HauVan.comHậu Vận
Quan hệ gia đình khi về già

Ông bà trông cháu: thoả thuận trước với con để không kiệt sức, không mất lòng

Ông bà trông cháu dễ thành chuyện buồn khi không ai nói rõ giờ giấc, tiền chi tiêu và ai quyết cách dạy. Những điều nên thoả thuận và cách xin bớt việc khéo léo.

Grandfather pushing a toddler on a playground swing in a leafy neighborhood park, seen from behind at a low angle, late afternoon sun filtering through trees

Ông bà trông cháu êm thấm nhất khi hai bên thoả thuận rõ từ đầu: trông mấy ngày, mấy giờ, ai lo chi phí, ai quyết chuyện ăn ngủ và dạy dỗ, và khi nào ông bà được nghỉ. Phần lớn chuyện buồn giữa ông bà và con cái quanh việc trông cháu không xuất phát từ thiếu thương, mà từ những điều không ai nói ra vì nghĩ "người nhà cả, nói làm gì".

Bài viết dành cho cả hai phía: ông bà muốn giúp nhưng sợ quá sức, và con cái biết ơn nhưng ngại góp ý. Dưới đây là những điều nên nói ngay từ ngày đầu, cách xử lý khi hai thế hệ dạy cháu khác nhau, và cách ông bà xin bớt việc mà không làm con tự ái.

Vì sao trông cháu dễ thành chuyện buồn

Ông bà nhận trông cháu thường vì thương con vất vả và thương cháu. Nhưng một đứa trẻ dưới ba tuổi đòi hỏi sức lực của một người trẻ: bế, đuổi theo, dậy đêm, cúi xuống nhặt đồ hàng trăm lần mỗi ngày. Sau vài tháng, nhiều ông bà đau lưng, mất ngủ, không còn thời gian đi thể dục hay gặp bạn, mà không dám kêu vì sợ con nghĩ mình không muốn giúp.

Phía con cái cũng khó nói. Thấy cháu được cho ăn nhiều đồ ngọt, xem điện thoại lâu, được bế ru mỗi lần khóc, con muốn góp ý nhưng ngại vì "bố mẹ đang giúp mình mà còn chê". Những điều không nói ra cứ dồn lại, đến một ngày bùng lên vì một chuyện rất nhỏ như bát cháo nguội hay giờ về muộn.

Bà Lan 62 tuổi ở Đà Nẵng trông hai cháu nội từ thứ Hai tới thứ Bảy. Bà chưa bao giờ được hỏi có mệt không, con dâu cũng chưa bao giờ được hỏi có muốn gì khác không. Cả hai đều giữ trong lòng cho tới khi bà ốm phải nằm viện một tuần. Lúc đó mọi người mới ngồi lại bàn, và nhận ra những điều cần bàn đáng ra phải bàn từ ba năm trước.

Những điều nên nói rõ từ ngày đầu

Danh sách này không phải hợp đồng, nhưng nên được nói thành lời và nhắc lại khi hoàn cảnh thay đổi, ví dụ cháu đi nhà trẻ hoặc ông bà yếu đi.

  • Số ngày và số giờ: trông cả tuần hay vài ngày, đón lúc mấy giờ, con về muộn thì báo trước bao lâu.
  • Ngày nghỉ của ông bà: ít nhất một ngày trọn vẹn mỗi tuần và những dịp ông bà có việc riêng như đi họp lớp, về quê.
  • Chi phí: sữa, bỉm, đồ ăn, tiền xe đưa đón do ai lo; ông bà không nên tự bỏ tiền túi mà không ai biết.
  • Nếp ăn ngủ của cháu: giờ ngủ trưa, món được và không được ăn, có cho xem điện thoại hay ti vi không, bao lâu.
  • Khi cháu ốm: ông bà gọi ai trước, có được tự cho uống thuốc hạ sốt không, ngưỡng nào thì đưa đi khám ngay.
  • Ai quyết chuyện kỷ luật: cháu hư thì ông bà xử lý thế nào, có được mắng không, chuyện gì để bố mẹ cháu về giải quyết.
  • Ai đưa cháu đi chơi xa: ông bà có được tự đưa cháu về quê, đi chợ xa, đi xe máy chở cháu hay không; nhiều nhà chỉ vỡ lẽ khi đã có chuyện.

Viết mấy điều này ra một tờ giấy dán ở bếp không phải là khách sáo. Nó giúp ông bà khỏi phải đoán ý con, và giúp con khỏi phải nhắc đi nhắc lại.

Việc ông bà nên nhận và việc nên để bố mẹ cháu giữ

Ranh giới dưới đây là gợi ý, mỗi nhà điều chỉnh theo sức khoẻ ông bà và tuổi của cháu.

