HauVan.comHậu Vận
Tâm lý học: vì sao người ta tin vận số khi về già

Đi xem số vì cô đơn: tuổi già cần người lắng nghe hơn cần lời đoán

Với nhiều người già, buổi xem số là lúc hiếm hoi có người ngồi nghe trọn chuyện của mình. Nhận ra nhu cầu được nghe và cách gia đình đáp nhu cầu ấy tốt hơn.

Grandson pouring tea for his grandfather in a sunlit courtyard with potted bonsai, both shown from the side with faces turned away, late morning light, warm green palette

Nhiều người già đi xem số không hẳn vì muốn biết tương lai, mà vì đó là lúc hiếm hoi có người ngồi nghe trọn câu chuyện của mình, hỏi han về con cháu, sức khoẻ, nỗi lo của mình mà không cắt ngang, không vội. Khi nhu cầu được nghe không được đáp ở nhà, nó tìm chỗ khác, và buổi xem số là một chỗ có sẵn, quen thuộc, được xã hội chấp nhận.

Nhận ra điều này giúp con cháu thôi tranh cãi về lời đoán và nhìn vào thứ thật sự đang thiếu. Phần dưới đây giải thích vì sao buổi xem số đáp được nhu cầu ấy, dấu hiệu cho thấy bố mẹ đang thiếu người nghe, một bảng đối chiếu giữa những gì buổi xem mang lại và cách gia đình mang lại điều tương tự, cùng các bước lắng nghe người lớn tuổi cho đúng.

Buổi xem số như một cuộc trò chuyện

Hãy hình dung một buổi xem điển hình của người lớn tuổi ở quê: ngồi trên bộ ghế gỗ, có ấm trà, người xem hỏi tuổi, hỏi nhà có mấy người con, con làm gì, ở đâu, dạo này sức khoẻ ra sao. Người đi xem được kể về từng đứa con, từng đứa cháu, được hỏi lại, được gật đầu. Buổi xem kéo dài cả tiếng, trong đó phần lớn thời gian là người đi xem nói và người kia nghe. Phần "đoán" có khi chỉ chiếm vài phút cuối.

So với một ngày thường của nhiều người già, đó là điều hiếm. Con cái gọi điện thường ngắn, hỏi "bố mẹ khoẻ không", nghe "khoẻ" rồi chuyển sang chuyện khác. Bữa cơm đông người thì chuyện của người trẻ chiếm phần. Hàng xóm cùng lứa có khi đã mất hoặc chuyển đi. Trong bối cảnh ấy, buổi xem số trở thành một cuộc trò chuyện có cấu trúc, có thời gian dành riêng, có người coi chuyện của mình là trung tâm. Nhìn như vậy, việc người già muốn quay lại không khó hiểu, và nó cũng cho thấy chỗ gia đình có thể làm khác. Thứ cần thêm vào đời sống của bố mẹ không phải lời giải thích rằng thầy đoán không đúng, mà là thêm những buổi có người ngồi nghe như vậy.

Dấu hiệu bố mẹ đang thiếu người nghe

Thiếu người nghe hiếm khi được nói ra thẳng. Nó lộ qua những thay đổi nhỏ, và nếu thấy vài dấu hiệu cùng lúc, có thể chuyện xem số chỉ là phần nổi.

  • Kể đi kể lại một chuyện cũ mỗi lần con về, như thể chưa được nghe trọn.
  • Gọi điện cho con vào những lúc không có việc gì, nói chuyện lan man, khó kết thúc cuộc gọi.
  • Nói nhiều với người bán hàng, người giao hàng, người lạ, lâu hơn bình thường.
  • Bật tivi suốt ngày cho có tiếng người trong nhà.
  • Hay nhắc "đi xem thầy nói chuyện cũng vui", nhấn vào phần trò chuyện hơn phần lời đoán.
  • Than thở về sức khoẻ nhiều hơn, nhưng khi đưa đi khám thì không có gì bất thường.
  • Ít ra khỏi nhà, bỏ dần các buổi họp hội, gặp bạn.

Dấu hiệu cuối cùng đáng để ý nhất, vì rút khỏi các mối quan hệ làm cô đơn tự nuôi lớn: càng ít gặp người, càng ngại gặp người. Đó là lúc gia đình cần chủ động hơn, chứ không chờ bố mẹ lên tiếng.

Những gì người xem số cho mà con cháu ít cho

Thời gian trọn vẹn. Một buổi xem là một khoảng thời gian dành riêng, không điện thoại reo, không việc chen ngang. Con cháu thương bố mẹ nhưng thường chỉ cho được những mẩu thời gian vụn.

