Con ở xa vẫn lo được cho bố mẹ già nếu có ba thứ: nhịp liên lạc đều đặn đủ để nhận ra thay đổi, một mạng lưới người ở gần sẵn sàng chạy sang khi cần, và những thông tin quan trọng về sức khoẻ, giấy tờ nằm sẵn trong tay. Khoảng cách làm khó nhiều việc, nhưng phần lớn rủi ro đến từ việc không biết chứ không phải từ việc không ở cạnh.
Bài này dành cho người con đi làm ở TP Hồ Chí Minh, Hà Nội hay nước ngoài trong khi bố mẹ ở quê. Bạn sẽ có cách gọi điện để thấy được tình hình thật, danh sách người ở gần cần có, bảng thông tin nên giữ, những dấu hiệu nên về ngay và cách dùng mấy ngày về thăm cho đáng.
Ở xa vẫn làm được nhiều hơn bạn nghĩ
Người con ở xa thường mang hai cảm giác cùng lúc: lo vì không biết bố mẹ hôm nay thế nào, và áy náy vì anh chị em ở gần phải gánh nhiều hơn. Hai cảm giác này dễ khiến người ta hoặc gọi điện dồn dập rồi lại im lặng nhiều tuần, hoặc gửi tiền về rồi coi như đã làm phần mình.
Thực ra có nhiều việc làm tốt nhất lại từ xa: theo dõi lịch tái khám và nhắc bố mẹ, đặt lịch khám qua điện thoại, sắp xếp người giúp việc theo giờ, đặt hàng thiết yếu giao tận nhà, giữ hồ sơ sức khoẻ, lo giấy tờ hành chính, gọi cho bác sĩ khi bố mẹ cho phép. Đó là phần việc tổ chức mà người ở gần thường không còn sức làm sau một ngày chăm trực tiếp.
Anh Phong 39 tuổi làm ở TP Hồ Chí Minh có bố mẹ ở Quảng Trị. Anh không về được thường xuyên nhưng nhận phần giữ lịch thuốc và lịch khám của bố, hẹn gọi video mỗi tối thứ Ba và thứ Sáu, và tháng nào cũng gọi riêng cho người chị ở gần để hỏi chị cần gì. Chị anh nói điều chị cần nhất không phải tiền, mà là có người cùng nghĩ khi bố ốm.
Gọi điện thế nào để biết tình hình thật
Gọi video thay vì chỉ gọi tiếng. Nhìn thấy bố mẹ giúp bạn nhận ra nhiều điều mà lời "bố mẹ khoẻ" che đi: sắc mặt, dáng ngồi, quần áo có sạch không, nhà có bừa bộn khác thường không.
Hỏi câu mở thay vì câu có hay không. Thay vì "mẹ ăn cơm chưa", hỏi "trưa nay mẹ nấu món gì". Câu trả lời cho biết mẹ còn đi chợ, còn nấu, còn nhớ hay không.
Nhờ bố mẹ đưa máy quanh nhà. Một vòng qua bếp, tủ lạnh, nhà tắm, cầu thang cho bạn biết đồ ăn có đủ không, sàn có trơn không, thuốc để ở đâu.
Để ý giọng nói và nhịp kể chuyện. Giọng yếu hơn mọi khi, kể lặp lại, quên chuyện vừa nói tuần trước, lạc đề nhiều hơn là những điều nên ghi lại và để ý ở lần gọi sau.
Giữ lịch gọi cố định. Bố mẹ biết trước giờ con gọi thì đỡ trông ngóng. Nếu đến giờ mà không nghe máy, bạn biết đó là chuyện bất thường và gọi người ở gần sang xem ngay.
Đừng biến cuộc gọi thành buổi thẩm vấn. Xen những câu hỏi sức khoẻ vào giữa chuyện bình thường về cháu, về hàng xóm, về mùa vụ. Bố mẹ thoải mái thì kể thật nhiều hơn.
Mạng lưới người ở gần: ai, làm gì
Khi có chuyện, người tới đầu tiên gần như không bao giờ là người con ở xa. Vì vậy cần biết trước ai sẽ tới, và họ đã đồng ý chưa.
- Một hàng xóm tin cậy: giữ chìa khoá dự phòng, có số của bạn, đồng ý sang xem khi bạn gọi nhờ. Thỉnh thoảng gửi quà cảm ơn, không đợi tới lúc nhờ việc.
- Anh chị em hoặc họ hàng ở gần: người chăm chính khi có việc lớn. Hỏi họ cần gì, đừng mặc định họ ở gần thì đương nhiên phải lo.
- Tổ dân phố, trưởng thôn, hội người cao tuổi: biết bố mẹ ở một mình là đã có thêm người để ý.