Nhóm việcÔng bà nhận đượcNên để bố mẹ cháu giữ
Chăm hằng ngàyCho ăn, cho ngủ, chơi cùng, đưa đón gầnTắm đêm, dậy đêm khi cháu còn nhỏ
Sức khoẻTheo dõi, báo khi cháu khác thườngQuyết đi khám, dùng thuốc, tiêm chủng
Dạy dỗKể chuyện, dạy lễ phép, nếp ăn uốngQuyết cách phạt, quy định thiết bị điện tử
Học hànhNhắc làm bài, đưa đi họcKèm bài khó, làm việc với giáo viên
Tiền bạcChi vặt theo khoản con đưaHọc phí, đồ dùng lớn, khoản phát sinh

Việc dậy đêm đáng được nhấn mạnh. Người già ngủ nông và khó ngủ lại hơn người trẻ, vài tuần dậy đêm liên tục có thể làm ông bà mệt kéo dài. Nếu ông bà thấy đau lưng, chóng mặt, mất ngủ kéo dài, nên đi khám và kể với bác sĩ việc mình đang trông trẻ nhỏ hằng ngày để được dặn cách vận động cho phù hợp.

Khi ông bà và bố mẹ cháu dạy cháu khác nhau

Chấp nhận rằng sẽ khác. Ông bà nuôi con trong hoàn cảnh khác, có những kinh nghiệm quý và cũng có những cách nay đã đổi, như ép ăn hay doạ cho nín. Đừng mong hai thế hệ giống hệt nhau, chỉ cần thống nhất vài điều cốt lõi.

Chọn ba điều không nhân nhượng. Mỗi nhà nên chọn vài nguyên tắc cứng, ví dụ thắt dây an toàn khi đi xe, không cho xem điện thoại trong bữa ăn, không đánh cháu. Ngoài những điều đó, ông bà được linh hoạt theo cách của mình.

Góp ý riêng, không trước mặt cháu. Con muốn đổi điều gì thì nói lúc cháu ngủ, bắt đầu bằng lời cảm ơn và nói một việc cụ thể, thay vì câu chung chung kiểu "mẹ chiều cháu quá". Một câu như "con cảm ơn mẹ trông cháu cả tuần, con muốn nhờ mẹ cho cháu ngủ trưa trước mười hai giờ vì tối cháu khó ngủ" dễ nghe hơn nhiều so với một lời trách.

Ông bà cũng được nói. Nếu thấy con quá nghiêm hay quá dễ, ông bà có thể chia sẻ, nhưng chấp nhận quyết định cuối cùng thuộc về bố mẹ cháu.

Đừng để cháu thành người đưa tin. Câu như "bà bảo mẹ không cho con ăn kẹo là ác" làm trẻ rối và làm người lớn giận nhau qua miệng trẻ. Khi cháu kể lại lời của bên này về bên kia, người lớn nên dừng ở câu "để mẹ nói chuyện với bà" rồi tự nói trực tiếp với nhau.

Cách ông bà xin bớt việc mà không làm con tự ái

Nhiều ông bà ngại nói mệt vì sợ con nghĩ mình không thương cháu. Có thể đi theo các bước sau.

  1. Chọn lúc con không vội, không nói vào sáng thứ Hai lúc con đang chuẩn bị đi làm.
  2. Mở đầu bằng điều tích cực: ông bà rất vui được ở với cháu và muốn tiếp tục giúp lâu dài.
  3. Nói thật về sức khoẻ, cụ thể: lưng đau khi bế, tối ngủ không sâu, không còn đi bộ buổi sáng được.
  4. Đề nghị một thay đổi rõ ràng: nghỉ thứ Bảy, đón cháu muộn hơn một tiếng, hoặc con nhờ thêm người giúp vài buổi.
  5. Hẹn một tháng sau ngồi lại xem thay đổi đã ổn chưa.

Lời đề nghị cụ thể dễ được đáp ứng hơn một câu than "dạo này mệt quá". Con cái thường chỉ cần biết ông bà cần gì là sẽ tìm cách, cái khó là họ không biết.

Nếu đã nói mà con vẫn không thay đổi, ông bà có quyền giữ giới hạn của mình, ví dụ báo trước rằng từ tháng sau thứ Bảy ông bà bận việc riêng. Giữ giới hạn không phải là bỏ mặc con, mà là giữ sức để còn giúp được lâu. Một ông bà kiệt sức sau một năm sẽ không giúp được ai trong mười năm tiếp theo, trong khi một ông bà được nghỉ đúng lúc có thể đồng hành cùng cháu cả tuổi thơ.

