HauVan.comHậu Vận
Chuẩn bị nghỉ hưu

Kỹ năng tự lập nên học trước khi nghỉ hưu: nấu ăn, giấy tờ, điện thoại, đi lại

Kỹ năng tự lập nên học trước khi nghỉ hưu: nấu vài bữa đơn giản, tự lo giấy tờ và hoá đơn, dùng điện thoại an toàn, tự đi lại, sửa chữa nhỏ và cách học cho vào.

Vietnamese grandfather in an apron carefully frying an egg at a home stove while his adult daughter watches beside him, side view, cozy kitchen, late afternoon glow

Trước khi nghỉ hưu, mỗi người nên tự làm được năm nhóm việc mà lâu nay thường do người khác trong nhà lo: nấu vài bữa ăn đơn giản, tự xử lý giấy tờ và hoá đơn, dùng điện thoại để liên lạc và thanh toán an toàn, tự đi lại khi không có người đưa, và sửa vài hỏng hóc nhỏ trong nhà. Lý do không phải vì sẽ phải sống một mình, mà vì sớm muộn sẽ có lúc người quen làm những việc ấy ốm, đi vắng hoặc không làm được nữa.

Ở nhiều gia đình, mỗi người giữ một phần việc suốt mấy chục năm: người nấu ăn, người lo giấy tờ, người lái xe. Khi còn đi làm, phân công ấy hợp lý. Khi về già, nó trở thành điểm yếu. Bài này liệt kê từng nhóm kỹ năng, mức nào là đủ, học từ ai và học thế nào cho vào ở tuổi trung niên.

Vì sao người sắp nghỉ hưu cần học thêm việc nhà

Ông Hải 58 tuổi ở Huế làm kế toán ba mươi năm, giỏi số liệu nhưng chưa từng nấu một bữa cơm. Bà Nga, vợ ông, nấu ăn rất khéo nhưng chưa từng tự đi nộp một giấy tờ nào. Năm ngoái bà đi mổ, nằm viện hai tuần; ông ăn cơm hộp và mì gói suốt mười bốn ngày. Năm trước nữa ông đi công tác dài, bà loay hoay không biết đóng tiền điện thế nào khi hoá đơn đổi sang thanh toán qua điện thoại. Hai người không ai lười, chỉ là chưa từng phải học việc của người kia.

Câu chuyện ấy rất phổ biến. Khi về già, khả năng một người phải tự lo mọi việc trong một thời gian, vì người kia ốm, đi chăm cháu ở xa, hay vì những lý do lớn hơn, là điều gần như chắc sẽ xảy ra. Lúc ấy vừa phải lo chuyện chính vừa phải học việc mới thì rất mệt.

Nghỉ hưu là thời điểm tốt nhất để học, vì có thời gian và vẫn còn người trong nhà để dạy. Cũng có một cái lợi ít ai nghĩ tới: khi mỗi người làm được việc của người kia, việc nhà được chia đều hơn, và người lâu nay gánh một mình được nghỉ ngơi. Học không phải để thay thế ai, mà để không ai phải gánh một mình.

Năm nhóm kỹ năng và mức đủ dùng

Không cần giỏi, chỉ cần đủ để tự lo trong vài tuần nếu người quen làm không có mặt. Bảng dưới gợi ý mức tối thiểu:

NhómMức đủ dùngHọc từ aiMất khoảng bao lâu
Nấu ănNấu được cơm, hai ba món mặn, một món canh, biết đi chợNgười bạn đời, con cáiVài tuần, mỗi tuần nấu vài bữa
Giấy tờ, hoá đơnBiết giấy tờ cất ở đâu, đóng được tiền điện nước, biết hỏi ai khi cần làm thủ tụcNgười đang giữ việc này trong nhàMột hai buổi ngồi cùng, rồi tự làm vài tháng
Điện thoạiGọi video, nhắn tin, thanh toán hoá đơn, nhận ra tin nhắn lừa đảoCon cháu, lớp học ở hội người cao tuổiVài buổi, rồi thực hành hằng ngày
Đi lạiTự đi xe buýt hoặc gọi xe, biết đường tới bệnh viện, chợ, nhà conTự đi thử, có người đi kèm lần đầuVài lần đi thử
Sửa chữa nhỏThay bóng đèn, biết cầu dao và khoá nước tổng ở đâu, gọi đúng thợNgười bạn đời, con cái, thợ quenMột buổi chỉ cho nhau trong nhà

Chọn nhóm mình yếu nhất học trước. Người trong nhà nên đổi vai cho nhau: ai giữ việc nào thì dạy việc đó.

Nấu ăn: đủ ba bữa đơn giản là được

Bắt đầu từ cơm và trứng. Nấu cơm bằng nồi điện, luộc rau, chiên trứng, nấu một nồi canh đơn giản. Bốn món này đủ cho một bữa no và học được trong một tuần.