- Một người giúp việc theo giờ hoặc người quen làm thuê: dọn nhà, nấu vài bữa, đưa đi khám khi cần.
- Một nhân viên y tế gần nhà: trạm y tế xã, phường hoặc phòng khám quen, nơi đã biết bệnh sử của bố mẹ.
- Bạn bè của bố mẹ: những người hay đi bộ, uống trà cùng thường là người nhận ra đầu tiên khi bố mẹ vắng mặt.
Viết tên và số của tất cả những người này vào một danh sách, gửi cho mọi anh chị em và dán một bản ở nhà bố mẹ. Khi bạn đang họp hoặc ở múi giờ khác, người ở nhà vẫn biết gọi ai.
Thông tin nên có trong tay dù ở xa
Khi bố mẹ nhập viện bất ngờ, câu hỏi đầu tiên thường là bệnh nền gì, đang uống thuốc gì. Người con ở xa có thể là người giữ những thông tin này cho cả nhà.
| Thông tin | Dùng khi nào | Cập nhật |
|---|---|---|
| Danh sách thuốc đang dùng, liều, giờ uống | Đi khám, cấp cứu, nhờ người cho uống | Mỗi lần bác sĩ đổi thuốc |
| Các bệnh đã được chẩn đoán, dị ứng | Cấp cứu, khám ở nơi mới | Sau mỗi lần khám có kết luận mới |
| Bản chụp căn cước, thẻ bảo hiểm y tế | Nhập viện, làm thủ tục thay | Khi đổi thẻ |
| Tên nơi khám quen và lịch tái khám | Nhắc lịch, đặt lịch giúp | Sau mỗi lần khám |
| Danh sách người ở gần và số liên lạc | Khi bố mẹ không nghe máy | Mỗi sáu tháng |
| Mong muốn của bố mẹ khi ốm nặng | Khi phải quyết định thay | Hỏi lại khi sức khoẻ thay đổi |
Những thông tin này chỉ nên giữ khi bố mẹ đồng ý, và nên để ở nơi an toàn, không đăng lên nhóm chat đông người. Dòng cuối cùng khó hỏi nhất nhưng đáng hỏi nhất: bố mẹ muốn điều trị ở đâu, muốn ai ở bên, muốn cả nhà làm gì nếu bố mẹ không tự nói được. Chuyện giấy tờ pháp lý như uỷ quyền nên hỏi văn phòng công chứng hoặc luật sư.
Dấu hiệu nên về ngay hoặc nên đổi cách sống
Một số thay đổi có nghĩa là cách sống hiện tại không còn đủ an toàn. Gặp những dấu hiệu dưới đây, nên đưa bố mẹ đi khám và bàn lại cả nhà.
- Bố mẹ bị ngã, dù không gãy xương, hoặc kể "dạo này hay chóng mặt".
- Sụt cân nhanh, tủ lạnh trống hoặc đầy đồ hỏng, cơm nấu rồi để nguyên.
- Quên uống thuốc nhiều lần, uống trùng liều, để bếp ga quên tắt.
- Lạc đường ở chỗ quen, nhầm ngày tháng, gọi điện lúc nửa đêm mà không biết giờ.
- Ít nói hẳn, thôi đi gặp bạn, không còn hứng với những việc từng thích.
- Có người lạ hay tới nhà, hoặc bố mẹ bỗng chuyển tiền cho ai đó theo lời khuyên qua điện thoại.
Những dấu hiệu sức khoẻ cần được bác sĩ đánh giá, không nên tự kết luận là do tuổi già. Dấu hiệu cuối cùng là dấu hiệu bị lừa, cần gọi ngay cho bố mẹ, nhờ người ở gần sang, và báo cho ngân hàng hoặc công an nếu đã chuyển tiền.
Khi đưa bố mẹ đi khám vì những dấu hiệu này, nên kể cho bác sĩ cả những gì người ở gần quan sát được, vì bố mẹ thường kể nhẹ đi. Câu nên hỏi: những thay đổi này có thể do đâu, bố mẹ còn tự ở một mình được không, gia đình cần để ý thêm điều gì ở nhà.
Về thăm mấy ngày: dùng sao cho đáng
Lần về thăm thường ngắn và bận đủ thứ khách khứa. Một danh sách nhỏ giúp bạn không ra về với cảm giác chưa làm được gì.
- Ngày đầu chỉ ở nhà với bố mẹ, quan sát nhịp sinh hoạt: dậy mấy giờ, ăn gì, đi lại trong nhà thế nào.
- Đi một vòng quanh nhà để tìm chỗ nguy hiểm: sàn trơn, thảm lật mép, đèn tối ở cầu thang, dây điện vướng lối.
