HauVan.comHậu Vận
Nhà ở và nơi sống tuổi già

Cách chọn viện dưỡng lão: những gì cần xem, cần hỏi trước khi gửi bố mẹ

Các mô hình dưỡng lão khác nhau thế nào, đi xem cơ sở ra sao, câu cần hỏi về nhân viên, ban đêm, cấp cứu, hợp đồng, và dấu hiệu nào cho thấy nên tìm chỗ khác.

Daughter and her elderly father sitting together on a shaded garden bench in a quiet care home courtyard, seen from behind, potted plants around, gentle diffused midday light

Chọn viện dưỡng lão cần dựa trên ba điều: mô hình có khớp với mức chăm sóc bố mẹ cần hay không, cách cơ sở xử lý ban đêm và lúc cấp cứu, và cảm nhận thật khi bạn đi xem vào giờ sinh hoạt bình thường; tờ giới thiệu và phòng mẫu nói rất ít về cả ba.

Ở Việt Nam, đưa bố mẹ vào cơ sở dưỡng lão vẫn là quyết định nặng lòng, hay đi kèm cảm giác có lỗi và lời bàn tán của họ hàng. Nhưng với nhiều gia đình, khi bố mẹ cần chăm liên tục mà con cái không thể ở nhà, đây là lựa chọn có trách nhiệm chứ không phải bỏ mặc. Bài này không nêu tên hay giá cơ sở nào; nó đưa ra cách nhìn, cách đi xem và danh sách câu hỏi để bạn tự đánh giá bất kỳ nơi nào mình tìm được.

Các mô hình dưỡng lão khác nhau ở đâu

Từ "viện dưỡng lão" được dùng cho nhiều kiểu cơ sở rất khác nhau. Trước khi đi xem, xác định bố mẹ cần kiểu nào:

Mô hìnhHợp vớiCần hỏi kỹ
Dưỡng lão sinh hoạtNgười còn tự đi lại, tự ăn, cần bạn, cần nề nếp và người để mắtHoạt động hằng ngày, tự do ra vào, chuyển sang mức chăm cao hơn khi yếu đi thì thế nào
Chăm sóc có điều dưỡngNgười cần hỗ trợ ăn uống, vệ sinh, dùng thuốc, vết loét, nằm nhiềuSố điều dưỡng mỗi ca, bác sĩ đến khám bao lâu một lần, xử lý khi bệnh nặng lên
Chăm sóc người sa sút trí tuệNgười hay quên nặng, đi lạc, thay đổi hành viKhu vực an toàn chống đi lạc, nhân viên có được đào tạo riêng không, cách xử lý khi kích động
Ở ngắn hạn, phục hồiNgười vừa xuất viện, hoặc gia đình cần nghỉ vài tuầnThời gian tối thiểu, có phục hồi chức năng không, thủ tục về nhà

Sai lầm phổ biến là chọn theo mức hiện tại mà không hỏi chuyện tương lai. Bố mẹ vào lúc còn đi lại được, hai năm sau yếu đi, cơ sở lại không nhận chăm mức cao hơn, gia đình phải chuyển chỗ trong lúc bố mẹ yếu nhất. Hỏi rõ: khi bố mẹ yếu đi, cơ sở có tiếp tục chăm được không.

Đi xem cơ sở: làm thế nào để thấy được điều thật

Buổi đi xem do cơ sở sắp xếp thường rơi vào giờ đẹp nhất. Để thấy được sinh hoạt thật, hãy:

  1. Đi ít nhất hai lần, một lần hẹn trước và một lần ghé vào giờ khác, chẳng hạn giờ ăn trưa hoặc chiều muộn khi ca làm đang đổi.
  2. Ở lại trong giờ ăn: xem bữa ăn có nóng không, người không tự ăn được có ai giúp và giúp có kiên nhẫn không.
  3. Để ý mùi. Mùi thuốc tẩy nồng nặc hay mùi khai lâu là dấu hiệu vệ sinh không theo kịp.
  4. Nhìn người đang ở đó: họ mặc quần áo sạch không, tóc tai gọn không, có người nào ngồi một mình rất lâu mà không ai để ý không.
  5. Nghe cách nhân viên nói chuyện với người già: gọi tên, xưng hô lễ phép, hay quát và nói trống không.
  6. Hỏi chuyện vài gia đình đang có người thân ở đó, nếu gặp được ở giờ thăm.
  7. Nếu được, đưa bố mẹ đi cùng ở lần xem thứ hai, và hỏi cảm nhận của bố mẹ sau khi về.

Đừng bị thuyết phục quá nhiều bởi phòng ốc đẹp. Một nơi mới xây, sàn bóng, đồ đạc sang nhưng thiếu người chăm thì không bằng một nơi cũ hơn mà nhân viên biết tên từng người và nhớ ai thích uống trà nóng buổi sáng.

