HauVan.comHậu Vận
Chuẩn bị nghỉ hưu

Nghỉ hưu sớm: những điều cần cân nhắc trước khi nộp đơn

Nghỉ hưu sớm có mấy trường hợp, điều gì thay đổi về lương hưu và bảo hiểm y tế, khoảng trống thu nhập trước tuổi hưu, câu nên hỏi trước khi nộp đơn và lựa chọn ở giữa.

Middle-aged Vietnamese woman standing at an open window of a high-rise apartment looking out over the city at dusk, back to camera, hands resting on the sill, muted blue and amber

Trước khi nghỉ hưu sớm, cần phân biệt mình đang định nghỉ hưu trước tuổi theo diện được hưởng lương hưu sớm, hay chỉ nghỉ việc rồi chờ đủ tuổi mới hưởng, vì hai trường hợp khác hẳn nhau về lương hưu, bảo hiểm y tế và thu nhập trong thời gian chờ. Sau đó mới cân nhắc lý do nghỉ, khoảng trống thu nhập và những lựa chọn ở giữa như giảm giờ hay chuyển việc nhẹ.

Bài này nói theo nguyên tắc, không nêu mốc tuổi hay tỷ lệ cụ thể vì quy định đang theo lộ trình điều chỉnh và mỗi trường hợp mỗi khác. Mọi con số cho trường hợp của bạn hãy hỏi cơ quan bảo hiểm xã hội nơi đang đóng, tốt nhất bằng văn bản hoặc ghi lại tên người trả lời.

Nghỉ hưu sớm thật ra là mấy chuyện khác nhau

Người ta hay nói chung là nghỉ hưu sớm, nhưng thực tế có ít nhất ba chuyện khác nhau. Xác định đúng mình thuộc chuyện nào là bước đầu tiên:

Trường hợpHiểu theo nguyên tắcHệ quả chínhCần hỏi ai
Được hưởng lương hưu trước tuổiThuộc các diện luật cho phép, như suy giảm khả năng lao động, làm nghề hoặc ở nơi điều kiện đặc biệt, đủ số năm đóng theo quy địnhCó lương hưu ngay nhưng tỷ lệ hưởng thường bị giảm theo số năm nghỉ sớm, trừ một số diệnCơ quan bảo hiểm xã hội, bộ phận nhân sự
Nghỉ việc trước tuổi, bảo lưu thời gian đóngThôi làm việc nhưng chưa đủ điều kiện hưởng; thời gian đã đóng được giữ lạiChưa có lương hưu cho tới khi đủ điều kiện; mất bảo hiểm y tế do đơn vị đóngCơ quan bảo hiểm xã hội
Nghỉ việc và tiếp tục đóng tự nguyệnTự đóng tiếp để đủ số năm hoặc giữ quá trình đóngPhải tự lo khoản đóng hằng tháng hay hằng kỳCơ quan bảo hiểm xã hội về điều kiện và cách đóng
Nghỉ việc và nhận bảo hiểm một lầnChỉ trong những trường hợp luật cho phépPhần thời gian đã nhận một lần không còn dùng để tính lương hưuCơ quan bảo hiểm xã hội, và nên bàn với gia đình

Nhiều người nói nghỉ hưu sớm nhưng thật ra là trường hợp thứ hai, và chỉ phát hiện ra khi đã nộp đơn nghỉ việc mà không có lương hưu như mình tưởng. Hỏi kỹ trước khi nộp đơn tránh được hiểu lầm này.

Tách rõ lý do mình muốn nghỉ sớm

Vì sức khoẻ. Đây là lý do chính đáng nhất và cũng là lý do có thể mở ra diện hưởng lương hưu trước tuổi nếu đủ điều kiện giám định. Hỏi bác sĩ điều trị về tình trạng của mình, rồi hỏi cơ quan bảo hiểm xã hội về thủ tục giám định. Đừng tự kết luận mình đủ hay không đủ.

Vì công việc quá mệt hoặc môi trường không còn hợp. Lý do này có thật, nhưng đôi khi có lời giải khác ngoài nghỉ hẳn: xin chuyển vị trí, giảm việc, nghỉ phép dài. Thử những cách ấy trước giúp bạn không quyết định trong lúc mệt nhất.

Vì cần chăm người nhà. Chăm bố mẹ già, bạn đời ốm, hay trông cháu cho con đi làm. Nên tính xem việc chăm kéo dài bao lâu, có ai chia sẻ được không, và sau khi xong thì mình có muốn quay lại làm không, vì quay lại sau vài năm thường khó hơn.

Vì muốn tự do làm điều mình thích. Nếu đã có kế hoạch rõ và đủ nguồn sống, đây là lý do tốt. Nếu chỉ là cảm giác chán, hãy thử sống như người nghỉ hưu trong kỳ nghỉ phép trước, xem cảm giác ấy có còn không.

