HauVan.comHậu Vận
Quan hệ gia đình khi về già

Vợ chồng già hay cãi nhau: vì sao tuổi xế chiều dễ va chạm và cách làm lành

Về già ở nhà cả ngày, vợ chồng dễ cãi vì chuyện nhỏ. Gốc thật thường là mất vai trò, nghe kém, mệt mỏi. Cách nói lúc bực, chia lại việc nhà và khi nào cần người ngoài.

Older couple sitting apart on a stone bench by a lake, husband offering a cup of tea to his wife, medium shot from behind, misty morning, muted greens

Vợ chồng già hay cãi nhau thường không phải vì hết thương, mà vì những thay đổi cùng lúc: cả hai ở nhà nhiều giờ hơn, một người mất vai trò quen thuộc, sức nghe và sức khoẻ giảm, tính khí chậm thích nghi. Những chuyện nhỏ như tắt đèn, để chìa khoá, nêm canh trở thành chỗ trút ra một nỗi bực không có tên.

Tin tốt là phần lớn va chạm kiểu này gỡ được bằng vài thay đổi cụ thể: gọi đúng tên gốc của chuyện, chia lại việc nhà và khoảng riêng, học cách nói khi đang bực. Bài dưới đây dành cho vợ chồng tuổi 55 trở lên và cho cả con cái đang lo vì bố mẹ dạo này hay to tiếng với nhau.

Vì sao về già vợ chồng lại dễ va chạm hơn

Suốt mấy chục năm, vợ chồng có nhịp sống quen: một hoặc cả hai đi làm, gặp nhau buổi tối và cuối tuần, mỗi người có một vùng việc riêng. Khi một người nghỉ hưu hoặc con cái đã ra ở riêng, nhịp đó vỡ. Hai người ở cạnh nhau mười mấy tiếng một ngày trong một không gian nhỏ, và những thói quen trước đây chỉ thoáng thấy giờ hiện ra liên tục.

Người vừa nghỉ việc thường mang theo cảm giác hụt vai trò. Ông quen chỉ đạo ở cơ quan về nhà góp ý cả cách bà xếp tủ lạnh. Bà quen làm chủ căn bếp ba mươi năm thấy ông như người lạ xâm phạm lãnh thổ. Không ai sai hẳn, nhưng cả hai đều thấy bị lấn.

Thêm vào đó là những thay đổi cơ thể ít ai nói ra: ngủ kém nên dễ cáu, đau khớp nên ngại vận động, nghe kém nên hiểu nhầm, một vài loại bệnh mạn tính khiến người ta mệt mỏi thường xuyên. Bà Hạnh 64 tuổi ở Cần Thơ kể chồng mình "dạo này nói gì cũng gắt", đến khi đi khám mới biết ông nghe kém một bên tai đã lâu, nhiều lần ông gắt vì không nghe rõ mà ngại hỏi lại.

Hiểu những gốc này không phải để bào chữa, mà để thôi đổ mọi chuyện cho tính nết. Khi biết vì sao, hai người dễ tìm cách sửa đúng chỗ hơn.

Chuyện hay gây cãi và cái gốc thường nằm phía sau

Bảng dưới gom những chủ đề quen thuộc nhất. Cột giữa là điều thường nằm bên dưới, không đúng với mọi nhà nhưng đáng để tự hỏi.

Chuyện bề mặtGốc thường gặpCách gỡ thử
Tiền chợ, tiền điện, mua sắmLo thiếu tiền khi thu nhập giảm, sợ mất quyền tự quyếtNgồi lại xem tổng thu chi một tháng, chia khoản chung và khoản riêng mỗi người tự tiêu
Ti vi to, đèn sáng, giờ ngủNhịp sinh học khác nhau, nghe kémTai nghe cho người xem ti vi, phòng ngủ riêng nếu cần, khám tai
Cách nấu ăn, dọn nhàLấn sân, mất vai tròChia rõ ai chủ việc gì, người kia chỉ phụ khi được nhờ
Chuyện con cái, cháu chắtLo lắng không nói thành lờiHẹn riêng một buổi chỉ để bàn chuyện con, không bàn lúc đang ăn
Chuyện cũ từ thời trẻVết buồn chưa từng được nói raNói một lần cho trọn khi cả hai bình tĩnh, có thể cần người thứ ba
Họ hàng bên nội, bên ngoạiCảm giác bị so sánh, không được bênhThống nhất cách ứng xử chung trước khi gặp họ hàng

Cách đọc bảng: lần sau khi đang cãi về tiền điện, thử dừng lại hỏi nhau "thật ra mình đang lo chuyện gì". Câu hỏi đó thường làm cuộc cãi đổi hướng nhanh hơn mọi lý lẽ về số điện tháng này.

