HauVan.comHậu Vận
Chuẩn bị nghỉ hưu

Làm thêm sau khi nghỉ hưu: chọn việc vừa sức và những điều cần thoả thuận

Làm thêm sau khi nghỉ hưu nên chọn việc gì cho vừa sức, tự hỏi gì trước khi nhận, thoả thuận những điểm nào với bên thuê, và cách nhận ra lời mời việc nhẹ lương cao.

Grey-haired Vietnamese man patiently guiding a young apprentice at a wooden workbench in a small furniture workshop, over-the-shoulder view, sawdust in warm afternoon light

Làm thêm sau khi nghỉ hưu hợp nhất khi việc ấy dùng lại nghề cũ hoặc một kỹ năng sẵn có, làm bán thời gian, không đòi đứng lâu hay thức khuya, và được thoả thuận rõ giờ giấc, tiền công, cách dừng ngay từ đầu. Trước khi nhận, nên tự hỏi mình làm vì tiền, vì muốn có việc, hay vì ngại từ chối, vì mỗi lý do dẫn tới một lựa chọn khác.

Bài này không hứa thu nhập và không giới thiệu nơi tuyển dụng cụ thể. Nó giúp bạn chọn kiểu việc, hỏi đúng câu, thoả thuận đúng điểm, và nhận ra những lời mời nhắm vào người mới nghỉ hưu. Chuyện làm thêm có ảnh hưởng gì tới lương hưu và bảo hiểm hay không, hãy hỏi cơ quan bảo hiểm xã hội với trường hợp của mình.

Có nên đi làm thêm sau khi nghỉ hưu

Không có câu trả lời chung. Có người nghỉ hưu xong chỉ muốn làm vườn, trông cháu và thấy thế là đủ. Có người cần thêm thu nhập vì lương hưu không đủ chi tiêu hoặc vì không có lương hưu. Có người không thiếu tiền nhưng thấy mình còn sức và muốn tiếp tục được dùng tới. Cả ba đều chính đáng.

Câu hỏi hữu ích hơn là: làm thêm sẽ lấy đi cái gì của mình. Một công việc tám tiếng mỗi ngày lấy đi gần như toàn bộ thời gian vừa có được; một buổi dạy kèm mỗi tối lấy đi ít hơn nhiều. Việc phải đi xa, ngồi xe lâu, đứng lâu hay làm ca đêm lấy đi sức khoẻ. Việc phải chịu trách nhiệm tiền bạc của người khác lấy đi sự yên tâm. Cân cái được và cái mất theo cách ấy rõ ràng hơn nhiều so với chỉ nhìn tiền công.

Bà Thu 61 tuổi ở Đà Nẵng nghỉ hưu từ ngành dệt, được một xưởng nhỏ mời quay lại làm quản đốc toàn thời gian. Bà nhận lời vì cả nể, sau bốn tháng thấy còn mệt hơn trước khi nghỉ. Bà thoả thuận lại thành ba buổi sáng mỗi tuần chỉ để kèm thợ mới, và thấy vừa sức. Cái bà cần không phải là quay lại vị trí cũ, mà là được dùng tay nghề.

Các kiểu việc thường hợp với người sau hưu

Bảng dưới gom các kiểu việc hay gặp. Không có kiểu nào tốt hơn kiểu nào; chọn theo sức khoẻ, nghề cũ và thời gian bạn muốn bỏ ra.

Kiểu việcHợp với aiSức lựcĐiều cần để ý
Cố vấn, kèm người mới trong nghề cũNgười có tay nghề, từng làm quản lý hay thợ cảNhẹ đến vừaThoả thuận rõ phạm vi, tránh thành làm toàn thời gian
Dạy kèm, dạy nghề, dạy kỹ năngGiáo viên, kỹ sư, kế toán, thợ lành nghềNhẹSố học trò vừa phải, giờ không quá tối
Làm sổ sách, hồ sơ cho cơ sở nhỏNgười làm kế toán, hành chínhNhẹ nhưng cần mắt tốtKhông ký thay, không giữ tiền mặt của người khác
Bán hàng nhỏ, làm đồ thủ côngNgười khéo tay, thích giao tiếpVừaKhông bỏ vốn lớn, không vay để làm
Trông giữ, bảo vệ, giao nhậnNgười còn khoẻ, quen đi lạiVừa đến nặngHỏi rõ ca đêm, đứng lâu, mang vác
Làm việc cho hội, nhóm cộng đồng có thù lao nhỏNgười thích việc chungNhẹTiền công ít, chủ yếu là được làm việc có ích

Những việc dùng lại kinh nghiệm cũ thường được trả xứng đáng hơn và ít mệt hơn những việc phải học từ đầu, nhưng cũng dễ bị kéo trở lại guồng cũ nhất.