Sự chú ý vào chuyện của mình. Người xem hỏi tiếp, nhớ chi tiết, nhắc lại tên con cháu. Người kể thấy mình được coi trọng, chuyện của mình đáng được nghe.

Không bị phán xét. Người xem hiếm khi chê "bố lo xa quá". Mọi nỗi lo được nhận như chuyện thật, kể cả những nỗi lo con cháu thấy vô lý.

Một vai trò. Trong buổi xem, người già là người đi hỏi để lo cho cả nhà, là người giữ an lành cho con cháu. Vai trò ấy quý với người đã nghỉ hưu, đang cảm thấy mình ít có ích.

Một nghi thức để mong chờ. Hẹn đi xem đầu năm, giữa năm là một dịp để chuẩn bị, mặc đẹp, ra khỏi nhà. Những dịp như vậy ít dần khi tuổi cao.

Gia đình có thể cho điều tương tự thế nào

Mỗi điều người già nhận được trong buổi xem đều có cách gia đình mang lại, thường không tốn tiền, chỉ cần đều đặn. Bảng dưới gợi ý một vài việc làm được ngay.

Điều người già nhận đượcCách gia đình làm được tương tự
Thời gian trọn vẹnMỗi tuần một cuộc gọi dài cố định, cất điện thoại khi ngồi với bố mẹ
Sự chú ý vào chuyện của mìnhHỏi tiếp về chuyện bố mẹ kể, nhớ tên bạn bè, hàng xóm của bố mẹ
Không bị phán xétNghe hết rồi mới góp ý, bỏ câu "bố mẹ lo xa quá"
Một vai tròHỏi ý bố mẹ về chuyện con cháu, nhờ bố mẹ dạy cháu một món ăn, một nghề
Một nghi thức để mong chờHẹn bữa cơm chung hằng tháng, một chuyến đi nhỏ mỗi mùa
Được hỏi về sức khoẻĐi cùng bố mẹ một buổi khám, hỏi kỹ bác sĩ dặn gì

Khi những điều này có ở nhà, nhu cầu đi xem thường giảm tự nhiên, không cần ai cấm. Và nếu bố mẹ vẫn muốn đi xem đầu năm cho vui, đó đã trở thành một thú vui, không còn là chỗ dựa duy nhất.

Lắng nghe người lớn tuổi cho đúng

Lắng nghe tưởng đơn giản, nhưng với bố mẹ già có vài điểm khác. Các bước sau giúp một cuộc trò chuyện ngắn cũng có chiều sâu.

  1. Chọn lúc không vội. Mười lăm phút trọn vẹn tốt hơn một tiếng vừa nghe vừa nhìn điện thoại.
  2. Mở bằng câu hỏi cụ thể thay vì "bố mẹ khoẻ không": "Sáng nay mẹ đi chợ có gặp ai không?", "Cây bưởi năm nay ra quả chưa bố?".
  3. Để bố mẹ kể hết, kể cả chuyện đã nghe nhiều lần. Chuyện kể lại thường có ý mới nếu chịu nghe.
  4. Hỏi tiếp một câu về cảm xúc: "Lúc đó mẹ thấy thế nào?".
  5. Không vội khuyên, không vội sửa. Nếu cần góp ý, hỏi trước "con nói ý con được không?".
  6. Kết thúc bằng một hẹn cụ thể: "Chủ nhật con gọi lại kể bố nghe chuyện cái Na thi".

Bước cuối giúp bố mẹ có điều để mong chờ, và giữ cho các cuộc trò chuyện nối vào nhau thành một mạch, thay vì rời rạc. Với con ở xa, mạch trò chuyện đều đặn quan trọng hơn những lần về thăm dài nhưng thưa.

Nối lại với người cùng lứa

Con cháu dù chu đáo cũng không thay được bạn bè cùng lứa, những người cùng trải qua một thời, hiểu những câu chuyện mà người trẻ không hiểu. Với nhiều người già, buổi xem số cũng là dịp gặp người quen ở xóm, ngồi chờ, chuyện trò. Nếu muốn giảm phần phụ thuộc vào lời đoán, cách hiệu quả là mở thêm những chỗ gặp gỡ khác.

Ở nhiều nơi có các hội người cao tuổi, hội cựu chiến binh, hội phụ nữ, nhóm đi bộ buổi sáng, nhóm tập dưỡng sinh ở công viên, câu lạc bộ thơ, hát. Con cháu có thể giúp bằng những việc rất cụ thể: hỏi xem gần nhà có nhóm nào, đưa bố mẹ tới buổi đầu, lo phương tiện đi lại, sắp xếp lịch trông cháu để bố mẹ có buổi rảnh. Với người ngại chỗ đông, bắt đầu từ một người bạn cũ: tìm lại số điện thoại, hẹn một bữa cà phê. Một người bạn đều đặn có khi đủ thay đổi cả tuần của người già.