Những gì thay đổi khi nghỉ trước tuổi

Dù thuộc trường hợp nào, nghỉ trước tuổi thường kéo theo những thay đổi dưới đây. Ghi từng mục ra và hỏi cho rõ với trường hợp của mình:

  • Lương hưu: nếu được hưởng trước tuổi, tỷ lệ hưởng thường bị giảm cho mỗi năm nghỉ sớm theo quy định; mức giảm cụ thể phải hỏi cơ quan bảo hiểm xã hội.
  • Thời gian chờ: nếu chỉ nghỉ việc mà chưa đủ điều kiện, sẽ có một khoảng không có lương cũng chưa có lương hưu.
  • Bảo hiểm y tế: thẻ do đơn vị đóng sẽ dừng khi nghỉ việc; cần tìm cách tham gia tiếp, ví dụ theo hộ gia đình, nhất là khi đang điều trị bệnh lâu dài.
  • Các khoản đi kèm công việc: phụ cấp, khám sức khoẻ định kỳ, các chế độ của công đoàn và đơn vị.
  • Quan hệ và nhịp sống: rời công việc sớm hơn bạn bè cùng tuổi, có thể thấy lạc nhịp vài năm đầu.
  • Khả năng quay lại: sau vài năm nghỉ, tìm việc lại ở tuổi trung niên thường khó hơn bạn nghĩ.

Không mục nào trong số này là lý do để không nghỉ. Chúng chỉ là những thứ cần biết trước, để quyết định là quyết định có hiểu biết chứ không phải quyết định vì đang mệt.

Khoảng trống giữa ngày nghỉ việc và ngày có lương hưu

Với người nghỉ việc trước tuổi mà chưa đủ điều kiện hưởng, câu hỏi lớn nhất là sống bằng gì trong thời gian chờ. Khoảng này có thể là vài tháng, cũng có thể là nhiều năm, tuỳ mình nghỉ lúc nào. Trước khi nộp đơn, hãy tính xem khoảng ấy kéo dài bao lâu, theo câu trả lời của cơ quan bảo hiểm xã hội chứ không theo ước đoán.

Tiếp theo là liệt kê nguồn sống trong thời gian ấy: thu nhập của người bạn đời, khoản tiết kiệm, công việc nhẹ có thể làm, sự hỗ trợ của con cái nếu có và nếu mình chấp nhận. Đồng thời liệt kê chi phí không tránh được: ăn uống, điện nước, thuốc men, bảo hiểm y tế, khoản đóng bảo hiểm tự nguyện nếu chọn đóng tiếp. Không cần con số chính xác tới từng đồng, nhưng cần thấy được hai bên có cân không.

Anh Tùng 52 tuổi ở TP Hồ Chí Minh muốn nghỉ việc ở một công ty xây dựng vì quá mệt. Khi ngồi tính, anh thấy còn nhiều năm mới đủ điều kiện hưởng, trong khi con còn đang học. Anh không bỏ ý định nghỉ, nhưng chuyển sang xin làm ở bộ phận văn phòng của công ty, giảm đi công trình, và hẹn mình sẽ xem lại sau ba năm. Đó là một cách giữ quyết định mà không đánh đổi quá nhiều.

Nhận bảo hiểm một lần: vì sao nên dừng lại hỏi kỹ

Khi nghỉ việc sớm, nhiều người nghĩ tới việc nhận bảo hiểm xã hội một lần để có một khoản tiền ngay. Đây là quyết định lớn vì phần thời gian đóng đã nhận một lần sẽ không còn được tính để hưởng lương hưu sau này. Với người còn nhiều năm sống, đổi một khoản tiền trước mắt lấy việc mất lương hưu suốt đời thường là đổi thiệt, nhưng mỗi trường hợp một khác.

Ngoài ra, điều kiện được nhận một lần đã có thay đổi theo luật mới và không phải ai nghỉ việc cũng được nhận. Vì vậy trước khi tính đến chuyện này, cần hỏi cơ quan bảo hiểm xã hội ba câu: mình có thuộc diện được nhận một lần không; nếu nhận thì mất những quyền lợi gì; nếu không nhận mà bảo lưu thì sau này hưởng được gì.

Cũng nên cảnh giác với những người mời làm dịch vụ rút bảo hiểm nhanh, nhất là khi họ đòi giữ sổ, đòi giấy tờ tuỳ thân bản gốc hay đòi một phần tiền. Quyết định này nên bàn với người bạn đời và con cái, không làm một mình trong lúc đang cần tiền gấp. Nếu đang cần tiền vì một khoản nợ hay một việc gấp của con cháu, hãy tách riêng chuyện ấy ra giải quyết, đừng để nó quyết thay mình chuyện lương hưu của mấy chục năm sau.

