HauVan.comHậu Vận
Giữ sức khoẻ cho tuổi về già

Bỏ thuốc lá sau tuổi 50 có muộn không: lợi ích thật và cách bỏ không tái hút

Bỏ thuốc lá ở tuổi nào cũng có lợi, kể cả sau 30 năm hút. Chuẩn bị ngày bỏ, xử lý cơn thèm theo tình huống, vượt tuần đầu và lúc nên nhờ bác sĩ hỗ trợ.

Middle-aged Vietnamese man jogging slowly along a riverside path at dawn, seen from behind, mist over the water, cool silver light turning warm

Bỏ thuốc lá sau tuổi 50 không hề muộn: dù đã hút hàng chục năm, cơ thể vẫn bắt đầu hưởng lợi ngay từ những tuần đầu, và nguy cơ bệnh tim, phổi giảm dần theo năm tháng không hút. Bỏ ở tuổi này khó hơn vì thói quen đã gắn vào mọi nếp sinh hoạt, nhưng làm được nếu chuẩn bị kỹ, biết trước cơn thèm đến lúc nào và có người hỗ trợ.

Nhiều người hút lâu năm nghĩ "hút ba mươi năm rồi, bỏ bây giờ cũng thế". Đó là ngộ nhận phổ biến nhất và cũng là lý do hay được viện ra nhất để không bỏ. Bài này dành cho cả người đang hút lẫn người con muốn giúp bố mẹ bỏ: lợi ích có thật, cách chuẩn bị, xử lý từng tình huống thèm, và những chỗ bác sĩ giúp được.

Không muộn: cơ thể được gì khi bỏ ở tuổi trung niên

Những thay đổi đầu tiên đến khá nhanh: hơi thở bớt mùi, vị giác và khứu giác rõ hơn, đồ ăn ngon miệng hơn, leo cầu thang bớt hụt hơi. Sau vài tuần đến vài tháng, ho buổi sáng và đờm thường giảm dần, nhiều người thấy ngủ dậy khoan khoái hơn.

Về lâu dài, nguy cơ các bệnh tim mạch, đột quỵ, bệnh phổi và nhiều loại ung thư giảm dần theo thời gian không hút, dù không về hẳn mức của người chưa từng hút. Với người đã có bệnh như huyết áp cao, tiểu đường, bệnh phổi mạn tính, bỏ thuốc là một trong những việc có lợi nhất họ tự làm được, bên cạnh dùng thuốc đúng hẹn.

Ông Hải, 58 tuổi ở Huế, hút gần ba mươi lăm năm, sắp nghỉ hưu. Ông nói thật lý do ông muốn bỏ không phải bệnh tật mà là đứa cháu nội mới chập chững, mỗi lần ông bế là con dâu khéo léo đón lại. Lý do rất đời thường như vậy thường giữ người ta lại với quyết định lâu hơn những lời cảnh báo chung chung. Ai muốn bỏ nên tìm cho mình một lý do cụ thể như thế, viết nó ra và để ở chỗ ngày nào cũng nhìn thấy, như ví tiền hay cạnh ấm trà buổi sáng.

Vì sao bỏ ở tuổi này khó hơn hồi trẻ

Nicotine gây nghiện thật. Thèm thuốc không phải do yếu ý chí. Cơ thể đã quen với nicotine, thiếu nó thì bứt rứt, khó tập trung, cáu bẳn. Hiểu như vậy giúp bớt tự trách khi thấy khó.

Thói quen dính vào mọi nếp sống. Điếu thuốc sau bữa sáng, với ấm trà, khi đi vệ sinh, lúc ngồi xe chờ, khi tiếp khách, khi bực mình. Ba mươi năm là hàng chục nghìn lần lặp, mỗi tình huống thành một cái lẫy kích cơn thèm.

Thuốc lá gắn với giao tiếp. Ở nhiều cơ quan, xóm phố, mời nhau điếu thuốc là cách chào hỏi. Từ chối một điếu mời có cảm giác mất lòng, nhất là với người cùng lứa.

Đã từng thử và thất bại. Nhiều người đã bỏ vài lần rồi hút lại nên tin mình không bỏ được. Thật ra phần lớn người bỏ thành công đều đã thử nhiều lần; mỗi lần thử là một lần học xem mình hay vấp ở đâu.

Sợ tăng cân và mất "bạn đồng hành". Với người sống một mình hay vừa nghỉ hưu, điếu thuốc là thứ lấp khoảng trống. Bỏ thuốc cần nghĩ trước cái gì sẽ lấp chỗ đó.

Chuẩn bị trong hai tuần trước ngày bỏ

Bỏ thuốc thành công thường bắt đầu từ trước ngày bỏ. Chuẩn bị kỹ làm những ngày đầu bớt chới với hơn nhiều.