Muốn làm thêm sau hưu thì chuẩn bị từ khi còn đi làm

Phần lớn công việc tốt cho người sau hưu đến qua quan hệ, không qua tin tuyển dụng. Một cơ sở nhỏ cần người làm sổ sách sẽ hỏi người quen trước; một xưởng cần người kèm thợ sẽ nhớ tới người từng làm cùng. Vì vậy, nếu biết mình muốn làm thêm, nên cho người khác biết điều đó từ một hai năm trước ngày nghỉ, khi mình vẫn còn trong mạng lưới công việc.

Việc thứ hai là ghi lại những gì mình làm giỏi một cách cụ thể. Không phải ghi chung chung có kinh nghiệm ba mươi năm, mà là: lập được báo cáo thuế cho cơ sở nhỏ, dạy được toán cấp hai, sửa được máy may công nghiệp, quản lý được ca sản xuất hai chục người. Danh sách cụ thể giúp mình dễ giới thiệu và giúp người khác dễ nhờ đúng việc.

Việc thứ ba là cập nhật một chút kỹ năng nếu công việc cần. Người làm sổ sách có thể cần quen phần mềm kế toán đơn giản; người dạy kèm có thể cần biết gọi video để dạy từ xa. Học những thứ này khi còn có đồng nghiệp trẻ bên cạnh để hỏi bao giờ cũng dễ hơn học một mình sau khi đã nghỉ.

Bốn câu tự hỏi trước khi nhận lời

Mình làm vì tiền, vì việc, hay vì ngại từ chối? Nếu vì tiền, cần tính kỹ tiền công so với chi phí đi lại, ăn uống, thời gian. Nếu vì muốn có việc, có thể chọn việc ít tiền hơn nhưng nhẹ hơn. Nếu vì ngại từ chối, đó là lý do yếu nhất và hay dẫn tới hối hận.

Sức khoẻ hiện tại cho phép mức nào? Nghĩ tới những ngày trời nóng, những đợt đau lưng, những buổi phải đi khám. Một việc chỉ làm được khi khoẻ hoàn toàn thì sớm muộn sẽ thành gánh nặng. Nếu đang theo dõi bệnh mạn tính, hỏi bác sĩ xem công việc dự định có gì cần tránh.

Việc này có lấy mất thời gian mình đã hứa cho ai không? Trông cháu, chăm bạn đời, sinh hoạt hội. Nói chuyện với người nhà trước khi nhận, đừng để họ biết sau.

Nếu muốn dừng, mình dừng được dễ không? Việc tốt cho người sau hưu là việc có thể bớt dần hoặc dừng mà không làm khổ ai. Việc mà mình là người duy nhất biết làm, không có ai thay, thì rất khó dừng.

Những điểm cần thoả thuận rõ với bên thuê

Người lớn tuổi hay ngại nói chuyện điều kiện vì sợ mất lòng, nhất là khi người thuê là học trò cũ hay người quen. Nhưng nói rõ từ đầu là cách giữ quan hệ tốt nhất. Những điểm nên có trong thoả thuận, tốt nhất bằng văn bản:

  • Công việc cụ thể là gì, phạm vi tới đâu, cái gì không thuộc phần mình.
  • Số buổi, số giờ mỗi tuần; có làm thêm giờ không, nếu có thì tính thế nào.
  • Tiền công, trả theo buổi hay theo tháng, trả vào ngày nào.
  • Hình thức hợp đồng: hợp đồng lao động hay thoả thuận dịch vụ; ai lo phần bảo hiểm nếu thuộc diện phải đóng.
  • Khi ốm, khi bận việc gia đình thì báo nghỉ thế nào, có ai thay không.
  • Thời gian thử, và cách mỗi bên chấm dứt khi không còn muốn tiếp tục.
  • Những việc mình không nhận: ký giấy tờ thay người khác, giữ tiền mặt, đứng tên tài sản hay khoản vay.

Chuyện người đang hưởng lương hưu đi làm theo hợp đồng có phải đóng bảo hiểm gì không, có ảnh hưởng tới lương hưu không, phụ thuộc vào quy định hiện hành và loại hợp đồng. Đừng đoán; hỏi cơ quan bảo hiểm xã hội và yêu cầu bên thuê nói rõ họ đang làm theo quy định nào.

Nhận ra lời mời việc nhẹ lương cao nhắm vào người nghỉ hưu

Đòi đóng tiền trước. Phí hồ sơ, phí đào tạo, tiền cọc đồng phục, tiền mua hàng mẫu. Việc làm thật không bắt người lao động bỏ tiền ra mới được nhận.

Hứa thu nhập rất cao cho việc rất nhẹ. Chỉ cần ngồi nhà bấm điện thoại, chỉ cần giới thiệu người quen là có hoa hồng. Những lời mời này thường kéo bạn vào bán hàng đa cấp hoặc nhiệm vụ online đòi nạp tiền.

