HauVan.comHậu Vận
Giữ sức khoẻ cho tuổi về già

Người già ngủ ít, hay thức giấc giữa đêm: đâu là bình thường, khi nào cần khám

Về già ngủ nông hơn, dậy sớm hơn là chuyện thường; ngáy to ngắt quãng hay buồn ngủ cả ngày thì không. Cách phân biệt và thói quen giúp ngủ sâu hơn.

Grey-haired Vietnamese couple sitting on a quiet village porch at dawn, sipping tea from small cups, seen from behind, pale blue light turning gold

Về già, giấc ngủ thường nông hơn, dễ thức giữa đêm và buồn ngủ sớm, dậy sớm hơn hồi trẻ; đó là thay đổi bình thường. Điều không bình thường là ngủ chập chờn tới mức ban ngày lừ đừ, ngáy to có lúc ngưng thở, hay mất ngủ kèm buồn chán kéo dài, và những trường hợp này nên đi khám.

Nhiều người lớn tuổi lo vì chỉ ngủ được tới ba, bốn giờ sáng là tỉnh, rồi tự mua thuốc ngủ hay uống chén rượu cho dễ ngủ. Phần lớn giấc ngủ tuổi già cải thiện được bằng cách điều chỉnh thói quen ban ngày và buổi tối, không cần tới thuốc. Bài này giúp bạn tách đâu là thay đổi theo tuổi, đâu là dấu hiệu nên hỏi bác sĩ, và những việc làm được ngay tối nay.

Giấc ngủ thay đổi thế nào khi về già

Giấc ngủ mỗi đêm gồm nhiều chu kỳ nối nhau, có giai đoạn ngủ sâu giúp cơ thể hồi phục. Theo tuổi, phần ngủ sâu ngắn lại, người ta ở lâu hơn trong những giai đoạn ngủ nông, nên một tiếng động nhỏ, cơn buồn tiểu hay cái chân mỏi cũng đủ làm tỉnh giấc. Thức dậy vài lần trong đêm rồi ngủ lại được là điều rất nhiều người lớn tuổi gặp.

Đồng hồ sinh học cũng dịch sớm lên. Tám giờ tối đã díp mắt, bốn giờ sáng đã tỉnh táo là kiểu ngủ quen thuộc của nhiều ông bà. Nếu ngủ sớm dậy sớm mà ban ngày vẫn khoẻ, minh mẫn thì đó không phải mất ngủ, chỉ là giờ giấc khác con cháu.

Điều hay bị hiểu nhầm là "già thì cần ngủ ít". Nhu cầu ngủ không giảm nhiều như người ta tưởng; cái giảm là khả năng ngủ liền mạch. Vì thế đánh giá giấc ngủ nên nhìn vào ban ngày: có tỉnh táo, có làm được việc mình muốn, có ngủ gật lúc ngồi xem tivi hay lúc đang nói chuyện không. Chú Bình, 66 tuổi ở TP Hồ Chí Minh, ngủ tổng cộng chừng sáu tiếng nhưng sáng vẫn đi bộ, trưa chợp mắt nửa tiếng, chiều trông cháu vui vẻ; chú không cần lo. Người cùng tuổi ngủ tám tiếng mà cả ngày lơ mơ mới là người cần đi khám.

Bình thường theo tuổi hay đáng hỏi bác sĩ

Bảng dưới không dùng để tự chẩn đoán, chỉ để biết lúc nào nên dừng tự xoay xở và mang chuyện giấc ngủ tới phòng khám.

