HauVan.comHậu Vận
Nhà ở và nơi sống tuổi già

Nhà cho người dùng xe lăn, khung tập đi: cửa, lối đi, giường và chỗ xoay người

Khi bố mẹ bắt đầu dùng khung tập đi hay xe lăn, nhà cần đổi gì: độ rộng cửa, dốc thay bậc, chỗ xoay, giường, nhà vệ sinh, và vì sao nên hỏi người phục hồi chức năng.

Grandfather using an aluminum walker along a wide clear corridor toward a sunny courtyard, grandson walking slowly beside him, both seen from behind, bright warm afternoon light

Khi bố mẹ chuyển sang dùng khung tập đi hay xe lăn, căn nhà cần ba thay đổi chính: lối đi và cửa đủ rộng, không còn bậc chắn đường, và đủ chỗ xoay người ở phòng ngủ, nhà vệ sinh; thiếu ba thứ đó thì dụng cụ tốt mấy cũng chỉ dùng được trong một góc nhà.

Nhiều gia đình mua xe lăn về rồi mới phát hiện xe không qua được cửa nhà vệ sinh, không lên được bậc thềm, không xoay được trong phòng ngủ. Bài này đi qua từng chỗ trong nhà theo góc nhìn của người dùng dụng cụ hỗ trợ đi lại, kèm những con số tham khảo thường được dùng trong thiết kế tiếp cận, và những câu nên hỏi chuyên viên phục hồi chức năng trước khi sửa nhà.

Khung tập đi và xe lăn đòi hỏi những gì khác nhau

Khung tập đi cần không gian hai bên người, vì người dùng đứng giữa khung và đẩy khung đi trước. Lối đi phải phẳng, không thảm, không bậc dù chỉ một hai phân, vì chân khung vấp vào là cả khung lẫn người chúi tới. Người dùng khung còn cần chỗ để vịn khi ngồi xuống, vì lúc đó phải buông khung ra.

Xe lăn cần lối đi rộng hơn, cần chỗ xoay đầu xe, và cần mọi thứ trong tầm với từ tư thế ngồi: công tắc, tay nắm cửa, vòi nước, kệ đồ. Người ngồi xe lăn còn phải chuyển từ xe sang giường, sang ghế, sang bồn cầu nhiều lần mỗi ngày, mỗi lần chuyển là một lần có thể ngã.

Nhiều người già dùng cả hai: khung tập đi trong nhà, xe lăn khi ra ngoài hoặc khi mệt. Vì vậy nên chuẩn bị nhà theo yêu cầu của xe lăn nếu có thể, vì đáp ứng được xe lăn thì gần như đáp ứng được khung tập đi. Nhưng trước hết, việc bố mẹ cần dụng cụ nào, cỡ nào, dùng trong bao lâu, nên do bác sĩ hoặc chuyên viên phục hồi chức năng đánh giá, chứ không nên tự mua theo lời quảng cáo.

Con số tham khảo khi đo nhà

Các con số dưới đây là mức hay được dùng trong hướng dẫn thiết kế tiếp cận cho người khuyết tật và người già. Chúng là điểm khởi đầu để đo nhà mình, không thay cho việc thử thật với chính chiếc xe và người dùng:

Chỗ cần đoMức tham khảoGhi chú
Độ rộng thông thuỷ của cửaKhoảng 80 cm trở lênĐo phần trống thật khi cửa mở hết, không phải khung cửa
Lối đi trong nhàKhoảng 90 cm trở lênRộng hơn nếu có góc rẽ
Chỗ xoay xe lănMột vòng tròn khoảng 150 cmCần ở phòng ngủ và nếu được ở nhà vệ sinh
Độ dốc của dốc thay bậcKhoảng 1 cm cao cho mỗi 12 cm dài, càng thoải càng dễDốc gắt hơn thì người đẩy phải khoẻ, khi xuống dễ tuột
Bậc chênh ở cửaCàng gần bằng không càng tốtNếu không bỏ được, dùng miếng dốc nhỏ

Cách kiểm nhanh nhất là đẩy chính chiếc xe lăn hoặc khung tập đi một lượt khắp nhà, có người ngồi thật. Chỗ nào phải nhấc xe, phải gập khung, phải xoay ba lần mới qua, chỗ đó cần sửa.

Lối vào, bậc và cửa

Thay bậc bằng dốc khi có thể. Với một hai bậc ở thềm nhà, một dốc bê tông hay dốc kim loại rời là đủ. Dốc cần mặt nhám, có gờ hai bên để bánh không trượt ra ngoài, có tay vịn nếu dài. Nhà ống có thềm cao quá, chỗ không đủ dài cho dốc thoải, có thể cần làm dốc gấp khúc hoặc chọn lối vào khác như cửa sau.