Nhờ đứng tên giúp. Đứng tên giám đốc công ty, đứng tên tài khoản, đứng tên hợp đồng vay. Người sau hưu có lý lịch sạch thường bị nhắm cho việc này; hậu quả pháp lý rơi vào người đứng tên.

Giục quyết ngay. Chỉ còn hôm nay, phải trả lời liền. Việc làm đàng hoàng luôn cho thời gian suy nghĩ và hỏi người nhà.

Xin thông tin quá mức cần thiết. Đòi chụp hai mặt căn cước, đòi số tài khoản kèm mật khẩu, đòi mã xác thực gửi về điện thoại để làm hồ sơ nhận việc. Bên tuyển dụng thật chỉ cần thông tin để ký hợp đồng và trả lương, không bao giờ cần mật khẩu hay mã xác thực của bạn.

Cách xử lý khi đã lỡ. Nếu lỡ đóng tiền hay lỡ đưa thông tin, đừng giấu vì xấu hổ. Báo ngay cho con cháu, liên hệ ngân hàng để khoá tài khoản nếu cần, và trình báo công an nơi cư trú. Báo càng sớm càng có cơ hội ngăn thiệt hại lan rộng.

Khi nào nên giảm hoặc dừng làm thêm

Nên xem lại khi việc làm thêm bắt đầu lấn sang những phần khác: ngủ không đủ, bỏ buổi tập, không còn thời gian cho người bạn đời, hay lúc nào cũng nghĩ về công việc. Đó là dấu hiệu việc đã lớn hơn mức mình muốn, dù tiền công có tốt.

Cũng nên xem lại khi sức khoẻ thay đổi. Một đợt ốm, một lần ngã, một chẩn đoán mới từ bác sĩ là lúc tốt để giảm số buổi hoặc chuyển sang việc nhẹ hơn. Hỏi bác sĩ cụ thể: với tình trạng này, việc đứng lâu, đi xe máy xa, làm ngoài trời nắng có nên tiếp tục không.

Dừng không có nghĩa là thua. Ông Hải 58 tuổi ở Huế dự định sau hưu nhận làm sổ sách cho ba cơ sở nhỏ, nhưng khi thử thì chỉ giữ một, vì ông nhận ra mình muốn có thời gian về quê chăm vườn của bố mẹ để lại. Mục đích của làm thêm sau hưu là phục vụ cuộc sống mình muốn, không phải ngược lại. Mỗi năm một lần, nên ngồi lại hỏi: việc này còn phục vụ mình không.

Câu hỏi thường gặp

Người đã nghỉ hưu đi làm thêm có còn nhận lương hưu không?

Theo nguyên tắc chung, người hưởng lương hưu đi làm vẫn có quyền làm việc. Tuy nhiên việc đóng bảo hiểm và các quyền lợi đi kèm phụ thuộc quy định hiện hành và loại hợp đồng, nên hãy hỏi cơ quan bảo hiểm xã hội với trường hợp cụ thể.

Sau khi nghỉ hưu nên làm thêm việc gì là hợp?

Thường hợp nhất là việc dùng lại nghề cũ hoặc kỹ năng sẵn có, làm bán thời gian như cố vấn, kèm người mới, dạy kèm, làm sổ sách cho cơ sở nhỏ. Việc phải học lại từ đầu hoặc đòi sức lực nhiều thì nên cân nhắc kỹ hơn.

Có nên nhận làm lại toàn thời gian ở cơ quan cũ?

Chỉ nên khi thật sự muốn và sức khoẻ cho phép. Nhiều người nhận vì cả nể rồi thấy mệt hơn trước. Có thể đề nghị làm bán thời gian hoặc chỉ phần việc mình mạnh nhất, như kèm người mới.

Làm thêm sau hưu có cần ký hợp đồng không?

Nên có thoả thuận bằng văn bản ghi rõ công việc, giờ giấc, tiền công và cách chấm dứt, kể cả khi làm cho người quen. Văn bản giúp hai bên hiểu nhau và tránh hiểu lầm về sau.

Làm sao biết một lời mời việc làm là lừa đảo?

Cảnh giác khi bị đòi đóng tiền trước, được hứa thu nhập rất cao cho việc rất nhẹ, bị nhờ đứng tên công ty hay khoản vay, hoặc bị giục quyết ngay. Gặp những dấu hiệu này, hãy dừng lại và hỏi con cháu hoặc người hiểu biết.

Bao nhiêu tuổi thì nên thôi làm thêm?

Không có mốc tuổi chung. Nên giảm hoặc dừng khi việc làm lấn vào giấc ngủ, sức khoẻ, thời gian cho gia đình, hoặc khi bác sĩ khuyên tránh một số hoạt động. Mỗi năm tự xem lại một lần là đủ.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138