Hiện tượngThường là thay đổi theo tuổi khiNên hỏi bác sĩ khi
Thức giấc trong đêmThức một hai lần rồi ngủ lại đượcThức nhiều lần, nằm cả tiếng không ngủ lại được, kéo dài nhiều tuần
Dậy sớmNgủ sớm dậy sớm, ban ngày vẫn khoẻDậy rất sớm kèm buồn bã, chán ăn, mất hứng thú với mọi thứ
NgáyNgáy nhẹ, đềuNgáy to, có lúc im bặt rồi thở hắt mạnh, người nhà thấy như ngưng thở
Buồn ngủ ban ngàyChợp mắt ngắn sau bữa trưaNgủ gật khi đang ngồi nói chuyện, khi lái xe, khi ăn
Chân khó chịuThỉnh thoảng mỏi chân sau ngày đi nhiềuChân bứt rứt phải cử động liên tục mỗi tối mới đỡ
Tiểu đêmDậy một lầnDậy nhiều lần mỗi đêm, kéo dài

Người ngủ cạnh thường biết nhiều hơn chính người ngủ, nhất là chuyện ngáy và ngưng thở. Khi đưa bố mẹ đi khám, người con nên hỏi người ngủ cùng phòng trước để kể lại cho bác sĩ.

Ban ngày quyết định giấc ngủ ban đêm

Ra ánh sáng buổi sáng. Nửa tiếng đi bộ hay ngồi ngoài hiên lúc trời sáng giúp đồng hồ sinh học biết đâu là ngày. Người cả ngày ở trong nhà tối thường ngủ đêm chập chờn hơn.

Ngủ trưa ngắn và trước ba giờ chiều. Giấc trưa khoảng nửa tiếng giúp tỉnh táo. Ngủ trưa hai tiếng hay ngủ lúc năm giờ chiều thì tối khó ngủ, rồi lại phải ngủ bù trưa hôm sau, vòng lặp cứ thế kéo dài.

Trà đặc, cà phê chỉ dùng buổi sáng. Ở người lớn tuổi, chất kích thích trong trà, cà phê có thể còn tác dụng rất lâu. Ấm trà chiều tiếp khách là thủ phạm quen thuộc của những đêm trằn trọc.

Vận động đều nhưng không sát giờ ngủ. Người đi bộ, làm vườn, tập nhẹ ban ngày thường ngủ sâu hơn. Tập mạnh ngay trước giờ đi ngủ lại làm người tỉnh táo.

Bữa tối vừa phải, sớm. Ăn quá no hay ăn khuya làm khó ngủ, trào ngược, đầy bụng. Uống nhiều nước sát giờ ngủ làm thức dậy đi tiểu; nên uống đủ nước trong ngày và bớt dần từ chiều tối.

Một tiếng trước khi ngủ: chuỗi việc nên làm đều mỗi tối

Cơ thể quen với nhịp lặp lại. Làm cùng một chuỗi việc mỗi tối giúp "báo" cho cơ thể rằng sắp tới giờ ngủ. Gợi ý dưới đây có thể điều chỉnh theo nếp nhà mình.

  1. Giảm đèn trong nhà, tắt bớt đèn trắng sáng, chuyển sang đèn vàng dịu.
  2. Tắt tivi, đặt điện thoại xa giường; nếu cần xem thì xem ở phòng khách, không xem trên giường.
  3. Tắm nước ấm hoặc ngâm chân nước ấm vài phút.
  4. Đi vệ sinh trước khi lên giường, kể cả khi chưa buồn.
  5. Làm việc nhẹ, chậm: nghe nhạc nhỏ, đọc vài trang sách giấy dưới đèn dịu, trò chuyện nhỏ nhẹ với người nhà.
  6. Lên giường khi thật sự buồn ngủ, không lên giường từ bảy giờ tối chỉ vì "không có gì làm".
  7. Dậy cùng một giờ mỗi sáng, kể cả hôm đêm trước ngủ kém, để giữ nhịp.

Phòng ngủ nên mát vừa, tối, yên. Đèn ngủ nhỏ ở lối đi vệ sinh vẫn cần cho an toàn, nhưng đặt thấp, không rọi vào mặt.

Thức giữa đêm không ngủ lại được thì làm gì

Điều khiến nhiều người mất ngủ lâu dài không phải lần thức dậy mà là thời gian nằm trằn trọc sau đó: nhìn đồng hồ, tính "còn có ba tiếng", lo lắng chuyện con cái, rồi càng lo càng tỉnh. Giường dần thành nơi gắn với bực bội chứ không phải nơi ngủ.

