HauVan.comHậu Vận
Chuẩn bị tài chính cho tuổi già

Bảo hiểm xã hội tự nguyện cho người trung niên: ai nên cân nhắc, cần hỏi gì

Bảo hiểm xã hội tự nguyện hợp với ai ở tuổi 40 – 55, khác bảo hiểm bắt buộc ở đâu, chọn mức đóng theo nguyên tắc nào và những câu cần hỏi cơ quan BHXH.

Street vendor in his late forties arranging fruit at a riverside market stall at dawn, face turned away, golden side light, eye-level shot

Bảo hiểm xã hội tự nguyện là cách để người không đi làm theo hợp đồng, như tiểu thương, nông dân, thợ tự do, người nội trợ, tự đóng để sau này có lương hưu hằng tháng và thẻ bảo hiểm y tế. Với người trung niên, nó đặc biệt đáng cân nhắc ở hai trường hợp: đã từng đóng bắt buộc nhiều năm rồi nghỉ, muốn đóng tiếp cho đủ; hoặc chưa từng đóng nhưng còn đủ thời gian trước tuổi hưu.

Bài này không tính số tiền, vì mức đóng, mức hỗ trợ và điều kiện hưởng được quy định và điều chỉnh theo từng thời kỳ. Bài giúp bạn biết mình có thuộc nhóm nên cân nhắc không, nghĩ về mức đóng theo nguyên tắc nào, và mang câu hỏi gì đến cơ quan bảo hiểm xã hội để được trả lời đúng với hoàn cảnh của mình.

Nói ngắn: bảo hiểm xã hội tự nguyện là gì

Đây là loại hình bảo hiểm do Nhà nước tổ chức, người tham gia tự chọn mức thu nhập làm căn cứ đóng và tự chọn cách đóng theo tháng, theo quý hay theo năm trong khuôn khổ quy định. Khác với bảo hiểm thương mại, nó không nhằm sinh lãi; mục đích chính là để khi về già bạn có một khoản lương hưu đều đặn suốt đời, cùng với thẻ bảo hiểm y tế khi đang hưởng.

Thời gian đóng tự nguyện được cộng với thời gian đã đóng bắt buộc trước đó. Đây là điểm nhiều người không biết: ai từng làm công ty mười năm rồi ra bán hàng, có thể đóng tiếp theo diện tự nguyện, và mười năm cũ vẫn được tính.

Nhà nước có chính sách hỗ trợ một phần tiền đóng cho người tham gia, mức hỗ trợ khác nhau theo nhóm đối tượng như hộ nghèo, hộ cận nghèo và các nhóm khác. Mức cụ thể thay đổi theo thời kỳ, nên khi hỏi, hãy hỏi luôn mình thuộc nhóm nào.

Phạm vi chế độ của bảo hiểm tự nguyện hẹp hơn bảo hiểm bắt buộc. Trước đây chủ yếu gồm hưu trí và tử tuất; luật mới có bổ sung thêm một số quyền lợi. Bạn không cần thuộc hết, chỉ cần biết rằng nó tập trung vào tuổi già, không thay được các khoản ốm đau, tai nạn lao động như khi đi làm công ty.

Ai nên cân nhắc ở tuổi trung niên

Không phải ai cũng nên đóng, và không phải ai cũng còn kịp. Bảng dưới đây giúp bạn xếp mình vào nhóm nào trước khi đi hỏi.

Hoàn cảnhVì sao đáng cân nhắcĐiều cần làm rõ trước
Từng đóng bắt buộc nhiều năm, nay làm tự doThời gian cũ được cộng; đóng tiếp có thể đưa bạn tới mức đủ điều kiện hưởng lương hưuĐã đóng được bao lâu, còn thiếu bao lâu, có kịp trước tuổi nghỉ không
Chưa từng đóng, còn nhiều năm trước tuổi nghỉCòn đủ thời gian để tích đủ số năm tối thiểuKhả năng đóng đều trong nhiều năm, không đứt quãng
Nội trợ, chồng hoặc vợ có lương hưuTránh cảnh một lương hưu nuôi hai ngườiHai vợ chồng cùng tính kế hoạch chung
Tiểu thương, nông dân thu nhập không đềuCó một nguồn đều đặn khi không còn sức làmCách đóng theo quý, theo năm có hợp với mùa vụ không
Đã quá lớn tuổi, còn thiếu nhiều nămCó thể vẫn có lựa chọn, nhưng cần tính kỹHỏi rõ quy định về đóng cho thời gian còn thiếu và trợ cấp dành cho người cao tuổi

Ngưỡng tuổi trong bảng chỉ là gợi ý để bạn nghĩ. Điều kiện cụ thể về tuổi hưu và số năm đóng tối thiểu đã thay đổi trong những năm gần đây, nên đừng tự loại mình ra trước khi hỏi.

