HauVan.comHậu Vận
Chuẩn bị tài chính cho tuổi già

Chuẩn bị tài chính cho tuổi già: việc cần làm ở tuổi 40, 50 và trước khi nghỉ

Tuổi già cần tiền cho những khoản nào, ba nguồn thu và chỗ yếu của từng nguồn, việc nên làm ở tuổi 40, tuổi 50 và những năm sát ngày nghỉ.

Middle-aged Vietnamese couple sitting at a wooden kitchen table with tea cups and a small calculator, seen from behind, warm evening lamp light, wide shot

Chuẩn bị tài chính cho tuổi già là làm sao để khi không còn đi làm, bạn vẫn có tiền đều đặn cho ăn ở, chữa bệnh và vài khoản bất ngờ, mà không phải ngửa tay xin con hay bán vội tài sản. Việc này không đòi hỏi giàu, cũng không đòi hỏi biết đầu tư. Nó đòi hỏi ba thứ: biết mình sẽ cần những khoản gì, biết tiền sẽ đến từ đâu, và bắt đầu đủ sớm để thời gian làm phần việc nặng nhất.

Mỗi chặng tuổi có một việc chính. Tuổi 40 là lúc dựng nền và cắt các khoản rò rỉ. Tuổi 50 là lúc kiểm tra lại, trả nợ và lấp chỗ trống trong quá trình đóng bảo hiểm xã hội. Những năm sát ngày nghỉ là lúc chuyển từ kiếm thêm sang giữ cho chắc. Dưới đây là bản đồ theo từng chặng, kèm những chỗ người ta hay sai và những việc không cần bận tâm.

Tuổi già cần tiền cho những khoản nào

Chi tiêu sinh hoạt hằng tháng. Ăn uống, điện nước, đi lại, điện thoại, hiếu hỉ. Khoản này thường giảm so với lúc đi làm vì bớt chi phí đi lại, quần áo công sở, tiếp khách, nhưng không giảm nhiều như người ta tưởng. Nhiều nhà thấy chi tiêu chỉ nhẹ đi một phần nhỏ, vì thời gian ở nhà nhiều hơn thì tiền điện, tiền chợ lại tăng.

Chi phí sức khoẻ. Bảo hiểm y tế chi trả phần lớn khám chữa bệnh đúng tuyến, nhưng vẫn còn phần cùng chi trả, thuốc ngoài danh mục, đi lại, người chăm sóc, kính, răng giả, máy trợ thính. Đây là khoản tăng dần theo tuổi, không phải khoản cố định.

Sửa nhà và đồ dùng. Mái dột, thay bồn cầu, lắp tay vịn, thay tủ lạnh hỏng. Những khoản lớn nhưng thưa này hay bị bỏ ra khỏi kế hoạch, rồi đến lúc phải rút vào tiền chi tiêu.

Khoản cho con cháu. Quà cháu, góp khi con cưới, giúp con lúc khó. Đây là khoản tự nguyện, nhưng người Việt hiếm ai không chi, nên phải tính vào chứ không thể coi như không có.

Giai đoạn cần người chăm. Những năm cuối, nếu đi lại khó, chi phí người giúp việc hoặc trung tâm chăm sóc có thể là khoản lớn nhất của cả tuổi già. Không ai muốn nghĩ tới, nhưng chuẩn bị trước thì con cái đỡ lúng túng.

Ba nguồn thu tuổi già và chỗ yếu của từng nguồn

Hầu hết người Việt về già sống bằng một hoặc vài nguồn dưới đây. Biết chỗ yếu của từng nguồn thì mới biết phải bù chỗ nào.

Nguồn thuĐiểm mạnhChỗ yếuCần làm gì từ sớm
Lương hưu từ bảo hiểm xã hộiĐều đặn hằng tháng, có điều chỉnh theo quy định, kèm thẻ bảo hiểm y tếChỉ có khi đóng đủ số năm; mức hưởng phụ thuộc lương đóng và số năm đóngTra quá trình đóng, lấp khoảng trống, hỏi cơ quan bảo hiểm xã hội về điều kiện hưởng
Tiền tích luỹChủ động, dùng được khi cần gấpHết là hết; dễ bị rút cho việc khác; dễ bị lừaTách quỹ dự phòng riêng, không cho vay mượn tuỳ tiện
Thu nhập từ tài sản (cho thuê nhà, đất, ki ốt)Đều đặn nếu có người thuêPhụ thuộc người thuê, tốn sửa chữa, mệt khi tuổi caoTính trước ai sẽ quản lý khi mình không còn sức
Con cái hỗ trợGần gũi, đúng văn hoáPhụ thuộc thu nhập và hoàn cảnh của con; dễ thành gánh nặng hai bênNói rõ với con từ sớm, đừng coi là nguồn chính

Kế hoạch an toàn nhất là không dựa trọn vào một nguồn. Người có lương hưu vẫn cần một quỹ riêng cho sức khoẻ; người không có lương hưu thì càng phải dựng sớm hai nguồn còn lại.