Học năm món nhà hay ăn. Nhờ người nấu chính trong nhà dạy đúng năm món cả nhà quen. Ghi lại cách làm bằng lời của mình, kèm lượng gia vị ước chừng.

Tập đi chợ với danh sách. Đi chợ cùng người quen đi chợ vài lần, biết hàng nào mua ở đâu, lượng bao nhiêu cho hai người. Người mới đi chợ hay mua quá nhiều.

Nấu theo hướng dẫn của bác sĩ nếu có bệnh. Người có bệnh mạn tính như đái tháo đường, tăng huyết áp thường được dặn bớt muối, bớt đường. Người nấu cần biết điều ấy; hỏi bác sĩ hoặc chuyên viên dinh dưỡng nên nấu thế nào cho phù hợp.

Biết giữ an toàn trong bếp. Tắt bếp ga khi rời bếp, không để nồi trên bếp rồi đi làm việc khác, cất dao gọn. Người mới vào bếp ở tuổi lớn hay quên bếp đang bật.

Giấy tờ, hoá đơn, tài khoản: ai trong nhà cũng phải biết

Phần này thường do một người giữ, và khi người ấy vắng mặt là cả nhà lúng túng. Những điều người còn lại cần biết:

  • Giấy tờ quan trọng cất ở đâu: căn cước, sổ hộ khẩu cũ nếu còn, giấy tờ nhà đất, quyết định lương hưu, thẻ bảo hiểm y tế, giấy ra viện, sổ khám bệnh.
  • Các khoản phải trả hằng tháng: điện, nước, mạng, truyền hình, tiền chung cư nếu có, ngày nào phải trả, trả bằng cách nào.
  • Lương hưu, thu nhập về đâu, rút hay kiểm tra thế nào.
  • Khi cần làm thủ tục hành chính thì tới đâu, hỏi ai; số đường dây hỗ trợ của các đơn vị điện nước ghi ở đâu trong nhà.
  • Những khoản nợ hay khoản người khác đang nợ mình, nếu có.
  • Mật khẩu và mã cần thiết được cất ở chỗ an toàn mà người bạn đời biết, không ghi lên điện thoại hay dán cạnh máy.

Cách học hiệu quả: người giữ việc này ngồi với người kia một buổi, đi qua từng giấy tờ, rồi trong ba tháng tiếp theo để người kia tự đóng các hoá đơn, mình chỉ đứng sau. Ghi tóm tắt vào một tờ giấy cất cùng chỗ giấy tờ.

Điện thoại: liên lạc, thanh toán và tự bảo vệ

Điện thoại thông minh là công cụ tự lập quan trọng nhất của người già hôm nay, nhưng cũng là cửa ngõ của lừa đảo. Những việc nên làm được:

  • Gọi điện, gọi video, nhắn tin cho con cháu; lưu sẵn số của người thân, hàng xóm, bác sĩ quen.
  • Chụp ảnh và gửi ảnh, ví dụ chụp đơn thuốc gửi con xem.
  • Thanh toán hoá đơn điện nước nếu đã quen; nếu chưa, biết cách nhờ đúng người.
  • Gọi xe, xem đường đi khi cần.
  • Nhận ra tin nhắn, cuộc gọi lừa đảo: tự xưng công an, ngân hàng, bảo hiểm xã hội đòi chuyển tiền, đòi mã xác thực, báo trúng thưởng, báo con cháu gặp nạn cần tiền gấp.
  • Nguyên tắc vàng của người già khi dùng điện thoại: không bao giờ đọc mã xác thực cho ai, không bấm vào đường dẫn lạ, gặp chuyện tiền bạc gấp thì gọi lại cho con cháu theo số mình đã lưu trước khi làm gì.

Con cái dạy bố mẹ nên dạy từng việc một, viết các bước ra giấy bằng chữ to, và để bố mẹ tự bấm chứ không bấm hộ. Bấm hộ thì nhanh nhưng bố mẹ không học được.

Đi lại một mình khi không còn người đưa

Nhiều người cả đời đi xe máy hoặc được chồng, con đưa đón. Tới một lúc nào đó, vì mắt kém, phản xạ chậm hay vì người đưa không còn rảnh, họ cần một cách đi lại khác. Học trước khi cần giúp chuyển đổi êm hơn nhiều.

Ở thành phố như Hà Nội, TP Hồ Chí Minh, Đà Nẵng, có thể tập đi xe buýt vài tuyến quen: từ nhà tới chợ, tới bệnh viện, tới nhà con. Lần đầu đi cùng người thân, những lần sau tự đi. Cũng nên học cách gọi xe qua điện thoại hoặc lưu số của vài người chở xe quen trong xóm. Ở quê, nên biết vài người có thể nhờ chở khi cần đi khám.

