Lịch sinh hoạt sau khi nghỉ hưu nên dựng dần trong khoảng 90 ngày: hai tuần đầu nghỉ thật, khoảng một tháng tiếp theo thử nhiều việc, rồi chốt một khung ngày và khung tuần có giờ dậy cố định, một việc ra khỏi nhà, một việc dùng tay và một lần gặp người khác. Khung này không cần kín giờ, chỉ cần đủ vài cái neo để ngày không trôi.
Bài này dành cho người vừa nghỉ hoặc sắp nghỉ, và cho con cái muốn giúp bố mẹ. Nó không bàn chuyện cảm xúc khi rời công việc mà đi thẳng vào phần thực hành: chia thời gian thế nào, lịch mẫu trông ra sao, cái gì hay hỏng và tự kiểm ra sao sau ba tháng.
Vì sao người nghỉ hưu vẫn cần một thời gian biểu
Suốt mấy chục năm đi làm, giờ giấc do cơ quan quyết: mấy giờ dậy, mấy giờ ăn trưa, tối thứ mấy được rảnh. Khi lịch ấy biến mất, nhiều người tưởng sẽ thoải mái, nhưng thực tế hay gặp là ngày bị kéo dài vô định: dậy muộn dần, bữa trưa lệch sang chiều, buổi tối xem tivi tới khuya rồi sáng hôm sau mệt. Sau vài tuần, cả giấc ngủ lẫn bữa ăn đều xộc xệch.
Một thời gian biểu cho người nghỉ hưu khác thời gian biểu đi làm ở chỗ nó do chính mình đặt và có thể sửa bất cứ lúc nào. Nó không nhằm lấp kín mọi giờ, mà nhằm giữ vài mốc cố định để cơ thể có nhịp và để mỗi ngày có ít nhất một việc mình chờ đợi. Người có mốc thường thấy thời gian rảnh dễ chịu hơn, vì rảnh giữa các mốc khác với rảnh vô tận.
Thời gian biểu cũng giúp người trong nhà. Khi bố biết sáng thứ Ba, thứ Năm mình đi tập với hội, chiều thứ Sáu đón cháu, thì con cái nhờ việc dễ hơn, vợ hoặc chồng cũng biết lúc nào nhà có người. Chị Mai 45 tuổi ở Hà Nội kể sau khi bố nghỉ, cả nhà dán một tờ lịch tuần trên tủ lạnh; từ đó không còn cảnh vừa nhờ bố trông cháu thì bố đã hẹn đi câu.
Ba giai đoạn của 90 ngày đầu
Không nên đặt lịch cứng ngay hôm sau ngày nghỉ. Chia 90 ngày thành ba chặng, mỗi chặng một mục tiêu khác nhau:
| Giai đoạn | Mục tiêu | Nên làm | Chưa nên làm |
|---|---|---|---|
| Tuần 1 đến tuần 2 | Nghỉ thật, ngủ đủ | Giữ giờ dậy gần như cũ, đi bộ mỗi sáng, dọn lại góc riêng trong nhà | Nhận lời làm việc mới, hứa trông cháu cả ngày |
| Tuần 3 đến tuần 6 | Thử nhiều thứ | Đi thử một lớp học, một hội nhóm, một việc tình nguyện; ghi lại cảm giác sau mỗi lần | Đóng tiền dài hạn, mua sắm dụng cụ đắt |
| Tuần 7 đến tuần 12 | Chốt khung | Giữ lại hai ba việc thấy hợp, xếp vào lịch tuần, bàn với người nhà | Ôm quá nhiều việc chỉ vì ngại từ chối |
Ông Hải 58 tuổi ở Huế sau khi nghỉ đã thử lớp vẽ, hội đi bộ và nhận dạy kèm toán cho hai đứa cháu hàng xóm. Tới tuần thứ tám, ông bỏ lớp vẽ vì thấy gò bó, giữ hội đi bộ và việc dạy kèm. Thử rồi bỏ là bình thường; đó chính là mục đích của giai đoạn giữa.