Khi va chạm có gốc từ sức khoẻ

Có những thay đổi tính khí ở tuổi già không phải chuyện tính nết mà là dấu hiệu sức khoẻ, và nên được bác sĩ xem. Nghe kém là trường hợp hay gặp nhất: người nghe kém hay đoán ý, đoán sai thì phản ứng sai, rồi bị cho là bảo thủ. Mất ngủ kéo dài làm người ta cáu gắt, đau mạn tính làm người ta ít kiên nhẫn.

Một số dấu hiệu nên đưa người thân đi khám thay vì chỉ cãi lại: quên nhiều và quên chuyện mới xảy ra, lặp lại một câu hỏi nhiều lần trong ngày, nghi ngờ người khác lấy đồ của mình, tính tình thay đổi hẳn trong vài tháng, buồn bã và mất hứng thú kéo dài, nói chuyện lạc đề khác thường. Những thay đổi này có nhiều nguyên nhân khác nhau và chỉ bác sĩ mới đánh giá được.

Khi đi khám, nên mang theo vài ví dụ cụ thể ghi lại trong mấy tuần trước, vì người được khám thường trả lời rằng mình vẫn bình thường theo thói quen. Câu nên hỏi bác sĩ: những thay đổi này có thể do đâu, cần làm thêm kiểm tra gì, người nhà nên ứng xử thế nào ở nhà. Nếu người bạn đời không chịu đi khám, có thể lồng vào một lần khám định kỳ khác hoặc nhờ con cái cùng thuyết phục nhẹ nhàng.

Cách nói khi đang bực để không thành cãi to

Nói về việc, không nói về người. Câu "giày để giữa lối đi, suýt nữa thì vấp ngã" khác hẳn câu "ông lúc nào cũng bừa bãi". Câu đầu có thể sửa, câu sau chỉ khiến người kia phải tự vệ. Vợ chồng già xưng hô với nhau thế nào cũng được, miễn nói về một việc cụ thể.

Tránh chữ "lúc nào cũng" và "chẳng bao giờ". Hai cụm này biến một lần lỡ thành bản án cả đời, và người nghe sẽ lục ra ngay một lần ngược lại để cãi.

Hẹn giờ nói lại. Khi cả hai đã to tiếng, một người nói "để chiều mình nói chuyện này" rồi rời phòng. Rời đi có hẹn quay lại khác với bỏ đi giữa chừng.

Đừng lôi chuyện cũ vào chuyện mới. Cãi về bữa cơm mà nhắc lại chuyện ba mươi năm trước thì bữa cơm không bao giờ giải quyết xong. Chuyện cũ nếu còn đau, nên dành một buổi riêng để nói.

Làm lành bằng việc nhỏ. Nhiều đôi vợ chồng lớn tuổi không quen nói xin lỗi. Một chén trà pha sẵn, một lần đi chợ thay, một câu hỏi "chân còn đau không" cũng là lời làm lành, miễn người kia hiểu.

Chia lại việc nhà và khoảng riêng khi cả hai ở nhà

Khi nhịp sống đổi, việc nhà và không gian cũng cần chia lại, không thể giữ nguyên cách chia từ thời còn đi làm.

  • Mỗi người nhận hẳn một vài việc và làm theo cách của mình, người kia không sửa lại sau lưng.
  • Mỗi người có một góc riêng trong nhà: bàn đọc báo, góc ban công, phòng làm việc nhỏ, nơi không bị hỏi han.
  • Mỗi người có ít nhất một hoạt động riêng bên ngoài: đi bộ với nhóm bạn, câu lạc bộ, lớp học, làm vườn ở nhà người quen.
  • Có một hoạt động chung đều đặn, như đi bộ buổi chiều hoặc nấu bữa chủ nhật cùng nhau, để thời gian ở cạnh nhau có chủ đích chứ không chỉ là ngồi chung phòng.
  • Cân nhắc ngủ riêng giường hoặc riêng phòng nếu một người ngáy to hoặc giờ ngủ quá lệch; ngủ đủ giấc giúp hai người dễ chịu với nhau hơn ban ngày.

Ông Tùng 66 tuổi ở Hải Phòng và vợ thoả thuận buổi sáng ông đi câu cá với bạn tới mười giờ, bà đi chợ và tập dưỡng sinh. Chiều hai người cùng chăm vườn rau. Từ khi có nhịp đó, số lần to tiếng trong nhà giảm hẳn, vì mỗi người có lại phần đời riêng.

Con cái nên làm gì khi bố mẹ hay cãi nhau

Không làm trọng tài. Con được gọi về phân xử thường bị kéo vào phe. Dù bên nào đúng, bên kia sẽ thấy con không thương mình. Con có thể nghe từng người, nhưng không tuyên ai thắng.