Mở rộng cửa hay tháo cánh. Cửa nhà vệ sinh và cửa phòng ngủ ở nhiều nhà rất hẹp. Có thể thay bản lề loại mở rộng để cánh cửa gập sát tường, tháo cánh thay bằng rèm, hoặc đục mở rộng khi có dịp sửa lớn. Cửa trượt thường tiện cho xe lăn hơn cửa mở.

Đổi tay nắm cửa. Tay nắm tròn phải vặn bằng cổ tay khoẻ. Tay nắm gạt xuống dễ dùng hơn cho người già và người ngồi xe lăn.

Bỏ ngưỡng cửa. Thanh ngưỡng cửa chỉ cao vài phân cũng đủ làm khung tập đi vấp và xe lăn khựng lại. Cắt bỏ hoặc thay bằng nẹp dốc nhỏ.

Phòng ngủ và giường: nơi chuyển tư thế nhiều nhất

Người đi lại khó dành nhiều thời gian trong phòng ngủ, và việc lên xuống giường là thao tác lặp lại nhiều nhất. Những điều chỉnh đáng làm:

  • Chiều cao giường ngang với mặt ngồi của xe lăn giúp chuyển sang ngang dễ hơn; người dùng khung thì giường vừa để ngồi mép hai chân chạm sàn.
  • Giường có thể nâng đầu giúp người yếu ngồi dậy, ăn uống, đỡ khó thở khi nằm. Với người nằm nhiều, giường điều chỉnh độ cao còn giúp người chăm đỡ đau lưng.
  • Thanh vịn giường để người già tự xoay người, ngồi dậy. Chọn loại chắc, khe hở nhỏ để tay chân không kẹt vào.
  • Khoảng trống một bên giường đủ để xe lăn đậu sát và người chăm đứng hỗ trợ.
  • Ghế bô cạnh giường cho ban đêm nếu nhà vệ sinh xa, giảm số lần phải di chuyển trong lúc buồn ngủ.
  • Đồ dùng trong tầm với từ giường và từ xe: nước, điện thoại, kính, đèn, chuông gọi.

Nhiều dụng cụ như giường điều chỉnh, xe lăn, ghế bô có thể thuê thay vì mua, nhất là khi bố mẹ chỉ cần trong giai đoạn phục hồi sau phẫu thuật hay sau một đợt ốm. Hỏi bác sĩ dự kiến bố mẹ cần dụng cụ trong bao lâu trước khi quyết định mua.

Nhà vệ sinh cho người dùng xe lăn

Đủ chỗ để xe vào và đậu cạnh bồn cầu. Người ngồi xe lăn thường chuyển ngang từ xe sang bồn cầu. Cần khoảng trống bên cạnh bồn cầu cho xe đậu, và tay vịn gập lên được ở phía đó.

Khu tắm không có gờ. Xe tắm hoặc ghế tắm có bánh cần lăn thẳng vào khu tắm. Sàn dốc nhẹ về phía thoát nước thay vì có gờ chặn nước.

Lavabo không có tủ bên dưới. Để đầu gối người ngồi xe lăn vào được bên dưới, tới gần vòi nước. Gương nên hạ thấp hoặc nghiêng để người ngồi nhìn thấy.

Tay vịn và vòi nước trong tầm với khi ngồi. Mọi thứ trong nhà vệ sinh thường được đặt cho người đứng. Người ngồi xe lăn cần vòi sen cầm tay gắn thấp, giấy vệ sinh và xà phòng ở ngang tầm tay khi ngồi, công tắc đèn đặt thấp hơn bình thường một chút. Thử ngồi lên một chiếc ghế ở cửa nhà vệ sinh rồi với tay, bạn sẽ thấy ngay chỗ nào cần hạ xuống.

Nếu nhà vệ sinh quá chật. Có gia đình chấp nhận dùng xe tắm và ghế bô trong phòng ngủ, chỉ vào nhà vệ sinh để xả. Đây là giải pháp tạm chấp nhận được trong lúc chưa cải tạo được.

Ra khỏi nhà: ngõ, xe và những chuyến đi khám

Một căn nhà sửa tốt mà người dùng xe lăn không ra được ngõ thì vẫn là nhà giam. Ở nhiều phố, lối từ cửa nhà ra đường có rãnh nước, vỉa hè cao, xe máy dựng kín. Hãy thử đẩy xe lăn từ cửa nhà ra đầu ngõ, đến chỗ có thể gọi xe đón, để biết đoạn nào cần nhờ người, đoạn nào cần một tấm ván dốc mang theo.

Với những chuyến đi khám định kỳ, cần biết trước xe nào chở được: xe taxi bốn chỗ có đủ cốp để gập xe lăn không, người già có tự chuyển từ xe lăn sang ghế xe được không, hay cần loại xe có thể đưa xe lăn lên. Một số gia đình tìm được người chở quen, biết cách đỡ người già, và giữ liên lạc lâu dài với người đó.