Cách làm được khuyên dùng khá rộng rãi là: nếu nằm khá lâu mà vẫn tỉnh, hãy dậy, sang chỗ khác ngồi dưới ánh đèn dịu, làm việc gì nhẹ và đơn điệu như gấp quần áo, nghe nhạc nhỏ, cho tới khi thấy buồn ngủ trở lại mới quay về giường. Không nhìn đồng hồ, không cầm điện thoại, không ăn uống nhiều.

Một mẹo nhỏ cho người hay lo nghĩ: để cuốn sổ đầu giường, buổi tối ghi ra những việc cần làm ngày mai và điều đang băn khoăn. Viết ra rồi thì đầu óc bớt phải "giữ hộ". Nếu đêm nào cũng thức dậy vì cùng một nỗi lo, chuyện đó đáng được nói với người thân hoặc bác sĩ, vì giấc ngủ chỉ là triệu chứng của điều nằm bên dưới.

Những việc nên tránh dù nghe có vẻ giúp ngủ

Có những cách được truyền miệng rất rộng nhưng làm giấc ngủ tệ hơn về lâu dài, hoặc mang thêm rủi ro:

  • Tự mua thuốc ngủ, thuốc an thần hay xin thuốc của người quen. Ở người lớn tuổi, các loại này có thể gây lơ mơ ban ngày, lú lẫn, tăng nguy cơ ngã, và dễ phụ thuộc. Mọi thuốc liên quan tới giấc ngủ phải do bác sĩ kê và theo dõi.
  • Uống rượu cho dễ ngủ. Rượu làm buồn ngủ lúc đầu nhưng khiến nửa đêm sau dễ tỉnh, ngủ không sâu, và làm ngáy nặng hơn.
  • Nằm giường xem tivi, lướt điện thoại tới khuya. Ánh sáng và nội dung kích thích làm đầu óc tỉnh táo.
  • Ngủ bù cả buổi sáng sau đêm mất ngủ. Làm lệch nhịp và đêm sau lại khó ngủ.
  • Đi ngủ thật sớm để "ngủ cho đủ". Lên giường lúc chưa buồn ngủ chỉ kéo dài thời gian nằm thao thức.

Nếu bố mẹ đang dùng thuốc ngủ lâu năm, đừng tự cắt đột ngột; hãy đưa bố mẹ đi hỏi bác sĩ cách giảm an toàn nếu cần.

Khi hai vợ chồng già ngủ lệch nhịp nhau

Một chuyện ít ai nói ra nhưng rất nhiều nhà gặp: ông ngáy to, bà thính ngủ; ông xem tivi tới khuya, bà bảy giờ tối đã muốn tắt đèn; người dậy đi tiểu ba lần mỗi đêm làm người kia thức theo. Sau vài chục năm chung giường, đề nghị ngủ riêng nghe như rạn nứt, nên cả hai cùng chịu đựng và cùng ngủ kém.

Có vài cách dung hoà trước khi tính tới chuyện tách phòng. Người thính ngủ có thể dùng nút tai mềm, người ngáy nên đi khám vì ngáy to đôi khi là bệnh. Người dậy đêm để sẵn đèn ngủ thấp và dép ở đúng chỗ để khỏi lục đục. Người thức khuya xem tivi ở phòng khách, vào phòng khi đã buồn ngủ.

Nếu vẫn không ổn, ngủ hai giường trong cùng một phòng, hoặc ngủ riêng những đêm một người mệt, là lựa chọn hợp lý chứ không phải dấu hiệu tình cảm nhạt đi. Ông Đức và bà Liên, cùng ngoài 70 ở Khánh Hoà, kê thêm chiếc giường nhỏ cạnh giường cũ; tối vẫn nằm nói chuyện, khi buồn ngủ thì mỗi người về chỗ mình, và cả hai ngủ sâu hơn hẳn. Con cái có thể là người gợi chuyện này nhẹ nhàng, vì bố mẹ thường ngại tự nói ra.

