HauVan.comHậu Vận
Tâm lý học: vì sao người ta tin vận số khi về già

Người già bị lợi dụng qua giải hạn: kịch bản hay gặp và dấu hiệu con cháu cần để ý

Kẻ xấu nhắm vào nỗi lo của người cao tuổi bằng lời doạ có hạn rồi đòi tiền giải. Kịch bản hay gặp, đòn tâm lý, dấu hiệu sớm và việc cần làm khi lỡ chi tiền.

Adult Vietnamese daughter holding her elderly father hand at a small living room table, both seen from behind, soft window light, calm muted beige and wood tones

Người cao tuổi bị lợi dụng qua chuyện giải hạn theo một kịch bản khá giống nhau: một lời doạ có hạn liên quan tới sức khoẻ hay con cháu, một hạn chót gấp, một yêu cầu giữ bí mật, rồi một khoản tiền cho lễ hoá giải, thường tăng dần qua nhiều lần. Kẻ xấu không nhắm vào sự cả tin mà nhắm vào nỗi lo, thứ người già có nhiều nhất, nhất là nỗi lo cho con cháu. Vì vậy người minh mẫn, cẩn thận tiền bạc cả đời vẫn có thể sa vào, và con cháu không nên nghĩ "bố mẹ mình không bao giờ bị".

Điều này khác với việc một gia đình tự chọn làm lễ theo nếp nhà, với số tiền vừa phải và cả nhà cùng biết. Ranh giới nằm ở chỗ có bị doạ, bị ép, bị giấu hay không. Bài dưới đây giúp con cháu nhận ra kịch bản sớm, dặn bố mẹ từ trước, và biết làm gì khi bố mẹ đã lỡ chi tiền mà không làm tổn thương lòng tự trọng của người lớn tuổi.

Vì sao người cao tuổi hay bị nhắm tới

Ở nhà nhiều, dễ tiếp cận. Người về hưu có nhiều thời gian ở nhà, nghe điện thoại, tiếp khách lạ, đi lễ đi chợ theo giờ cố định. Kẻ xấu dễ tìm được lúc họ ở một mình.

Có khoản tích luỹ hoặc thu nhập đều. Tiền dành dụm cả đời, lương hưu hằng tháng, tiền con cái gửi về là những khoản kẻ xấu biết là có thật và dễ rút.

Lo cho con cháu hơn lo cho mình. Một lời doạ nhắm vào chính người già có khi bị gạt đi, nhưng doạ "con trai năm nay có hạn đường xa" thì rất khó làm ngơ. Vì thương con, người ta sẵn lòng chi.

Ngại làm phiền con cái. Nhiều người không muốn con lo thêm hay sợ bị con chê, nên tự xử lý một mình. Đó chính là điều kẻ xấu cần.

Tin người quen giới thiệu. Kịch bản hay bắt đầu từ một người hàng xóm, một người cùng hội, giới thiệu "thầy hay lắm". Lòng tin vào người quen được chuyển sang người lạ mà không ai kiểm.

Sống một mình hoặc vừa mất người thân. Người vừa mất vợ, mất chồng, hay con cái đi làm xa, thường thiếu người để hỏi ý và dễ xúc động. Kẻ xấu hay xuất hiện đúng lúc tang lễ, giỗ đầu, khi gia đình đang rối ren nhất và ít ai để ý tới chuyện tiền bạc của người già.

Những kịch bản hay gặp

Các kịch bản có nhiều biến thể, nhưng phần mấu chốt thường giống nhau. Bảng dưới mô tả ở mức nhận diện, không đi sâu vào chiêu trò để tránh làm mẫu.

Kịch bảnCách mở đầuĐiểm mấu chốt cần nhận ra
Người lạ gặp ngoài đườngBắt chuyện, khen tướng mạo, rồi bảo nhà đang có hạnNgười lạ tự tìm tới mình, không phải mình tìm tới họ
Cuộc gọi hoặc tin nhắnGọi tên đúng, nói đúng vài chuyện trong nhà, báo con cháu sắp gặp nạnThông tin có thể lấy từ mạng xã hội hoặc người quen kể lại
Người quen dẫn tới chỗ xemBuổi đầu nói trúng nhiều, không lấy tiền, hẹn buổi sauBuổi miễn phí là bước xây lòng tin cho những lần chi lớn hơn
Lễ theo từng đợtLễ đầu chi nhỏ, rồi báo hạn chưa hết, cần lễ lớn hơnSố tiền tăng dần và không bao giờ có điểm dừng
Bán vật phẩm hoá giảiGợi ý mua vật để giữ trong nhà, giá rất caoGiá được đẩy lên bằng nỗi sợ, không theo giá trị thật

Điểm chung của mọi kịch bản là người nói chủ động tạo ra nỗi sợ rồi bán cách giải nỗi sợ ấy. Một người xem số tử tế, nếu có, không doạ, không ép thời gian và không bắt giấu gia đình. Chỉ cần thiếu một trong ba điều ấy là đủ lý do để dừng lại.