Những lựa chọn ở giữa trước khi nghỉ hẳn

Giảm giờ làm hoặc làm bán thời gian. Một số nơi cho phép người lớn tuổi làm ít ngày hơn. Bạn giữ được thu nhập, quá trình đóng bảo hiểm và có thêm thời gian, dù cách tính bảo hiểm khi giảm giờ cần hỏi lại.

Chuyển sang vị trí nhẹ hơn. Từ công trình về văn phòng, từ đứng máy sang kiểm tra chất lượng, từ quản lý sang chuyên môn. Đổi chức danh có thể làm mình ngại, nhưng đổi được sức khoẻ và thời gian.

Nghỉ phép dài hoặc nghỉ không lương một thời gian. Hỏi đơn vị xem có thể không. Sau một hai tháng nghỉ, nhiều người nhìn lại quyết định của mình rõ hơn.

Đặt một mốc xem lại. Không quyết định nghỉ ngay mà hẹn mình xem lại sau một năm, trong năm ấy chuẩn bị nguồn sống và hỏi đủ thông tin. Nếu sau một năm vẫn muốn nghỉ, bạn nghỉ với tâm thế chắc chắn hơn nhiều. Trong năm ấy, ghi lại mỗi tháng một dòng: mình còn muốn nghỉ không, vì sao. Đọc lại mười hai dòng ấy sẽ cho câu trả lời rõ hơn mọi lời khuyên.

Trình tự hỏi trước khi nộp đơn nghỉ

Làm theo thứ tự dưới đây để không bỏ sót người cần hỏi. Ghi lại câu trả lời và ngày hỏi:

  1. Hỏi bác sĩ điều trị nếu lý do nghỉ là sức khoẻ: tình trạng hiện tại có cần giám định không, công việc nhẹ hơn có phù hợp không.
  2. Hỏi cơ quan bảo hiểm xã hội: với quá trình đóng của mình, nghỉ lúc này thì thuộc trường hợp nào, được hưởng gì, khi nào, tỷ lệ ra sao.
  3. Hỏi bộ phận nhân sự: thủ tục nghỉ, các khoản đơn vị còn trả, các khoản chế độ sẽ mất, có thể giảm giờ hay chuyển vị trí không.
  4. Bàn với người bạn đời và con cái: thu nhập chung thay đổi thế nào, ai lo phần nào trong thời gian chờ.
  5. Tự hỏi mình: nếu một năm sau thấy hối tiếc, điều gì sẽ khiến mình hối tiếc nhất.

Chỉ nộp đơn khi đã có câu trả lời cho cả năm bước. Quyết định nghỉ sớm khó đảo ngược, nên vài tuần hỏi thêm không làm mất gì.

Câu hỏi thường gặp

Nghỉ hưu sớm có bị trừ lương hưu không?

Nếu được hưởng lương hưu trước tuổi thì tỷ lệ hưởng thường bị giảm theo số năm nghỉ sớm, trừ một số diện theo quy định. Mức giảm cho trường hợp cụ thể phải hỏi cơ quan bảo hiểm xã hội.

Nghỉ việc trước tuổi hưu thì có lương hưu ngay không?

Không nhất thiết. Nếu chưa đủ điều kiện hưởng lương hưu trước tuổi, bạn chỉ nghỉ việc và bảo lưu thời gian đóng, tới khi đủ điều kiện mới hưởng. Hãy hỏi rõ mình thuộc trường hợp nào trước khi nộp đơn.

Nghỉ việc trước tuổi hưu thì bảo hiểm y tế thế nào?

Thẻ bảo hiểm y tế do đơn vị đóng sẽ dừng khi nghỉ việc. Bạn cần tìm cách tham gia tiếp, ví dụ theo hộ gia đình, nhất là khi đang điều trị bệnh lâu dài. Hỏi cơ quan bảo hiểm xã hội nơi cư trú về cách tham gia.

Có nên rút bảo hiểm xã hội một lần khi nghỉ việc sớm?

Cần cân nhắc rất kỹ, vì phần thời gian đã nhận một lần không còn được tính lương hưu sau này, và không phải ai cũng thuộc diện được nhận. Hỏi cơ quan bảo hiểm xã hội và bàn với gia đình trước khi quyết.

Muốn nghỉ hưu sớm vì sức khoẻ thì bắt đầu từ đâu?

Bắt đầu bằng việc hỏi bác sĩ điều trị về tình trạng của mình, rồi hỏi cơ quan bảo hiểm xã hội về điều kiện và thủ tục giám định khả năng lao động. Đừng tự kết luận mình đủ hay không đủ điều kiện.

Có cách nào giảm việc mà chưa cần nghỉ hưu sớm?

Có thể hỏi đơn vị về làm bán thời gian, chuyển sang vị trí nhẹ hơn, hoặc nghỉ phép dài một thời gian. Những lựa chọn này giữ được thu nhập và quá trình đóng bảo hiểm trong khi vẫn có thêm thời gian.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138