Hỏi chuyện riêng từng người. Gặp bố một buổi, gặp mẹ một buổi, hỏi dạo này bố mẹ thấy thế nào, có mệt không, ngủ được không. Nhiều khi con phát hiện ra chuyện sức khoẻ hay nỗi lo tiền bạc mà bố mẹ không nói với nhau.

Giúp bố mẹ có hoạt động riêng. Đăng ký cho mẹ lớp học, chở bố đi gặp đồng đội cũ. Bớt thời gian ngồi nhìn nhau là bớt cơ hội va chạm.

Để ý dấu hiệu nghiêm trọng. Nếu cãi nhau có kèm đánh đập, đập phá đồ đạc, đe doạ, hoặc một người bị cấm tiêu tiền, cấm gặp người thân, đó không còn là chuyện tính nết và cần can thiệp nghiêm túc.

Đừng mang chuyện của bố mẹ đi kể khắp họ hàng. Con lo nên hay hỏi ý cô dì chú bác, nhưng chuyện vợ chồng bố mẹ lan ra ngoài thường làm bố mẹ xấu hổ và đóng cửa với cả con. Nếu cần người góp ý, chọn một người duy nhất mà cả bố lẫn mẹ cùng tin, và nói với bố mẹ rằng mình đã hỏi người đó.

Khi nào cần người ngoài giúp

Phần lớn va chạm của vợ chồng lớn tuổi tự gỡ được. Nhưng có những trường hợp cần người thứ ba: hai người không còn nói chuyện với nhau được quá vài câu, một người thường xuyên chửi mắng nặng lời, có bạo lực dù chỉ một lần, hoặc một người rơi vào buồn bã kéo dài không thoát ra được.

Người thứ ba có thể là một người con mà cả hai đều tin, một người bạn lâu năm của cả hai, một chuyên viên tư vấn tâm lý gia đình, hoặc tổ chức đoàn thể ở khu dân cư như hội phụ nữ, hội người cao tuổi. Với bạo lực, nên báo chính quyền địa phương, vì tuổi tác không làm bạo lực bớt nghiêm trọng.

Nhiều người già ngại nhờ người ngoài vì "vạch áo cho người xem lưng". Nhưng sống những năm cuối trong căng thẳng mỗi ngày là cái giá đắt hơn nhiều so với vài buổi nói chuyện với người hiểu nghề. Nếu một trong hai người có dấu hiệu buồn chán kéo dài, mất ngủ, chán ăn, nói những câu như sống thế này chẳng còn ý nghĩa gì, hãy đưa họ gặp bác sĩ sớm.

Câu hỏi thường gặp

Vì sao bố mẹ về già hay cãi nhau hơn hồi trẻ?

Thường vì ở nhà cùng nhau nhiều giờ hơn, một người vừa nghỉ việc nên hụt vai trò, sức khoẻ và giấc ngủ kém đi, nghe kém dễ hiểu nhầm. Những thay đổi này dồn lại làm chuyện nhỏ dễ thành to tiếng.

Con cái có nên can thiệp khi bố mẹ già cãi nhau không?

Nên quan tâm nhưng không làm trọng tài. Con có thể hỏi chuyện riêng từng người, giúp bố mẹ có thêm hoạt động riêng và để ý dấu hiệu sức khoẻ. Chỉ can thiệp mạnh khi có bạo lực, đe doạ hoặc một người bị kiểm soát.

Chồng mới về hưu ở nhà khó tính thì vợ nên làm gì?

Nên cùng chồng chia lại việc nhà, mỗi người chủ một vài việc, và khuyến khích chồng có hoạt động riêng bên ngoài. Nếu tính khí thay đổi hẳn hoặc kèm quên nhiều, mất ngủ, nên đưa đi khám để bác sĩ đánh giá.

Vợ chồng già ngủ riêng phòng có phải là dấu hiệu xấu không?

Không nhất thiết. Nhiều cặp ngủ riêng vì ngáy, giờ ngủ lệch hoặc đau khớp, và ngủ đủ giấc giúp hai người dễ chịu với nhau hơn ban ngày. Điều quan trọng là vẫn giữ những khoảng thời gian chung có chủ đích.

Khi nào thay đổi tính khí của người già cần đi khám?

Khi thay đổi xảy ra rõ trong vài tháng, kèm quên chuyện mới, lặp câu hỏi, nghi ngờ người khác, buồn bã hoặc mất hứng thú kéo dài. Nên ghi lại vài ví dụ cụ thể và kể với bác sĩ khi khám.

Vợ chồng lớn tuổi có nên đi tư vấn tâm lý không?

Có thể, nhất là khi hai người không còn nói chuyện được với nhau hoặc chuyện cũ cứ quay lại mỗi lần cãi. Một người thứ ba hiểu nghề giúp cả hai nói ra những điều đã giữ trong lòng nhiều năm.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138