  1. Chọn một ngày bỏ cụ thể trong vòng hai tuần tới, tránh ngày có cỗ bàn, công việc căng thẳng.
  2. Ghi lại mỗi lần hút trong vài ngày: giờ nào, đang làm gì, cảm giác ra sao. Danh sách này cho biết những tình huống nguy hiểm của chính mình.
  3. Báo cho người nhà, bạn thân, đồng nghiệp hay hút cùng; nhờ họ đừng mời, đừng hút trước mặt trong thời gian đầu.
  4. Đi khám hoặc gặp bác sĩ để hỏi về biện pháp hỗ trợ cai thuốc, nhất là khi hút nhiều hoặc đã thử bỏ nhiều lần không được.
  5. Dọn sạch thuốc, bật lửa, gạt tàn trong nhà, trong xe, trong túi áo trước ngày bỏ.
  6. Chuẩn bị đồ thay thế cho tay và miệng: nước lọc, trái cây cắt sẵn, hạt rang không muối, một quả bóng nhỏ để bóp.
  7. Lên kế hoạch cho những giờ hay hút nhất: đổi thứ tự việc buổi sáng, đi bộ sau bữa ăn thay vì ngồi lại bàn.

Có người chọn giảm dần trước ngày bỏ; cách này có thể giúp một số người, nhưng ngày dừng hẳn vẫn cần rõ ràng. Giảm mãi mà không có ngày dừng thường kéo dài vô hạn.

Cơn thèm đến theo tình huống: xử lý từng cái

Một cơn thèm thường mạnh nhất trong vài phút đầu rồi dịu xuống nếu không chiều theo. Mục tiêu là vượt qua mấy phút đó bằng việc khác. Bảng dưới gợi ý cho những tình huống quen thuộc nhất:

Tình huốngVì sao thèmLàm gì thay
Sau bữa ănThói quen lâu năm gắn với cảm giác noĐứng dậy rời bàn ngay, đánh răng, đi bộ vài phút
Uống trà, cà phêHai thứ đi đôi suốt nhiều nămTạm đổi đồ uống hoặc chỗ ngồi uống trong vài tuần đầu
Khi bực bội, căng thẳngĐiếu thuốc là cách quen để "xả"Hít thở chậm vài lượt, đi ra chỗ khác, uống cốc nước lạnh
Tiếp khách, cỗ bànBị mời, thấy người khác hútNói trước "đang bỏ", ngồi xa nhóm hút, cầm sẵn cốc nước
Ngồi chờ, rảnh tayTay quen cầm điếu thuốcCầm vật nhỏ trong tay, nhai kẹo cao su không đường
Khi uống rượu biaRượu làm lỏng quyết tâmTránh rượu trong những tuần đầu, đây là lúc tái hút nhiều nhất

Câu nói đơn giản giúp nhiều người qua cơn: "Không hút điếu này". Không cần hứa cả đời, chỉ cần qua điếu này. Ngày nào cũng làm vậy, tuần sẽ thành tháng.

Những tuần đầu: cơ thể phản ứng thế nào

Khi bỏ thuốc, nhiều người thấy bứt rứt, khó tập trung, cáu gắt, khó ngủ, thèm ăn hơn, có người ho nhiều hơn trong thời gian đầu. Những dấu hiệu này thường nặng nhất trong mấy ngày đầu đến vài tuần, rồi dịu dần. Biết trước điều đó giúp không hoảng và không nghĩ "mình không hợp với việc bỏ thuốc".

Tăng cân nhẹ khá thường gặp vì ăn ngon miệng hơn và tay miệng tìm thứ thay thế. Cách hạn chế là để sẵn trái cây, rau củ cắt nhỏ, uống nhiều nước, tăng đi bộ. Vài cân tăng thêm có hại ít hơn nhiều so với việc tiếp tục hút, và có thể giảm dần sau khi đã vững.

Người có bệnh tim, phổi, đang dùng một số thuốc cần báo với bác sĩ là mình bỏ thuốc lá, vì bác sĩ có thể cần theo dõi hoặc điều chỉnh. Nếu trong thời gian cai thấy buồn chán nặng, lo âu nhiều, mất ngủ kéo dài, hãy nói với bác sĩ thay vì chịu một mình hay quay lại hút cho đỡ.

Một mẹo nhỏ là dồn số tiền trước đây mua thuốc mỗi ngày vào một hộp riêng. Sau vài tháng, hộp đó đủ cho một món quà cho mình hay cho cháu, và nhìn thấy nó mỗi ngày là lời nhắc cụ thể hơn mọi lời khuyên. Nhiều người còn ghi số ngày không hút lên tờ giấy dán tủ lạnh để cả nhà cùng đếm.

Thuốc lào, hút ít đi, thuốc lá điện tử: hiểu cho đúng

Thuốc lào cũng là thuốc lá. Nhiều người ở nông thôn nghĩ rít điếu cày thì khác thuốc lá. Thuốc lào cũng là lá thuốc lá, khói hít sâu, gây nghiện và hại tương tự. Bỏ thuốc lá nhưng chuyển sang thuốc lào không phải là bỏ.