Khác bảo hiểm xã hội bắt buộc ở những chỗ nào

Không có người đóng cùng. Đi làm công ty, đơn vị đóng phần lớn, người lao động đóng phần nhỏ. Đóng tự nguyện thì toàn bộ là tiền của bạn, trừ phần Nhà nước hỗ trợ. Vì vậy cùng một mức thu nhập, số tiền bạn bỏ ra mỗi tháng sẽ lớn hơn phần mình từng bị trừ khi đi làm.

Bạn tự chọn mức đóng. Mức thu nhập làm căn cứ đóng do bạn chọn trong khung quy định, và có thể thay đổi. Chọn cao thì đóng nhiều, hưởng nhiều; chọn thấp thì nhẹ hiện tại nhưng lương hưu sau này thấp.

Bạn tự giữ nhịp đóng. Không ai trừ lương hộ. Quên một kỳ, bận một mùa, là đứt. Nhiều người bỏ dở sau vài năm không phải vì hết tiền mà vì không có thói quen.

Ít chế độ ngắn hạn hơn. Bảo hiểm tự nguyện tập trung vào tuổi già. Khi đau ốm trong lúc còn đi làm tự do, bạn dựa vào bảo hiểm y tế và quỹ dự phòng của gia đình, không có trợ cấp ốm đau như người làm công ty.

Thời gian được cộng dồn. Đây là điểm giống và cũng là điểm lợi: mọi năm đã đóng, bắt buộc hay tự nguyện, đều nằm chung trong quá trình của một người.

Tình huống: anh Tuấn ở Cần Thơ, chín năm đóng rồi dừng

Anh Tuấn 47 tuổi, làm công nhân chế biến thuỷ sản chín năm, sau đó nghỉ ra mở sạp trái cây ở chợ. Từ đó anh không đóng gì nữa. Vợ anh bán cùng, chưa từng đóng. Một người bạn khuyên anh rút bảo hiểm một lần “lấy vốn làm ăn”.

Trước khi quyết, anh đến cơ quan bảo hiểm xã hội hỏi ba câu: chín năm đã đóng giờ ra sao; nếu đóng tiếp theo diện tự nguyện thì đến tuổi nghỉ có đủ điều kiện hưởng lương hưu không; và vợ anh bắt đầu đóng bây giờ thì còn kịp không. Anh được giải thích rằng thời gian cũ vẫn được bảo lưu, đóng tiếp sẽ được cộng dồn.

Anh chọn mức đóng vừa với thu nhập thấp nhất trong năm của sạp, chứ không theo tháng Tết bán chạy. Anh đóng theo quý, đúng mấy tháng sau mùa trái cây chính. Phần của vợ, hai vợ chồng chọn mức thấp hơn để giữ được nhịp đều.

Điều đáng học: anh không quyết dựa trên lời bạn, mà dựa trên con số về chính quá trình đóng của mình do cơ quan bảo hiểm xã hội cung cấp. Và anh chọn mức đóng theo tháng khó nhất, không theo tháng tốt nhất, để không bỏ dở giữa chừng. Mỗi lần đóng xong, anh nhờ con trai kiểm trên ứng dụng xem kỳ đó đã được ghi nhận chưa, mất chưa tới năm phút.

Chọn mức đóng theo nguyên tắc nào

Chọn mức giữ được trong tháng khó nhất. Lương hưu cần nhiều năm đóng đều. Một mức cao mà hai năm sau phải dừng thì kém một mức vừa phải mà đóng được mười lăm, hai mươi năm.

Có thể tăng dần. Khi con cái tự lập hay trả xong nợ, bạn có thể điều chỉnh mức thu nhập làm căn cứ đóng lên cao hơn. Hỏi cơ quan bảo hiểm xã hội cách thay đổi và thời điểm được đổi.

Tính cho cả hai vợ chồng. Hai mức vừa phải cho hai người thường an toàn hơn một mức cao cho một người, vì không ai biết ai sẽ sống lâu hơn.

Đóng theo nhịp thu nhập. Người làm mùa vụ có thể chọn đóng theo quý hay theo năm, trùng với lúc có tiền. Đặt lịch nhắc ở điện thoại để không quên.

Giữ lại bằng chứng mỗi kỳ đóng. Biên lai hay tin xác nhận mỗi lần đóng nên được lưu lại, và cứ vài kỳ thì tra trên hệ thống một lần, để chắc tiền đã vào đúng quá trình của mình.

Đừng dùng tiền vay để đóng. Bảo hiểm xã hội là khoản dài hạn; vay để đóng là đánh đổi áp lực hiện tại lấy một lợi ích rất xa, và rủi ro đứt quãng cao.

Rút một lần hay giữ lại để đóng tiếp

Đây là câu hỏi nhiều người trung niên gặp khi mất việc hay cần vốn. Rút bảo hiểm xã hội một lần cho bạn một khoản tiền ngay, nhưng đồng thời xoá thời gian đã đóng khỏi quá trình tính lương hưu. Những năm đó coi như chưa từng có.