Khi nào nên gặp bác sĩ vì giấc ngủ

Hãy đưa chuyện giấc ngủ vào lần khám tới, hoặc đi khám sớm, khi có một trong những dấu hiệu sau:

  • Ngáy to, có lúc ngưng thở rồi thở hắt mạnh, sáng dậy đau đầu, miệng khô, ban ngày buồn ngủ nhiều.
  • Mất ngủ kéo dài nhiều tuần dù đã sửa thói quen, ảnh hưởng tới sinh hoạt ban ngày.
  • Buồn bã, chán nản, mất hứng thú, lo âu nhiều đi kèm mất ngủ.
  • Chân bứt rứt khó chịu mỗi tối, phải đứng dậy đi lại mới đỡ.
  • Cử động mạnh, la hét, đấm đá trong lúc ngủ như đang sống trong giấc mơ.
  • Dậy đi tiểu nhiều lần mỗi đêm, kéo dài.
  • Câu nên hỏi bác sĩ: "Mất ngủ của bố con có liên quan tới thuốc đang dùng không? Có cần đo giấc ngủ không? Ngoài thuốc ra có cách nào khác không?"

Trước khi đi khám, ghi nhật ký giấc ngủ một hai tuần: giờ lên giường, giờ ngủ được, số lần thức, giờ dậy, ngủ trưa bao lâu, uống trà cà phê lúc nào. Bác sĩ đọc nhật ký sẽ thấy rõ hơn nhiều so với câu "dạo này mất ngủ".

Câu hỏi thường gặp

Người già ngủ bao nhiêu tiếng mỗi đêm là đủ?

Không có một con số chung cho mọi người. Phần lớn người lớn tuổi vẫn cần khoảng bảy tiếng, có người ít hơn mà vẫn khoẻ. Cách đánh giá tốt nhất là ban ngày có tỉnh táo, làm được việc mình muốn và không ngủ gật lúc ngồi hay không.

Ông bà dậy lúc bốn giờ sáng có phải mất ngủ không?

Không nhất thiết. Theo tuổi, đồng hồ sinh học dịch sớm, nhiều người ngủ sớm và dậy sớm một cách tự nhiên. Nếu ban ngày vẫn khoẻ thì đó chỉ là giờ giấc khác. Nếu dậy sớm kèm mệt mỏi, buồn bã kéo dài thì nên đi khám.

Người lớn tuổi ngủ trưa bao lâu là hợp lý?

Khoảng nửa tiếng, trước ba giờ chiều là hợp với phần đông. Ngủ trưa quá dài hoặc quá muộn dễ làm tối khó ngủ. Nếu buổi trưa ngủ hai ba tiếng vẫn mệt thì nên kể với bác sĩ để tìm nguyên nhân.

Ngáy to có đáng lo không?

Ngáy nhẹ đều thường không đáng lo. Ngáy to kèm những lúc im lặng rồi thở hắt mạnh, sáng dậy đau đầu, ban ngày buồn ngủ có thể là dấu hiệu ngưng thở khi ngủ, cần bác sĩ khám và có thể phải đo giấc ngủ.

Có nên cho bố mẹ uống thuốc ngủ không kê đơn?

Không nên tự mua. Ở người già, thuốc làm buồn ngủ dễ gây lơ mơ, lú lẫn và tăng nguy cơ ngã, nhất là khi đang dùng nhiều thuốc khác. Hãy thử sửa thói quen trước và hỏi bác sĩ nếu mất ngủ vẫn kéo dài.

Con cái giúp bố mẹ ngủ ngon hơn bằng cách nào?

Rủ bố mẹ ra ngoài buổi sáng, đổi ấm trà chiều sang nước lọc, sắp đèn dịu buổi tối, giữ nhà yên sau giờ bố mẹ ngủ. Nếu thấy bố mẹ ngáy to ngưng thở hay buồn chán kéo dài thì đưa đi khám thay vì mua thuốc.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138