Danh sách câu hỏi nên mang theo

Ghi sẵn những câu sau, hỏi người phụ trách và ghi lại câu trả lời để so giữa các nơi:

  • Cơ sở có giấy phép hoạt động không, do cơ quan nào cấp, và có thể xem bản giấy phép không?
  • Mỗi ca ngày và ca đêm có bao nhiêu người chăm cho bao nhiêu người ở?
  • Ban đêm có điều dưỡng trực không, hay chỉ có bảo vệ và người giúp việc?
  • Khi có người bị ngã, sốt cao, khó thở lúc nửa đêm thì quy trình xử lý là gì, đưa đến bệnh viện nào, ai báo cho gia đình?
  • Bác sĩ có đến khám định kỳ không, bao lâu một lần, và thuốc của bố mẹ do ai quản lý, ai cho uống?
  • Một ngày của người ở đây diễn ra thế nào, có hoạt động gì, được ra vườn, ra ngoài không?
  • Gia đình được thăm vào giờ nào, có được ở lại ăn cơm cùng, có được đón bố mẹ về nhà dịp lễ không?
  • Hợp đồng gồm những khoản nào, khoản nào tính thêm, báo trước bao lâu nếu muốn chấm dứt, tiền đặt cọc được hoàn thế nào?
  • Nhân viên nghỉ việc nhiều không, và người chăm có được đào tạo không?

Câu trả lời mập mờ ở hai nhóm câu là đáng lo nhất: chuyện ban đêm và chuyện cấp cứu. Đó là những lúc gia đình không có mặt, và cũng là lúc chất lượng chăm sóc lộ ra rõ nhất.

Dấu hiệu nên dè dặt hoặc tìm chỗ khác

Không cho xem khu sinh hoạt thật. Chỉ cho xem phòng mẫu, văn phòng và sảnh, từ chối cho vào khu người ở với lý do riêng tư mà không đề xuất cách khác, là dấu hiệu nên cân nhắc.

Ép ký nhanh. Lời mời giữ chỗ bằng tiền cọc lớn ngay buổi đầu, nói rằng chỉ còn một giường, là cách bán hàng chứ không phải cách chăm sóc. Một nơi tốt sẽ cho bạn thời gian suy nghĩ và mang hợp đồng về đọc.

Người ở nằm nhiều, ít được ra khỏi giường. Nếu đến giữa buổi sáng mà phần lớn người ở vẫn nằm, có thể vì thiếu người dìu dậy. Nằm lâu làm người già yếu nhanh hơn.

Dùng biện pháp giữ người mà không giải thích. Buộc tay, cố định vào ghế hay khoá phòng chỉ nên là biện pháp cuối cùng, có lý do y tế và được bàn với gia đình. Nếu thấy điều này mà nhân viên trả lời qua loa, đó là điểm đỏ.

Khó liên lạc. Gọi điện hỏi thông tin mà không ai trả lời, hoặc hẹn gọi lại rồi quên, gợi ý rằng khi có chuyện gia đình cũng sẽ khó nắm được tình hình.

So sánh chi phí mà không bị bất ngờ về sau

Mỗi cơ sở báo giá theo một kiểu, có nơi trọn gói, có nơi tính theo mức chăm, có nơi tách từng dịch vụ. Để so được, hãy đề nghị mỗi nơi ghi rõ từng thành phần dưới đây, kể cả khoản bằng không:

  • Tiền phòng và ăn uống hằng tháng, phòng một người hay phòng chung.
  • Phí chăm sóc theo mức độ, và tiêu chí nào để chuyển sang mức cao hơn.
  • Thuốc, vật tư như tã, miếng lót, dụng cụ y tế: gia đình tự mua hay cơ sở tính thêm.
  • Khám bác sĩ, vật lý trị liệu, đưa đi khám ở bệnh viện: có trong gói hay tính riêng, người đi kèm tính thế nào.
  • Giặt ủi, cắt tóc, ăn thêm theo yêu cầu.
  • Tiền đặt cọc, điều kiện hoàn, và mức điều chỉnh giá hằng năm.

Khi đã có bảng chi tiết của hai ba nơi, cộng tổng cho một tháng theo đúng tình trạng hiện tại của bố mẹ, rồi cộng thêm một lần nữa theo tình trạng có thể xảy ra trong vài năm tới, khi bố mẹ cần chăm nhiều hơn. Con số thứ hai mới là con số cần đặt vào kế hoạch tài chính của gia đình. Nếu nhiều anh chị em cùng góp, nên thống nhất từ đầu ai góp bao nhiêu và ai là người đứng ra làm việc với cơ sở, để tránh những cuộc cãi nhau về sau đúng lúc bố mẹ yếu nhất.

Nói với bố mẹ và với chính mình

Nhiều người con cảm thấy có lỗi khi nghĩ đến viện dưỡng lão, vì quan niệm con cái phải tự chăm bố mẹ. Nhưng chăm một người cần hỗ trợ liên tục, nhất là người sa sút trí tuệ hay nằm một chỗ, là việc của nhiều người theo ca. Khi người con kiệt sức, mất việc, mâu thuẫn vợ chồng, chất lượng chăm sóc ở nhà cũng giảm theo. Chọn một nơi tốt và vẫn thăm nom đều có thể là cách chăm tốt hơn với cả bố mẹ lẫn gia đình.