Hút ít đi chưa phải là an toàn. Giảm từ một bao xuống vài điếu là bước tiến, nhưng hút ít vẫn có hại rõ, nhất là với tim mạch. Mục tiêu nên là dừng hẳn.

Thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng. Đây không phải cách cai được khuyên dùng chung, và nhiều người chuyển sang dùng song song cả hai. Nếu đang nghĩ tới, hãy hỏi bác sĩ thay vì nghe người bán hàng.

Hút thuốc trong nhà có trẻ nhỏ. Đứng ra ban công, bật quạt, hút xong mới bế cháu vẫn không tránh được hết khói bám trên tóc, áo, tay, đồ đạc. Ông bà hay bế cháu là lý do rất đáng để bỏ hẳn, chứ không chỉ đổi chỗ hút.

Biện pháp hỗ trợ có thật. Bác sĩ có thể tư vấn các biện pháp hỗ trợ cai thuốc phù hợp với sức khoẻ từng người. Những thứ này phải dùng theo chỉ định, không tự mua theo quảng cáo hay lời mách.

Người nhà giúp thế nào và khi nào cần gặp bác sĩ

Người con, người vợ, người chồng có ảnh hưởng lớn tới chuyện bỏ thuốc thành hay không. Vài điều nên làm, và những dấu hiệu sức khoẻ không được để qua:

  • Khen những ngày không hút, không đếm lỗi khi lỡ hút lại; mắng mỏ làm người bỏ thuốc giấu đi chứ không bỏ.
  • Trong nhà không ai hút, khách tới hút thì mời ra ngoài; gỡ những thứ gợi nhớ.
  • Cùng đi bộ sau bữa tối trong những tuần đầu để lấp giờ hay hút.
  • Nếu lỡ hút lại, giúp nhìn xem tình huống nào làm vấp, rồi đặt ngày bỏ mới; đừng coi là thất bại hoàn toàn.
  • Đi khám khi: ho kéo dài nhiều tuần, ho ra máu, khó thở tăng dần, khàn tiếng kéo dài, sụt cân không rõ lý do, đau ngực.
  • Câu nên hỏi bác sĩ: "Bố con hút lâu năm như vậy có cần kiểm tra gì thêm không? Có biện pháp hỗ trợ cai nào hợp với bệnh bố đang có không?"

Ông Hải bỏ được tới tháng thứ hai thì hút lại sau một bữa liên hoan chia tay cơ quan. Lần thứ hai ông tránh rượu ba tháng đầu, và tới lúc nghỉ hưu thì ông đã bế cháu được mà không ai phải đón lại.

Câu hỏi thường gặp

Hút thuốc ba mươi năm rồi bỏ có còn tác dụng không?

Có. Bỏ thuốc ở bất kỳ tuổi nào cũng có lợi, kể cả sau nhiều chục năm hút. Hơi thở, vị giác, sức leo cầu thang cải thiện sớm, còn nguy cơ bệnh tim mạch và phổi giảm dần theo thời gian không hút.

Nên bỏ thuốc lá đột ngột hay giảm dần?

Cả hai cách đều có người thành công. Điều quan trọng là có một ngày dừng hẳn rõ ràng; giảm dần mà không có ngày dừng thường kéo dài mãi. Người hút nhiều hay đã thử nhiều lần nên hỏi bác sĩ về biện pháp hỗ trợ.

Cơn thèm thuốc kéo dài bao lâu?

Mỗi cơn thèm thường mạnh nhất trong vài phút rồi dịu xuống. Những tuần đầu cơn thèm đến dày, sau đó thưa dần. Một số tình huống như uống rượu, căng thẳng có thể gợi lại cơn thèm cả sau nhiều tháng, nên cần chuẩn bị trước.

Bỏ thuốc lá có bị tăng cân không?

Nhiều người tăng vài cân do ăn ngon miệng hơn và tìm thứ thay cho điếu thuốc. Để hạn chế, chuẩn bị trái cây, rau củ, uống nhiều nước và đi bộ đều. Tăng chút cân vẫn có hại ít hơn nhiều so với tiếp tục hút.

Chuyển sang thuốc lá điện tử có phải là bỏ thuốc không?

Không nên coi đó là bỏ thuốc. Thuốc lá điện tử không phải cách cai được khuyên dùng chung, và nhiều người dùng song song với thuốc lá thường. Muốn có hỗ trợ khi cai, hãy hỏi bác sĩ về các biện pháp phù hợp.

Con cái nên nói gì để bố chịu bỏ thuốc?

Nói bằng mong muốn cụ thể thay vì doạ bệnh: muốn bố bế cháu, muốn bố đi du lịch cùng cả nhà. Đề nghị cùng bố đi gặp bác sĩ, giữ nhà không khói thuốc, khen từng tuần bố không hút, và không trách mắng khi bố lỡ hút lại.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138