Bốn đòn tâm lý nằm trong kịch bản

Đòn thứ nhất là doạ đúng chỗ đau. Lời doạ luôn nhắm vào thứ người già quý nhất: sức khoẻ của con, sự bình an của cháu, chuyện làm ăn của gia đình. Khi nỗi sợ lên cao, khả năng suy xét bình tĩnh giảm hẳn, ai cũng vậy, không riêng người già. Đòn thứ hai là tạo gấp gáp: "phải làm trước rằm", "để qua tuần là không kịp". Gấp gáp khiến người ta không có thời gian hỏi ai, không kịp ngủ một đêm cho nguôi.

Đòn thứ ba là đòi giữ bí mật: "nói ra là mất linh", "con cái biết sẽ cản, hạn càng nặng". Câu này cắt đứt đúng kênh có thể cứu người già, là gia đình. Đòn thứ tư là leo thang dần. Sau khoản đầu, người đã chi tiền khó dừng lại, vì dừng nghĩa là thừa nhận khoản trước bị mất oan, và vì lời doạ mới luôn nói rằng hạn còn, khoản trước chưa đủ. Tâm lý học gọi đây là bẫy chi phí chìm: đã bỏ vào nhiều, càng khó rút ra. Nhận ra được bốn đòn này, con cháu sẽ hiểu vì sao bố mẹ, những người cả đời tính toán chặt chẽ, vẫn có thể bị cuốn vào.

Dấu hiệu con cháu nên để ý

Người lớn tuổi đang bị dẫn dắt hiếm khi kể ra. Những thay đổi nhỏ dưới đây, nhất là khi xuất hiện cùng lúc vài dấu hiệu, là lúc nên hỏi chuyện.

  • Rút tiền tiết kiệm hoặc hỏi vay mượn mà không nói rõ để làm gì.
  • Hay nghe điện thoại lén, tắt máy khi con cháu lại gần, nhận cuộc gọi từ số lạ thường xuyên.
  • Bỗng lo lắng bất thường về sức khoẻ hay sự an toàn của một người con cụ thể.
  • Trong nhà xuất hiện đồ vật lạ được nói là "để giữ bình an", không chịu kể mua ở đâu, giá bao nhiêu.
  • Hay đi ra ngoài vào giờ lạ, kể đi thăm người quen nhưng không rõ ai.
  • Dặn con cháu kiêng những việc rất cụ thể trong ngày giờ cụ thể, giọng căng thẳng.
  • Phản ứng gay gắt khi được hỏi chuyện tiền, khác hẳn tính thường ngày.

Một dấu hiệu riêng lẻ chưa nói lên điều gì. Nhưng tiền rút ra không rõ lý do cộng với nỗi lo bất thường về một người con là tổ hợp nên hỏi ngay, vì đó là đúng hình dạng của kịch bản doạ hạn.

Dặn bố mẹ trước khi chuyện xảy ra

Phòng trước luôn dễ hơn gỡ sau. Một buổi nói chuyện bình thường, lúc không có gì xảy ra, giúp bố mẹ có sẵn "câu trả lời" khi bị doạ.

  1. Kể cho bố mẹ nghe kịch bản như kể một chuyện thời sự, không ám chỉ bố mẹ dễ bị lừa.
  2. Thống nhất một quy ước dễ nhớ: bất kỳ ai đòi tiền gấp, lại bảo giấu con cháu, thì đó là dấu hiệu lừa, phải gọi con trước.
  3. Thoả thuận một mức tiền: chi trên mức ấy cho bất cứ việc gì ngoài sinh hoạt thường ngày thì bàn với con trước.
  4. Dặn không đọc mã xác thực, không chuyển khoản cho người lạ, không đưa giấy tờ tuỳ thân.
  5. Lưu sẵn số của hai người con trong máy bố mẹ ở vị trí dễ bấm nhất.
  6. Hẹn rằng nếu lỡ có chuyện, con sẽ không trách, chỉ cùng xử lý.

Bước cuối cùng quan trọng hơn vẻ ngoài của nó. Nhiều người già bị lừa lâu chỉ vì sợ bị con trách nên không dám kể từ lần đầu. Một lời hứa không trách mở đường cho bố mẹ lên tiếng sớm.