Khung một ngày mẫu để tham khảo
Khung dưới đây là của một người thức dậy sớm, sức khoẻ bình thường, sống cùng vợ ở thành phố. Bạn chỉ nên mượn cấu trúc, còn giờ giấc và việc cụ thể thì đổi theo mình:
| Khung giờ | Việc | Vì sao đặt ở đây |
|---|---|---|
| Dậy trong khoảng một giờ cố định | Uống nước, mở cửa, đi bộ hoặc tập nhẹ ngoài trời | Ánh nắng sáng sớm và vận động giúp giữ nhịp ngủ |
| Giữa buổi sáng | Việc cần đầu óc: đọc, học, sổ sách gia đình, dạy kèm | Đầu óc thường tỉnh nhất lúc này |
| Trước và sau bữa trưa | Nấu ăn cùng nhau, nghỉ ngắn | Nghỉ trưa ngắn để tối vẫn ngủ được |
| Đầu giờ chiều | Việc dùng tay: làm vườn, sửa đồ, nấu món mới | Lúc dễ buồn ngủ, làm việc tay chân để tỉnh |
| Cuối chiều | Ra khỏi nhà: gặp bạn, đón cháu, đi chợ | Khung giờ hay thấy trống nhất, nên có hẹn |
| Buổi tối | Ăn tối, gọi cho con ở xa, xem tivi có giới hạn | Đi ngủ vào giờ gần như cố định |
Điều quan trọng không phải là từng khung giờ, mà là mỗi ngày có ít nhất một lần ra khỏi nhà và một lần nói chuyện với người ngoài gia đình.
Bốn cái neo giữ cho ngày không trôi
Giờ dậy gần như cố định. Chênh nhau trong khoảng một tiếng là được. Đây là cái neo quan trọng nhất, vì giờ dậy kéo theo giờ ăn và giờ ngủ. Người cho phép mình dậy lúc nào cũng được thường sau vài tuần ngủ không ngon.
Một việc ra khỏi nhà. Đi chợ, đi tập, đi uống trà với bạn, đi thư viện. Ra khỏi nhà buộc mình thay quần áo, đi lại, gặp người, và tạo ranh giới giữa các phần trong ngày.
Một việc dùng tay. Nấu ăn, làm vườn, sửa xe đạp, đan, đóng kệ. Việc tay chân cho kết quả nhìn thấy được ngay, điều mà nhiều người mới nghỉ thấy thiếu khi không còn công việc có đầu ra rõ ràng.
Một lần gặp hoặc gọi người khác. Không tính người sống cùng nhà. Có thể là gọi cho con ở xa, ghé hàng xóm, hay một buổi sinh hoạt hội. Thiếu cái neo này, vòng quan hệ thu hẹp lại rất nhanh mà mình không để ý. Nếu ngại gọi điện vô cớ, hãy gắn cuộc gọi vào một việc: hỏi công thức nấu ăn, nhờ xem giúp cây bị sâu, rủ đi chợ chung.
Nghĩ theo tuần, không chỉ theo ngày
Lịch ngày dễ lặp lại tới nhàm. Cách giữ cho nếp sống có màu là xếp theo tuần: mỗi thứ trong tuần có một việc riêng. Ví dụ thứ Hai đi chợ lớn và nấu sẵn, thứ Ba và thứ Năm sinh hoạt hội, thứ Tư dạy kèm, thứ Sáu đón cháu, cuối tuần dành cho con cháu hoặc đi chơi xa trong ngày. Khi nhìn vào cả tuần, bạn thấy ngay chỗ nào quá dày, chỗ nào trống.
Nên để lại ít nhất một buổi trống hoàn toàn mỗi tuần. Người mới nghỉ hay có xu hướng nhận hết mọi lời mời vì sợ rảnh, rồi sau một tháng thấy mệt hơn lúc đi làm. Một buổi trống là chỗ để nghỉ, để xử lý việc bất ngờ, hoặc đơn giản là ngồi ở hiên.
Lịch tuần nên viết ra giấy hoặc ghi vào điện thoại, và cho người trong nhà cùng xem. Mỗi tháng ngồi lại một lần, xem việc nào nên bỏ, việc nào nên thêm. Đây cũng là lúc vợ chồng thống nhất chuyện ai giữ buổi nào cho riêng mình.
Khi sống chung với con cháu: lịch phải khớp với nhà
Người nghỉ hưu sống cùng con cháu có một bài toán khác: nhịp của mình phải khớp với nhịp đi làm, đi học của cả nhà. Buổi sáng có thể bận đưa cháu, buổi chiều đón, giữa hai mốc ấy mới là thời gian riêng. Nếu không tính trước, thời gian riêng dễ bị cắt vụn thành những khoảng nửa tiếng không làm được gì.
Cách làm thực tế là tách rõ phần việc giúp con và phần thời gian của mình, rồi nói ra. Ví dụ: sáng đưa cháu, từ tám giờ tới mười một giờ là giờ của ông đi tập và gặp bạn, chiều đón cháu ba ngày, hai ngày còn lại bố mẹ cháu tự lo. Khi đã nói rõ, con cháu cũng dễ sắp xếp hơn và ít nhờ đột xuất.