Chỗ hay sai khi muốn giúp bố mẹ bớt cô đơn

Mua thêm đồ thay vì thêm thời gian. Một chiếc tivi to hơn, một chiếc điện thoại mới, một người giúp việc là hữu ích, nhưng không thay được người nói chuyện. Nhiều khi bố mẹ cần một tiếng ngồi cùng hơn một món quà.

Gọi nhiều nhưng ngắn và giống nhau. Ngày nào cũng gọi một phút hỏi "ăn cơm chưa" giúp con yên tâm, nhưng với bố mẹ, đó chưa phải trò chuyện. Một cuộc gọi dài mỗi tuần thường có ý nghĩa hơn bảy cuộc gọi vội.

Đưa bố mẹ lên ở cùng mà không hỏi kỹ. Chuyển bố mẹ lên thành phố để gần con, nhưng ban ngày cả nhà đi vắng, bố mẹ không quen ai, có khi còn cô đơn hơn ở quê giữa hàng xóm cũ.

Chê thú vui của bố mẹ. Chê đi xem số, chê xem phim dài tập, chê buôn chuyện với hàng xóm, trong khi đó là những mối nối ít ỏi còn lại. Bớt chê, thêm hỏi chuyện: phim hôm nay đến đâu rồi, bà hàng xóm dạo này thế nào, thầy nói chuyện gì vui.

Khi cô đơn đã ảnh hưởng tới sức khoẻ

Cô đơn kéo dài không chỉ là chuyện buồn. Ở người cao tuổi, nó thường đi cùng ngủ kém, ăn uống thất thường, ít vận động, và có thể làm các bệnh sẵn có khó kiểm soát hơn. Những dấu hiệu nên đưa đi khám: buồn bã gần như mỗi ngày kéo dài hơn hai tuần, mất hứng thú với cả những việc từng thích, sụt cân, mất ngủ, hay quên tăng nhanh, hoặc nói những câu như "sống thêm làm gì".

Khi đi khám, nên kể với bác sĩ về hoàn cảnh sống: sống một mình hay với ai, con ở xa hay gần, gần đây có mất mát gì, mỗi tuần gặp bao nhiêu người. Những thông tin này giúp bác sĩ nhìn rõ hơn bức tranh. Vài câu nên hỏi: tình trạng này có cần khám thêm chuyên khoa không, gia đình nên để ý thay đổi gì, có hoạt động nào nên khuyến khích bố mẹ làm. Song song, những việc ở bảng và các bước lắng nghe phía trên vẫn là phần gia đình làm được mỗi ngày, và thường là phần có tác dụng lâu dài nhất.

Câu hỏi thường gặp

Vì sao người già sống một mình hay đi xem số?

Vì buổi xem số thường là lúc hiếm hoi có người ngồi nghe trọn câu chuyện của họ, hỏi han về con cháu, sức khoẻ mà không vội. Với người thiếu người trò chuyện, phần được nghe quý không kém phần lời đoán.

Làm sao biết bố mẹ đang thiếu người nghe?

Để ý các dấu hiệu như kể đi kể lại chuyện cũ, gọi điện lan man khó dứt, nói nhiều với người lạ, bật tivi suốt ngày cho có tiếng người, ít ra khỏi nhà và bỏ dần các buổi gặp bạn bè.

Con ở xa thì lắng nghe bố mẹ thế nào?

Hẹn một cuộc gọi dài cố định mỗi tuần, hỏi chuyện cụ thể thay vì hỏi khoẻ không, để bố mẹ kể hết, và kết thúc bằng một hẹn lần sau. Mạch trò chuyện đều đặn quan trọng hơn những lần về thăm dài mà thưa.

Có cần cấm bố mẹ đi xem số khi bố mẹ cô đơn không?

Không cần cấm. Khi gia đình và bạn bè đáp được nhu cầu được nghe, nhu cầu đi xem thường giảm tự nhiên. Chỉ nên can thiệp khi có chi tiêu lớn, bị doạ hoặc bị ép chuyển tiền.

Khi nào cô đơn ở người già cần đi khám?

Khi buồn bã gần như mỗi ngày kéo dài hơn hai tuần, mất hứng thú với mọi thứ, sụt cân, mất ngủ, hay quên tăng nhanh, hoặc nói những câu chán sống. Nên đưa đi khám và kể rõ hoàn cảnh sống với bác sĩ.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138