Đừng để dụng cụ hỗ trợ trở thành lý do bố mẹ không ra ngoài nữa. Ra công viên, sang nhà hàng xóm, đi chợ cùng con cháu là những thứ giữ cho người già vui và giữ sức. Nếu việc đưa bố mẹ ra ngoài quá vất vả, đó là dấu hiệu cần tính lại lối vào nhà hoặc tìm thêm người hỗ trợ, chứ không phải lý do để bố mẹ ở trong nhà cả ngày.

Những chỗ hay sai khi mua dụng cụ hỗ trợ

Mua xe lăn theo giá, không theo người. Xe lăn quá rộng không qua được cửa nhà, quá hẹp làm người ngồi bị ép hông, quá nặng thì người chăm không nhấc lên xe được. Đo người, đo cửa, hỏi người chăm có nâng được không, rồi mới chọn.

Mua khung tập đi có bánh cho người cần khung đứng yên. Khung có bánh trôi đi dễ, hợp với người còn thăng bằng khá; người yếu, hay chúi tới có thể cần loại không bánh. Đây là chuyện chuyên viên phục hồi chức năng nên quyết.

Mua đủ thứ cùng lúc. Nhiều gia đình mua cả bộ dụng cụ ngay khi bố mẹ ra viện, vài tháng sau một nửa nằm trong kho vì bố mẹ đã đi lại tốt hơn. Mua hoặc thuê từng món khi thật sự cần.

Không chỉnh dụng cụ theo người. Khung tập đi và gậy có nút chỉnh chiều cao. Đặt quá thấp khiến người già cúi gập, quá cao khiến vai nhô lên và mỏi. Nhờ người có chuyên môn chỉnh một lần cho đúng tầm tay, và kiểm lại các núm cao su ở chân khung, gậy khi chúng mòn.

Hỏi chuyên viên phục hồi chức năng trước khi sửa

Mỗi người dùng dụng cụ hỗ trợ có cách đi, cách chuyển tư thế riêng, phụ thuộc vào sức tay, sức chân, thăng bằng và bệnh nền. Tay vịn đặt ở bên trái hữu ích cho người yếu chân phải, nhưng vô dụng cho người yếu tay trái. Vì vậy trước khi khoan tường, nên nhờ bác sĩ hoặc chuyên viên phục hồi chức năng đang theo dõi bố mẹ góp ý.

Câu nên hỏi: bố mẹ chuyển từ giường sang xe theo cách nào là an toàn, cần đặt tay vịn ở bên nào, bố mẹ có khả năng đi lại tốt lên không hay sẽ yếu dần, nên tập những động tác gì tại nhà để giữ sức. Câu trả lời về khả năng hồi phục quyết định nên sửa tạm hay sửa lâu dài.

Người chăm cũng nên được hướng dẫn cách đỡ bố mẹ đứng dậy, cách chuyển sang xe mà không bị đau lưng. Nhiều người chăm tự học bằng cách kéo tay người già, vừa dễ làm trật khớp vai người được chăm, vừa làm hỏng lưng người chăm. Chỉ cần một buổi được chỉ đúng cách đã có thể tránh nhiều chấn thương về sau cho cả hai người.

Câu hỏi thường gặp

Cửa rộng bao nhiêu thì xe lăn qua được?

Nhiều hướng dẫn thiết kế tiếp cận lấy độ rộng thông thuỷ khoảng 80 cm trở lên, tức phần trống thật khi cửa mở hết. Cách chắc nhất là đo chính chiếc xe lăn của bố mẹ rồi cộng thêm chỗ cho tay đẩy bánh hai bên.

Làm dốc cho xe lăn ở bậc thềm nhà cần lưu ý gì?

Dốc càng thoải càng dễ, mức hay được dùng là khoảng 1 cm cao cho mỗi 12 cm dài. Mặt dốc cần nhám, có gờ hai bên để bánh không trượt ra, có tay vịn nếu dốc dài, và đầu dốc phải có chỗ phẳng để dừng mở cửa.

Nên thuê hay mua xe lăn, giường điều chỉnh cho bố mẹ?

Nếu bố mẹ chỉ cần trong thời gian phục hồi sau phẫu thuật hay sau ốm, thuê thường hợp lý hơn. Nếu bác sĩ dự kiến cần lâu dài, mua loại vừa với người dùng. Hỏi bác sĩ về thời gian dự kiến trước khi quyết.

Người già dùng khung tập đi có cần bỏ thảm trong nhà không?

Nên bỏ hoặc dán chặt. Chân khung tập đi dễ vướng vào mép thảm và người dùng có thể chúi tới. Lối đi chính nên phẳng, không thảm, không ngưỡng cửa, không dây điện chạy ngang.

Ai có thể tư vấn cách sửa nhà cho người dùng xe lăn?

Bác sĩ hoặc chuyên viên phục hồi chức năng đang theo dõi bố mẹ là người hiểu rõ nhất cách bố mẹ di chuyển, nên vị trí tay vịn và cách chuyển tư thế cần hỏi họ. Phần kết cấu, điện nước nên hỏi thợ hoặc người có chuyên môn xây dựng.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138