàn mới mới thật sự đáng tiền.

Nhạc cụ như một sợi dây nối các thế hệ

Một lợi ích ít được nhắc là nhạc cụ tạo ra chuyện để nói giữa ông bà và cháu. Đứa cháu học đàn phím ở trường có thể chỉ ông bấm hợp âm; ông có thể kể cho cháu nghe bài hát ấy ra đời lúc nào, hồi xưa người ta hát nó ở đâu. Hai bên đều được làm thầy của nhau.

Chị Mai, 45 tuổi ở Hà Nội, kể mẹ chị 68 tuổi bắt đầu học sáo sau khi bố mất được hai năm. Ban đầu chị lo mẹ buồn, sau thấy mẹ hẹn bạn trong câu lạc bộ đi tập mỗi sáng thứ Bảy, về nhà còn đòi con cháu ngồi nghe. Chị nói nhờ tiếng sáo mà bữa cơm cuối tuần có thêm chuyện vui.

Nếu bạn là con cháu, cách hỗ trợ tốt nhất là ngồi nghe thật, khen cụ thể ("đoạn này mẹ thổi tròn tiếng hơn tuần trước") và không sửa khi không được hỏi. Nếu bạn là người học, đừng ngại nhờ con cháu tìm bản nhạc, quay video để tự xem lại tư thế.

Câu hỏi thường gặp

Bao nhiêu tuổi thì không nên học nhạc cụ nữa?

Không có mốc tuổi cố định. Người bảy, tám mươi tuổi vẫn học được nếu chọn nhạc cụ nhẹ, tập ngắn và tư thế đúng. Người có bệnh khớp, bệnh tim hay vừa phẫu thuật nên hỏi bác sĩ điều trị trước.

Nhạc cụ nào dễ học nhất cho người lớn tuổi?

Đàn phím điện tử và ukulele thường dễ vào nhất vì ra tiếng nhanh, ít đau tay. Sáo trúc cũng hợp với người thích nhạc dân ca, chỉ cần vài tuần để thổi ra tiếng tròn.

Không biết đọc nốt nhạc có học đàn được không?

Được. Nhiều người lớn tuổi học bằng hợp âm ghi trên lời bài hát hoặc học theo tai, theo video. Biết đọc nốt giúp tiến xa hơn, nhưng có thể học dần sau khi đã chơi được vài bài.

Mỗi ngày nên tập đàn bao lâu?

Khoảng hai mươi phút mỗi ngày là vừa cho người mới, chia nghỉ sau mỗi mười phút. Tập đều mỗi ngày hiệu quả hơn tập một buổi dài cuối tuần, lại ít gây đau ngón và mỏi vai.

Tập guitar bị đau đầu ngón tay có bình thường không?

Đau nhẹ ở đầu ngón trong vài tuần đầu là thường gặp, sau đó da sẽ dày lên. Nếu đau lan lên cổ tay, tê kéo dài hoặc sưng khớp thì nên dừng tập và đi khám.

Học đàn có giúp giữ trí nhớ khi về già không?

Học nhạc buộc não ghi nhớ giai điệu, phối hợp tay và tai, nên nhiều người thấy đầu óc minh mẫn hơn. Tuy vậy không nên coi đó là cách chữa bệnh; lo về trí nhớ thì nên gặp bác sĩ.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138