Tuổi 40 đến 50: dựng nền và cắt rò rỉ

Đây là chặng có nhiều thời gian nhất nhưng cũng nhiều khoản chi nhất: con đi học, trả nhà, cha mẹ bắt đầu yếu. Không cần để dành nhiều, cần để dành đều và sửa những thói quen làm tiền chảy mất.

  1. Ghi chi tiêu ba tháng liền, không cần chính xác từng đồng, chỉ cần thấy tiền đi vào đâu. Phần lớn gia đình phát hiện ra vài khoản lặt vặt cộng lại lớn hơn họ nghĩ.
  2. Tra quá trình đóng bảo hiểm xã hội của cả hai vợ chồng. Chỗ thiếu phát hiện ở tuổi 40 còn nhiều cách xử lý; phát hiện ở tuổi 58 thì rất ít.
  3. Dựng quỹ dự phòng tách khỏi tiền tiêu, đủ cho vài tháng chi tiêu, để không phải vay khi ốm hay mất việc.
  4. Không tăng nợ dài hạn kéo quá tuổi nghỉ. Nếu vay mua nhà, tính xem khoản vay kết thúc lúc mình bao nhiêu tuổi.
  5. Để dành một phần thu nhập cố định mỗi tháng ngay khi nhận lương, coi như một khoản chi bắt buộc chứ không phải phần dư.

Thứ tự ở đây có lý do: chưa biết tiền đi đâu thì không biết để dành bao nhiêu; chưa có quỹ dự phòng thì khoản để dành nào cũng sẽ bị rút ra lúc có chuyện.

Tuổi 50 trở đi: kiểm tra, trả nợ, lấp chỗ trống

Chặng này thời gian ngắn lại, nên ưu tiên những việc làm một lần mà tác dụng kéo dài cả tuổi già.

  1. Ước lượng chi tiêu một tháng khi đã nghỉ: lấy chi tiêu hiện tại, bỏ những khoản sẽ mất (đi làm, học phí con), cộng thêm những khoản sẽ tăng (thuốc, điện nước ban ngày).
  2. Đặt câu hỏi với cơ quan bảo hiểm xã hội: với quá trình đóng hiện tại, bạn đã đủ điều kiện hưởng lương hưu chưa, còn thiếu gì, có cách nào lấp khoảng trống.
  3. Trả dứt các khoản nợ có lãi, ưu tiên khoản lãi cao và khoản có tài sản thế chấp là nhà đang ở.
  4. Ghi lại toàn bộ tài sản, sổ tiết kiệm, giấy tờ nhà đất vào một chỗ, cho một người tin cậy biết chỗ để.
  5. Thôi đứng tên vay hay bảo lãnh cho người khác, kể cả con cháu.

Nhiều người ở tuổi 50 cố bù cho những năm để dành ít bằng cách tìm khoản sinh lời cao. Đó đúng là lúc dễ mất tiền nhất, vì không còn đủ thời gian làm lại nếu hỏng.

Tình huống: ông Hải ở Huế, 58 tuổi, còn hai năm nữa nghỉ

Ông Hải làm kế toán cho một doanh nghiệp ở Huế, vợ bán tạp hoá ở nhà. Hai con đã đi làm. Ông có lương hưu dự kiến vì đóng bảo hiểm xã hội liên tục, nhà đã trả hết, có một sổ tiết kiệm. Nghe thì yên, nhưng khi ngồi xuống tính, ông thấy ba chỗ hở.

Chỗ thứ nhất: vợ ông chưa từng đóng bảo hiểm xã hội, nên sau này chỉ có lương hưu của ông nuôi hai người. Chỗ thứ hai: sổ tiết kiệm vừa là tiền dự phòng, vừa là tiền dự định góp cho con trai mua nhà, vừa là tiền sửa mái tôn. Một khoản tiền đang gánh ba việc. Chỗ thứ ba: chỉ ông biết sổ tiết kiệm gửi ở đâu, mật khẩu ứng dụng ngân hàng là gì.

Ông xử lý từng chỗ. Hai vợ chồng cùng đến cơ quan bảo hiểm xã hội hỏi về bảo hiểm xã hội tự nguyện cho vợ, để biết với tuổi hiện tại thì còn lựa chọn nào. Ông chia tiền tiết kiệm thành ba phần có tên riêng: phần dự phòng không đụng tới, phần sửa nhà, phần cho con, và nói rõ với con trai phần đó là bao nhiêu, không hơn. Ông ghi danh sách tài sản, để ở chỗ vợ biết.

Không việc nào trong đó cần kiến thức đầu tư. Chỉ cần ngồi xuống, viết ra và hỏi đúng chỗ.

Những chỗ hay sai và vì sao

Tính kế hoạch cho một người trong khi sống hai người. Lương hưu của một người phải nuôi cả vợ chồng, nhất là khi người kia làm tự do hoặc nội trợ. Hãy tính theo hộ, không theo cá nhân.