Con cái nên làm gì để ông bà trông cháu lâu dài

Nếu bạn là người nhờ bố mẹ trông con, vài việc nhỏ giúp ông bà không kiệt sức và cả nhà không mất hoà khí.

  • Hỏi thăm sức khoẻ ông bà đều đặn, không chỉ hỏi cháu hôm nay ăn được bao nhiêu.
  • Về đúng giờ đã hẹn, nếu muộn thì báo sớm thay vì nhắn khi đã quá giờ.
  • Lo đủ đồ dùng cho cháu, không để ông bà phải tự đi mua rồi ngại đòi tiền.
  • Thỉnh thoảng cho ông bà nghỉ trọn một ngày giữa tuần để đi khám, đi chơi hay gặp bạn.
  • Nói lời cảm ơn cụ thể, ví dụ cảm ơn bà đã tập cho cháu tự xúc ăn, thay vì chỉ cảm ơn chung.
  • Khi cháu đi nhà trẻ, bàn lại vai trò của ông bà thay vì mặc định ông bà tiếp tục như cũ.

Có gia đình chọn biếu ông bà một khoản hằng tháng, có gia đình không. Điều này không có đúng sai, nhưng nếu ông bà đang phải bỏ một công việc có thu nhập để trông cháu thì nên được tính tới, và nên được bàn công khai giữa các anh chị em để không ai thấy thiệt.

Khi ông bà nội và ông bà ngoại cùng muốn giúp

Có nhà hai bên ông bà đều muốn trông cháu, có nhà cả hai bên đều không muốn. Trường hợp thứ nhất tưởng là may, nhưng dễ sinh so bì: bên nội trông nhiều thì bên ngoại tủi, cháu quấn bên ngoại thì bên nội buồn. Trường hợp thứ hai làm con khó xử, không biết nhờ ai.

Cách ít va chạm là chia lịch rõ ràng theo sức và theo khoảng cách nhà, ví dụ bên ở gần trông ngày thường, bên ở xa đón cháu cuối tuần hoặc dịp hè. Nếu cả hai bên đều muốn trông nhiều, có thể chia theo giai đoạn: bên này lo năm đầu, bên kia lo năm sau khi cháu đi nhà trẻ và chỉ cần đón buổi chiều. Lịch nên do con đề xuất và hỏi ý cả hai bên, không để ông bà hai bên tự thương lượng với nhau.

Con cũng nên tránh so sánh trước mặt ông bà, kiểu "bà ngoại cho cháu ngủ trưa dễ hơn". Mỗi bên có cách riêng, và cháu được lợi khi được thương theo nhiều cách khác nhau. Nếu một bên không muốn trông, đó là quyền của họ, không nên coi là thiếu thương cháu.

Câu hỏi thường gặp

Ông bà có nghĩa vụ phải trông cháu không?

Không. Trông cháu là sự giúp đỡ xuất phát từ tình thương, không phải nghĩa vụ. Ông bà có quyền nhận, nhận một phần hoặc từ chối tuỳ sức khoẻ và cuộc sống riêng, và con cái nên tôn trọng quyết định đó.

Có nên trả tiền cho ông bà khi nhờ trông cháu không?

Tuỳ hoàn cảnh từng nhà. Nhiều gia đình biếu một khoản để ông bà chi tiêu thoải mái, nhất là khi ông bà bỏ việc làm để trông cháu. Dù chọn cách nào, nên nói rõ với nhau để không ai thấy thiệt hay mang ơn quá mức.

Ông bà chiều cháu quá thì con nên nói thế nào?

Nói riêng khi cháu không có mặt, cảm ơn trước, rồi nêu một việc cụ thể muốn đổi và lý do. Tránh chê chung chung. Chọn vài nguyên tắc quan trọng nhất để thống nhất, những việc nhỏ khác có thể để ông bà làm theo cách của mình.

Ông bà trông cháu bị đau lưng, mất ngủ thì nên làm gì?

Nên giảm bớt việc nặng như bế lâu, dậy đêm, và đi khám để bác sĩ đánh giá. Khi khám nên kể rõ mình đang trông trẻ nhỏ mỗi ngày bao nhiêu giờ để được dặn cách vận động và nghỉ ngơi phù hợp.

Làm sao chia việc trông cháu giữa ông bà nội và ông bà ngoại?

Nên để con đề xuất lịch dựa trên sức khoẻ và khoảng cách nhà của mỗi bên, rồi hỏi ý hai bên. Tránh so sánh cách chăm cháu giữa hai bên và tôn trọng bên nào chỉ muốn giúp ít.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138