- Kiểm tra tủ thuốc cùng bố mẹ: thuốc hết hạn, thuốc trùng, thuốc không còn dùng.
- Đi cùng bố mẹ một buổi tái khám nếu có lịch, ghi lại lời bác sĩ dặn.
- Ghé thăm và cảm ơn hàng xóm, người giúp việc, anh chị em ở gần.
- Dành một buổi làm điều bố mẹ thích: đi chợ quê, thăm người bạn cũ, ăn món ăn quen.
Đừng dùng hết mấy ngày về để sửa nhà, mua sắm và gặp bạn bè của mình. Bố mẹ nhớ nhất không phải món đồ mới mà là những giờ con ngồi cạnh.
Trước khi đi, ngồi lại với bố mẹ và người chăm chính vài phút để chốt những việc cần theo dõi tới lần về sau: lịch tái khám, việc sửa nhà còn dở, khoản chi nào bạn sẽ lo. Viết ra và gửi vào nhóm gia đình để không ai phải nhớ thay ai.
Cảm giác có lỗi của người con ở xa
Gần như ai ở xa bố mẹ cũng mang cảm giác có lỗi, nhất là khi nghe tin bố mẹ ốm mà mình không về kịp. Cảm giác này dễ khiến người ta làm những việc chỉ để bớt áy náy: gửi nhiều tiền hơn mức cần, hứa những điều không giữ được, hoặc chỉ đạo từ xa khiến anh chị em ở gần bực mình.
Cách đỡ hơn là nhận một phần việc rõ ràng phù hợp với khoảng cách, làm đều đặn và nói với cả nhà mình đang làm gì. Nếu không về được, hãy hỏi thẳng anh chị em ở gần họ cần gì để thay họ làm phần đó. Thường đó là thời gian nghỉ: bạn bỏ tiền thuê người giúp vài ngày để người chị được đi chơi, hoặc đón bố mẹ vào ở với mình một tháng.
Cũng nên nhớ rằng bố mẹ thường chọn ở lại quê vì đó là nơi họ thấy mình là chính mình. Việc bạn đi làm xa không phải là bỏ bố mẹ; nó chỉ có nghĩa là bạn cần cách lo khác, có tổ chức hơn, và cần chấp nhận rằng mình không thể kiểm soát mọi điều từ xa.
Câu hỏi thường gặp
Con đi làm xa thì lo cho bố mẹ già bằng cách nào?
Giữ lịch gọi video cố định, có một mạng lưới người ở gần như hàng xóm, anh chị em, tổ dân phố, giữ sẵn danh sách thuốc và thông tin sức khoẻ, và nhận phần việc tổ chức như nhắc lịch khám, thuê người giúp theo giờ.
Gọi điện cho bố mẹ già bao lâu một lần là đủ?
Không có con số chung, nhưng nên có lịch cố định để bố mẹ biết trước và để bạn nhận ra khi có chuyện bất thường. Nhiều gia đình chọn hai đến ba cuộc gọi video mỗi tuần, thêm tin nhắn ngắn hằng ngày.
Dấu hiệu nào cho thấy bố mẹ già không nên ở một mình nữa?
Bị ngã, sụt cân nhanh, quên uống thuốc hoặc uống trùng, quên tắt bếp, lạc đường ở chỗ quen, ít nói hẳn và thu mình. Khi thấy những dấu hiệu này nên đưa bố mẹ đi khám và cả nhà bàn lại cách sống.
Nhờ hàng xóm để ý bố mẹ già có phiền họ không?
Phần lớn hàng xóm sẵn lòng giúp nếu được nhờ rõ ràng và được cảm ơn đều đặn. Nên nói cụ thể bạn nhờ việc gì, để lại số điện thoại, và thỉnh thoảng gửi quà cảm ơn chứ không chỉ liên lạc khi cần nhờ.
Con ở xa có nên giữ thông tin sức khoẻ của bố mẹ không?
Nên, nếu bố mẹ đồng ý. Danh sách thuốc, bệnh đã chẩn đoán, dị ứng, bản chụp thẻ bảo hiểm y tế giúp ích rất nhiều khi bố mẹ nhập viện bất ngờ. Cần giữ ở nơi an toàn và cập nhật sau mỗi lần khám.
Làm sao để anh chị em ở gần không thấy thiệt khi mình ở xa?
Hỏi thẳng họ cần gì và nhận một phần việc cụ thể làm được từ xa, như giữ lịch khám, thuê người giúp để họ được nghỉ, hoặc đón bố mẹ về ở với mình một thời gian. Nói rõ với cả nhà mình đang làm gì.