Với bố mẹ, nên nói thật và nói sớm, khi bố mẹ còn tỉnh táo để tham gia quyết định. Đưa bố mẹ đi xem, hỏi bố mẹ thích nơi nào. Tránh nói dối kiểu đưa đi chơi rồi để lại đó: niềm tin bị phá vỡ khiến những tháng đầu khó khăn hơn nhiều. Người con nên nói rõ rằng mình vẫn đến thăm, vẫn đón về nhà dịp lễ, và nếu bố mẹ không ổn thì cả nhà sẽ tính lại.

Với họ hàng, không cần giải thích quá nhiều. Người ngoài nhìn vào thấy bố mẹ không ở cùng con, nhưng họ không thấy những đêm không ngủ, những lần bố mẹ ngã khi cả nhà đi làm. Quyết định thuộc về những người đang thật sự gánh việc chăm sóc.

Sau khi bố mẹ vào ở: theo dõi thế nào

Tháng đầu là giai đoạn thích nghi, người già có thể buồn, hay đòi về, ăn kém. Nên thăm thường xuyên hơn trong tháng này, ngắn mà đều thay vì một lần dài mỗi tuần. Mang theo đồ quen thuộc như ảnh gia đình, gối, chăn, để căn phòng có hơi hướng nhà.

Lập một kênh liên lạc rõ với một người phụ trách ở cơ sở. Hỏi định kỳ về ăn uống, giấc ngủ, cân nặng, các lần ngã nếu có. Ghi lại để thấy xu hướng. Khi thăm, để ý những thay đổi nhỏ: vết bầm không rõ nguyên nhân, quần áo bẩn, bố mẹ có vẻ sợ một nhân viên nào đó. Hỏi nhẹ nhàng, ghi chép, và trao đổi thẳng với người phụ trách nếu có điều bất thường.

Giữ quyền đổi ý. Hợp đồng nên cho phép chấm dứt với thời gian báo trước hợp lý. Nếu sau vài tháng thấy bố mẹ không hợp, đó không phải thất bại mà là thông tin để tìm lựa chọn khác, có thể là một cơ sở khác, có thể là quay về nhà với người chăm theo giờ.

Câu hỏi thường gặp

Khi nào nên nghĩ đến việc đưa bố mẹ vào viện dưỡng lão?

Khi bố mẹ cần người để mắt hoặc hỗ trợ liên tục mà gia đình không thể bố trí, khi người chăm chính đã kiệt sức, hoặc khi ở nhà một mình không còn an toàn, chẳng hạn hay ngã, hay quên tắt bếp, đi lạc. Quyết định nên bàn cùng bố mẹ khi còn tỉnh táo.

Làm sao biết viện dưỡng lão có được phép hoạt động không?

Hỏi thẳng cơ sở về giấy phép hoạt động và cơ quan cấp, xin xem bản giấy phép. Nếu còn băn khoăn, có thể hỏi chính quyền địa phương nơi cơ sở đặt trụ sở. Một nơi đàng hoàng sẽ không ngại cho xem.

Có nên chọn viện dưỡng lão gần nhà hay xa nhà mà tốt hơn?

Nếu chất lượng tương đương, nên chọn nơi gần để thăm được thường xuyên. Việc gia đình ghé thăm đều đặn vừa giúp bố mẹ đỡ cô đơn, vừa giúp phát hiện sớm điều bất thường. Chỉ nên chọn xa khi nơi gần không đáp ứng được mức chăm bố mẹ cần.

Bố mẹ sa sút trí tuệ có nên ở viện dưỡng lão thường không?

Nên tìm nơi có khu riêng hoặc nhân viên được đào tạo chăm người sa sút trí tuệ, có lối đi an toàn chống đi lạc và cách xử lý khi người già kích động. Hỏi thêm ý kiến bác sĩ đang theo dõi bố mẹ về mức chăm cần thiết.

Hợp đồng với viện dưỡng lão cần đọc kỹ chỗ nào?

Đọc kỹ các khoản phí cố định và khoản tính thêm, điều kiện tăng phí, thời gian báo trước khi chấm dứt, việc hoàn tiền cọc, trách nhiệm khi bố mẹ ngã hoặc phải nhập viện, và việc cơ sở có quyền từ chối tiếp tục chăm khi bố mẹ yếu đi hay không.

Gửi bố mẹ vào viện dưỡng lão có phải là bất hiếu không?

Không nhất thiết. Chữ hiếu nằm ở việc bố mẹ được chăm tốt, được tôn trọng và không bị bỏ rơi. Chọn kỹ một nơi phù hợp, thăm nom đều, theo dõi sát và sẵn sàng đổi khi cần là cách thể hiện trách nhiệm.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138