Nếu ở chung mà phòng riêng chật, hãy tìm một góc của mình: một chiếc bàn nhỏ cạnh cửa sổ, một ghế ngoài hiên, một kệ đựng đồ nghề. Có chỗ riêng thì có việc riêng; không có chỗ, người lớn tuổi hay ngồi trước tivi phòng khách cả ngày vì không biết đi đâu. Bà Hồng 66 tuổi ở Hải Phòng chỉ xin con dọn cho một góc ban công để trồng rau và đọc báo, và nói rằng từ khi có góc ấy, bà thấy ngày của mình dài ra theo nghĩa dễ chịu.
Những chỗ hay sai khi lập lịch sau hưu
Chép nguyên lịch đi làm. Dậy năm giờ, ngồi vào bàn tám giờ, làm tới năm giờ chiều như ở cơ quan. Được vài tuần thì chán vì không có lý do để làm vậy. Lịch sau hưu nên mềm hơn và có nhiều việc ngoài trời hơn.
Để tivi và điện thoại lấp mọi khoảng trống. Không cấm, nhưng nên đặt giới hạn, ví dụ chỉ xem buổi tối. Khi tivi bật suốt ngày, những việc khác bị đẩy dần ra ngoài mà không ai quyết định.
Lịch quá kín ngay từ đầu. Ký hết lớp này lớp nọ trong tháng đầu, tới tháng thứ hai bỏ một nửa, rồi tự trách mình. Thêm dần từng việc thì giữ được lâu hơn.
Lập lịch một mình trong khi sống hai người. Lịch của người mới nghỉ đụng vào nếp của người bạn đời và con cháu. Lập xong mà không bàn thì dễ thành va chạm vì những chuyện nhỏ như giờ ăn, giờ tắt đèn.
Tự kiểm sau 90 ngày: năm câu nên trả lời
Hết ba tháng đầu, ngồi lại và trả lời thật lòng năm câu dưới đây. Có thể viết ra, hoặc nói với người bạn đời:
- Giờ dậy và giờ ngủ của mình có đều không, hay đang trôi dần muộn hơn?
- Tuần vừa rồi mình ra khỏi nhà bao nhiêu buổi, gặp những ai ngoài người trong nhà?
- Việc nào mình làm vì thích, việc nào làm vì ngại từ chối?
- Có buổi nào trong tuần thấy dài lê thê, và buổi đó thường rơi vào giờ nào?
- Người trong nhà thấy nếp sống của mình thế nào, có điều gì họ muốn mình đổi?
Nếu câu trả lời cho thấy giấc ngủ, ăn uống hoặc tâm trạng thay đổi rõ trong nhiều tuần liền, như mất ngủ kéo dài, chán ăn, không muốn gặp ai, hãy nói chuyện với bác sĩ. Đó không phải chuyện lịch sinh hoạt mà là chuyện sức khoẻ cần người có chuyên môn xem.
Câu hỏi thường gặp
Người mới nghỉ hưu có nên lập thời gian biểu không?
Nên, nhưng là thời gian biểu mềm với vài mốc cố định như giờ dậy, một việc ra khỏi nhà và một lần gặp người khác. Không cần kín giờ như lúc đi làm, chỉ cần đủ để ngày không trôi.
Sau khi nghỉ hưu nên dậy mấy giờ?
Không có giờ đúng cho mọi người. Quan trọng là giờ dậy gần như cố định mỗi ngày, chênh nhau khoảng một tiếng là được. Người quen dậy sớm khi đi làm thường nên giữ nếp đó.
Có nên nhận trông cháu cả ngày ngay khi vừa nghỉ hưu?
Nên thử một thời gian rồi mới hứa lâu dài. Hai tuần đầu nên dành để nghỉ thật, sau đó nhận trông vài buổi một tuần, xem sức mình và nếp sinh hoạt của mình có chịu được không.
Lịch sinh hoạt người nghỉ hưu có cần giống nhau mỗi ngày không?
Không cần. Nên giữ vài mốc cố định trong ngày, còn việc cụ thể thì thay đổi theo thứ trong tuần. Nghĩ theo tuần giúp nếp sống bớt nhàm và dễ chừa ra một buổi trống.
Con cái giúp bố mẹ mới nghỉ hưu lập lịch thế nào cho khéo?
Đừng lập sẵn rồi đưa bố mẹ. Hãy hỏi bố mẹ muốn làm gì, giới thiệu một hai hoạt động gần nhà, và cùng ghi lịch tuần để cả nhà biết. Quyết định cuối cùng vẫn là của bố mẹ.
Khi nào nên gặp bác sĩ thay vì chỉ sửa lịch sinh hoạt?
Khi mất ngủ, chán ăn, mệt mỏi hay không muốn gặp ai kéo dài nhiều tuần dù đã sắp xếp lại nếp sống. Những dấu hiệu đó cần bác sĩ xem, không nên tự xử lý bằng cách đổi lịch.