Coi nhà đang ở là tiền dưỡng già. Nhà là chỗ ở, không phải tiền mặt. Bán nhà lúc già là chuyện khó cả về tình cảm lẫn thực tế, nên đừng đặt nó làm nguồn chi tiêu chính.

Chờ con lo. Con cái có thể muốn lo, nhưng chúng cũng có con nhỏ, nợ nhà, công việc bấp bênh. Coi con là phần thêm thì cả hai bên đều nhẹ.

Để mọi khoản tiền chung một chỗ. Tiền không có tên sẽ bị dùng cho việc gấp nhất trước mắt, và việc gấp trước mắt hiếm khi là tuổi già.

Chỉ nghĩ đến lúc mới nghỉ. Tuổi già có thể kéo dài hai mươi, ba mươi năm. Chi phí những năm cuối thường cao hơn những năm đầu, chủ yếu vì sức khoẻ và chăm sóc.

Tin vào lời hứa lãi cao để bù thời gian. Người ngoài 50 thấy mình để dành ít thường dễ nghe những lời mời góp vốn, mua hàng hưởng hoa hồng, hay “gửi tiền lãi gấp ba ngân hàng”. Một khoản mất ở tuổi này gần như không có cơ hội làm lại. Nguyên tắc đơn giản: thứ gì hứa lãi cao và chắc chắn cùng lúc thì nên đứng xa.

Những việc không cần làm

Chuẩn bị tài chính hay bị làm phức tạp quá mức. Có những thứ bạn có thể bỏ qua mà không thiệt gì.

  • Không cần học đọc biểu đồ chứng khoán hay theo dõi tin giá vàng mỗi ngày để lo tuổi già.
  • Không cần mua thêm sản phẩm tài chính chỉ vì nhân viên tư vấn nói “ai cũng mua”.
  • Không cần tính chính xác đến từng triệu cho ba mươi năm tới; con số đó sẽ sai, quan trọng là hướng đúng và có điều chỉnh mỗi năm.
  • Không cần giấu con mọi chuyện tiền bạc, cũng không cần kể hết; chỉ cần một người biết giấy tờ để ở đâu.
  • Không cần chờ đủ tiền mới bắt đầu; để dành ít mà đều thắng để dành nhiều mà thất thường.

Mỗi năm một lần, vào dịp cuối năm, hai vợ chồng ngồi xem lại: chi tiêu thay đổi thế nào, quỹ dự phòng còn đủ không, nợ còn bao nhiêu. Một buổi tối mỗi năm là đủ.

Câu hỏi thường gặp

Ngoài 50 tuổi mới bắt đầu chuẩn bị tài chính cho tuổi già có muộn không?

Không muộn, nhưng cách làm khác. Ở tuổi này nên ưu tiên trả nợ, tra lại quá trình đóng bảo hiểm xã hội, dựng quỹ dự phòng và cắt khoản chi thừa, thay vì cố tìm khoản sinh lời cao để bù cho những năm trước.

Có lương hưu rồi thì còn cần để dành không?

Vẫn cần. Lương hưu lo được phần chi tiêu đều đặn, nhưng những khoản lớn và bất ngờ như sửa nhà, thuốc ngoài danh mục bảo hiểm, người chăm sóc lúc yếu thì cần một khoản tiền riêng có sẵn.

Nên để dành bao nhiêu phần trăm thu nhập cho tuổi già?

Không có con số đúng cho mọi nhà. Cách thực tế là bắt đầu bằng một tỷ lệ bạn giữ được đều mỗi tháng, trích ngay khi nhận lương, rồi tăng dần khi con cái tự lập hoặc khi trả xong nợ.

Vợ hoặc chồng không đóng bảo hiểm xã hội thì phải làm sao?

Hãy tính kế hoạch cho cả hộ, không chỉ cho người có lương hưu. Hai vợ chồng nên đến cơ quan bảo hiểm xã hội hỏi về bảo hiểm xã hội tự nguyện cho người chưa đóng, và dành riêng một phần tích luỹ cho người đó.

Có nên bán nhà lớn để đổi nhà nhỏ lấy tiền dưỡng già không?

Đây là quyết định lớn, nên cân nhắc khi còn khoẻ và bàn cùng con cái. Nó có thể giải phóng một khoản tiền, nhưng cũng kèm chi phí chuyển nhà, thay đổi hàng xóm, thói quen. Đừng quyết vội chỉ vì một đợt thiếu tiền.

Bao lâu thì nên xem lại kế hoạch tài chính tuổi già một lần?

Mỗi năm một lần là đủ cho phần lớn gia đình, cộng thêm mỗi khi có thay đổi lớn như mất việc, con cưới, ốm nặng hay nhận một khoản tiền lớn. Chỉ cần xem chi tiêu, quỹ dự phòng, nợ và giấy tờ.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138