Ở tuổi 25, rút một lần còn có thời gian làm lại. Ở tuổi 45 – 50, rút là bỏ đi phần nền khó xây lại nhất. Khoản tiền rút ra thường được tiêu cho việc trước mắt trong vài năm, còn lương hưu nếu giữ được sẽ trả đều đến cuối đời và kèm thẻ bảo hiểm y tế.

Quy định về điều kiện rút một lần cũng đã được siết lại theo luật mới, không phải ai nghỉ việc cũng rút được như trước. Vì vậy trước khi nghe ai khuyên rút, hãy hỏi cơ quan bảo hiểm xã hội hai điều: mình có thuộc diện được rút không, và nếu giữ lại đóng tiếp thì đến tuổi nghỉ có đủ điều kiện hưởng không.

Nếu đang cần tiền gấp, hãy xem những cách khác trước: bán bớt hàng tồn, thu hẹp sạp, nhờ gia đình. Rút bảo hiểm là quyết định khó đảo ngược.

Mang gì và hỏi gì khi đến cơ quan bảo hiểm xã hội

Một buổi hỏi kỹ ở cơ quan bảo hiểm xã hội nơi cư trú tiết kiệm cho bạn rất nhiều lần đoán mò. Chuẩn bị theo thứ tự này.

  1. Mang căn cước, mã số bảo hiểm xã hội cũ nếu có, và sổ bảo hiểm xã hội của những nơi từng làm.
  2. Hỏi quá trình đóng hiện có của mình là bao nhiêu năm, đã được gộp đủ chưa.
  3. Hỏi với tuổi và giới tính của mình, nếu đóng tự nguyện từ bây giờ thì đến khi nào đủ điều kiện hưởng lương hưu.
  4. Hỏi khung mức thu nhập được chọn, các phương thức đóng, mức hỗ trợ của Nhà nước với nhóm mình.
  5. Hỏi nếu đến tuổi nghỉ mà còn thiếu thời gian thì có những lựa chọn nào.
  6. Ghi lại câu trả lời, hỏi lại cho chắc những chỗ chưa hiểu, rồi về bàn với người nhà trước khi đăng ký.

Nếu được mời đóng qua người thu ở địa phương, hãy hỏi rõ người đó là đại lý thu được cơ quan bảo hiểm xã hội uỷ quyền, và luôn kiểm lại trên hệ thống rằng tiền đã được ghi nhận vào quá trình của mình.

Câu hỏi thường gặp

Đã 50 tuổi mới bắt đầu đóng bảo hiểm xã hội tự nguyện có kịp không?

Còn tuỳ bạn đã có bao nhiêu năm đóng trước đó, giới tính và tuổi nghỉ theo quy định. Người đã có sẵn thời gian đóng bắt buộc thì cơ hội đủ điều kiện cao hơn nhiều. Hãy đến cơ quan bảo hiểm xã hội hỏi với số liệu của chính mình.

Thời gian đóng bảo hiểm ở công ty trước đây có bị mất khi chuyển sang tự nguyện không?

Không mất nếu bạn chưa rút bảo hiểm xã hội một lần. Thời gian đóng bắt buộc được bảo lưu và cộng dồn với thời gian đóng tự nguyện về sau để tính điều kiện và mức hưởng lương hưu.

Người nội trợ có tham gia bảo hiểm xã hội tự nguyện được không?

Được. Bảo hiểm xã hội tự nguyện dành cho người không thuộc diện đóng bắt buộc, trong đó có người nội trợ. Gia đình nên tính chung để người ở nhà cũng có một nguồn lương hưu riêng khi về già.

Đóng bảo hiểm xã hội tự nguyện có được thẻ bảo hiểm y tế không?

Trong thời gian đóng, bạn vẫn cần tự tham gia bảo hiểm y tế theo diện của mình. Khi đã hưởng lương hưu, người hưởng được cấp thẻ bảo hiểm y tế. Chi tiết theo quy định hiện hành nên hỏi cơ quan bảo hiểm xã hội.

Có nên chọn mức đóng cao nhất để lương hưu cao?

Chỉ nên chọn mức mà bạn đóng đều được trong nhiều năm, kể cả lúc làm ăn kém. Mức cao mà phải bỏ dở thường thiệt hơn mức vừa phải đóng đủ. Có thể bắt đầu vừa phải rồi tăng dần khi gánh nặng gia đình nhẹ bớt.

Đang khó khăn có nên rút bảo hiểm xã hội một lần không?

Hãy cân nhắc rất kỹ, nhất là sau tuổi 45. Rút một lần là xoá thời gian đã đóng khỏi quá trình tính lương hưu, và điều kiện rút đã được siết lại. Hỏi cơ quan bảo hiểm xã hội trước, và xem các cách xoay xở khác trước khi rút.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138