Một việc quan trọng khác là tự biết khi nào nên thôi lái xe máy hay ô tô. Nếu thấy mình hay giật mình khi xe khác vượt, nhìn kém vào buổi tối, hay quên đường quen, hãy nói với bác sĩ khi đi khám và nghe ý kiến của con cháu. Thôi lái không phải mất tự do, nếu đã có sẵn cách đi lại khác.

Sửa chữa nhỏ và biết những chỗ quan trọng trong nhà

Không ai đòi người sắp nghỉ hưu phải thành thợ điện, thợ nước. Nhưng mỗi người trong nhà nên biết vài điều: cầu dao tổng ở đâu và ngắt thế nào khi chập điện, khoá nước tổng ở đâu khi vỡ ống, bình ga khoá ra sao, đèn pin để chỗ nào khi mất điện. Những điều này chỉ mất một buổi chiều đi một vòng quanh nhà chỉ cho nhau, nhưng lúc có sự cố thì quyết định mọi thứ.

Việc sửa nhỏ như thay bóng đèn, thay ruột vòi nước, siết lại bản lề cửa thì nên học nếu sức khoẻ cho phép, nhưng cũng nên biết giới hạn: không trèo thang cao một mình, không tự sửa điện khi không chắc. Tốt hơn là lưu số vài người thợ quen đáng tin trong xóm và biết nhờ đúng người.

Bà Tuyết 64 tuổi ở Lâm Đồng kể lần đầu tự ngắt được cầu dao khi ổ cắm bốc khói lúc chồng đi vắng, bà thấy tự tin hơn hẳn. Trước đó bà không biết hộp cầu dao nằm sau cánh tủ.

Học ở tuổi trung niên thế nào cho vào

Người lớn tuổi học chậm hơn người trẻ một chút nhưng nhớ lâu hơn khi đã hiểu. Vài nguyên tắc giúp học hiệu quả:

  1. Học từng việc một, không học năm thứ cùng lúc. Mỗi tháng một nhóm kỹ năng là vừa.
  2. Học bằng làm thật, không chỉ nghe giảng. Nấu một bữa thật, đóng một hoá đơn thật, đi một chuyến xe buýt thật.
  3. Ghi lại các bước bằng lời của mình, chữ to, cất ở chỗ dễ thấy.
  4. Lặp lại đều đặn trong vài tuần đầu. Một kỹ năng học xong mà ba tháng không dùng sẽ quên.
  5. Chấp nhận sai và hỏi lại. Người dạy, nhất là con cái, nên kiên nhẫn; người học cũng không nên ngại hỏi lần thứ ba.

Không cần đợi tới khi nghỉ hưu mới học. Bắt đầu từ vài năm trước, mỗi cuối tuần một chút, thì tới ngày nghỉ bạn đã tự lập được phần lớn việc nhà.

Câu hỏi thường gặp

Người sắp nghỉ hưu nên học kỹ năng gì trước?

Nên học nhóm việc mình yếu nhất trong năm nhóm: nấu ăn, giấy tờ và hoá đơn, dùng điện thoại an toàn, tự đi lại, sửa chữa nhỏ. Ai trong nhà đang giữ việc nào thì dạy việc đó cho người kia.

Đàn ông về hưu học nấu ăn bắt đầu từ đâu?

Bắt đầu từ cơm, trứng, rau luộc và một món canh đơn giản, rồi nhờ người nấu chính trong nhà dạy năm món cả nhà quen ăn. Tập đi chợ cùng vài lần với danh sách để biết lượng mua cho hai người.

Dạy bố mẹ dùng điện thoại thế nào cho dễ nhớ?

Dạy từng việc một, viết các bước ra giấy bằng chữ to, và để bố mẹ tự bấm chứ không bấm hộ. Lặp lại vài ngày liền, rồi kiểm tra lại sau một tuần xem bố mẹ còn nhớ không.

Làm sao giúp người già tránh lừa đảo qua điện thoại?

Dặn ba nguyên tắc: không bao giờ đọc mã xác thực cho ai, không bấm vào đường dẫn lạ, gặp chuyện tiền bạc gấp thì gọi lại cho con cháu theo số đã lưu trước khi làm gì. Nhắc lại định kỳ vì kiểu lừa đảo luôn đổi.

Khi nào người lớn tuổi nên thôi tự lái xe?

Không có mốc tuổi chung. Nên cân nhắc khi thấy nhìn kém buổi tối, phản xạ chậm, hay giật mình hoặc quên đường quen. Hãy hỏi ý kiến bác sĩ khi đi khám và chuẩn bị sẵn cách đi lại khác trước khi thôi lái.

Vợ chồng có nên đổi việc nhà cho nhau trước khi nghỉ hưu?

Nên đổi một thời gian để mỗi người học việc của người kia, ví dụ một người tập nấu ăn, người kia tập đóng hoá đơn. Mục đích không phải thay đổi phân công lâu dài mà để không ai lúng túng khi người kia vắng mặt.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138