Khi bố mẹ đã lỡ chi tiền

Nếu phát hiện bố mẹ đã chi tiền theo kịch bản doạ hạn, thứ tự xử lý có ý nghĩa. Bình tĩnh và nhanh là hai điều cần cùng lúc.

  1. Không trách mắng. Nói ngay câu "không sao, mình cùng lo" để bố mẹ kể hết, kể cả những lần trước.
  2. Ghi lại mọi thứ: số tiền, ngày giờ, hình thức đưa tiền, tên, số tài khoản, số điện thoại, tin nhắn của người nhận.
  3. Nếu đã chuyển khoản, liên hệ ngân hàng của bố mẹ càng sớm càng tốt để báo giao dịch đáng ngờ.
  4. Trình báo công an nơi cư trú, mang theo các thông tin đã ghi.
  5. Đổi mật khẩu, khoá thẻ nếu đã lỡ cung cấp thông tin tài khoản.
  6. Cẩn thận với người tự xưng có thể "lấy lại tiền giúp" và đòi phí trước: đó thường là lớp lừa thứ hai.

Khả năng lấy lại tiền tuỳ từng trường hợp và không ai hứa trước được. Điều chắc chắn làm được là chặn những lần chi tiếp theo, vì kịch bản leo thang luôn có lần sau. Sau khi xử lý xong, nên báo cho người hàng xóm hay người quen đã giới thiệu biết chuyện, một cách bình tĩnh, để người khác trong xóm không trở thành nạn nhân kế tiếp của cùng một kịch bản.

Giữ lòng tự trọng cho người lớn tuổi sau chuyện không may

Sau khi biết mình bị lừa, nhiều người lớn tuổi xấu hổ, tự trách, có người thu mình hẳn, không muốn gặp ai. Họ không chỉ mất tiền mà mất cả niềm tin vào khả năng tự lo của mình. Nếu con cháu thêm vào những câu như "đã bảo rồi mà", "từ giờ bố mẹ đừng giữ tiền nữa", vết thương sẽ sâu hơn và lần sau họ càng giấu.

Cách đỡ tốt nhất là nói rõ rằng kịch bản này được thiết kế để đánh vào lòng thương con, và người nhiều tình thương mới là người dễ bị nhắm tới. Đó là sự thật, và nó giúp bố mẹ thấy mình không ngốc. Tiếp theo, giữ lại cho bố mẹ quyền quản lý tiền sinh hoạt của mình, chỉ thêm bước bàn bạc với những khoản lớn như đã thoả thuận. Nếu sau sự việc bố mẹ mất ngủ, buồn bã kéo dài, ăn kém, nên đưa đi khám, vì cú sốc ở tuổi già có thể kéo theo sức khoẻ đi xuống. Và đừng quên nỗi lo ban đầu, nỗi lo đã bị kẻ xấu khai thác, vì nó vẫn còn đó và cần được trả lời bằng việc thật.

Câu hỏi thường gặp

Làm sao phân biệt làm lễ theo nếp nhà với bị lừa giải hạn?

Làm lễ theo nếp nhà là gia đình tự chọn, tiền vừa phải, cả nhà cùng biết. Bị lừa thường có ba dấu hiệu: bị doạ trước, bị ép làm gấp, bị dặn giấu con cháu, và số tiền tăng dần qua nhiều lần.

Vì sao bố mẹ tính toán giỏi mà vẫn bị lừa?

Vì kịch bản không đánh vào trí khôn mà đánh vào nỗi lo cho con cháu, cộng với sự gấp gáp và yêu cầu giữ bí mật. Khi sợ hãi, ai cũng giảm khả năng suy xét, không riêng người lớn tuổi.

Nên dặn bố mẹ điều gì để phòng bị lừa?

Thống nhất quy ước: ai đòi tiền gấp mà bảo giấu con cháu là dấu hiệu lừa, phải gọi con trước. Thoả thuận mức chi cần bàn trước, không chuyển khoản cho người lạ, và hứa sẽ không trách nếu lỡ có chuyện.

Bố mẹ đã chuyển tiền rồi thì làm gì đầu tiên?

Không trách để bố mẹ kể hết, ghi lại mọi thông tin giao dịch, liên hệ ngân hàng của bố mẹ càng sớm càng tốt, rồi trình báo công an nơi cư trú. Đề phòng người hứa lấy lại tiền mà đòi phí trước.

Có nên giữ hết tiền của bố mẹ sau khi bố mẹ bị lừa không?

Không nên tước hết, vì bố mẹ sẽ mất lòng tự trọng và cảm giác tự lo được. Nên để bố mẹ giữ tiền sinh hoạt, chỉ thêm bước bàn bạc với những khoản lớn như đã thoả thuận cùng nhau.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138