HauVan.comHậu Vận
Nhà ở và nơi sống tuổi già

Cải tạo nhà cho người già: danh sách sửa theo từng phòng trước khi có chuyện

Đi một vòng nhà bằng mắt người già, sửa lối vào, bếp, phòng ngủ, cầu thang theo thứ tự ưu tiên, biết việc nào làm ngay, việc nào để sau và việc nào không cần.

Middle-aged son kneeling to fix a wooden handrail beside narrow tiled stairs in a Hanoi tube house, his mother watching from behind, soft afternoon window light, warm amber tones

Cải tạo nhà cho người già không cần đập phá lớn: phần lớn tai nạn trong nhà đến từ vài chỗ quen mắt như bậc cửa, sàn ướt, cầu thang tối và đồ đạc chắn lối, nên làm đúng thứ tự thì chỉ vài ngày thợ và một khoản vừa phải đã đổi được mức an toàn của cả căn nhà.

Bài này đi lần lượt từng khu vực: cách tự kiểm nhà bằng mắt người già, lối vào và phòng khách, bếp, phòng ngủ, cầu thang, rồi một bảng xếp việc theo mức cần thiết. Nhà vệ sinh nguy hiểm nhất nhưng có nhiều chi tiết riêng nên được tách thành một bài khác trong cùng chuyên mục. Mục tiêu là sửa trước khi có cú ngã đầu tiên, vì sau cú ngã đó mọi việc thường phải làm gấp, trong lúc cả nhà đang rối.

Tự kiểm nhà bằng mắt người già trong một buổi chiều

Người khoẻ đi trong nhà mình hàng chục năm sẽ không thấy chỗ nguy hiểm, vì chân đã quen từng bậc. Cách kiểm hiệu quả là giả lập cơ thể của bố mẹ. Bạn đi dép lê đế mỏng, cầm một túi đồ ở tay thuận để chỉ còn một tay vịn, rồi đi từ cửa ngõ vào phòng ngủ, xuống bếp, vào nhà vệ sinh. Sau đó tắt đèn chính, chỉ để ánh sáng như lúc hai giờ sáng, đi lại một lần nữa. Chỗ nào bạn phải dò chân, phải với tay tìm công tắc, phải nghiêng người né ghế, chỗ đó ghi lại.

Bước thứ hai là ngồi xuống. Ngồi lên giường của bố mẹ, lên ghế sofa, lên bồn cầu, rồi đứng dậy mà không chống tay vào đầu gối. Ghế càng thấp và càng lún thì càng khó đứng, và người già thường đứng dậy bằng cách vịn vào thứ gần nhất, có khi là cái bàn có bánh xe hay cánh tủ đang mở. Thứ họ vịn có chịu được sức nặng không, đó là câu hỏi cần trả lời.

Cuối cùng, hỏi thẳng bố mẹ chỗ nào trong nhà làm họ ngại. Ông Thịnh 72 tuổi ở Huế không bao giờ than, nhưng khi được hỏi thì kể rằng mỗi tối ông không lên tầng hai lấy thuốc nữa vì cầu thang tối, ông để luôn hộp thuốc dưới bếp chỗ ẩm. Câu trả lời kiểu đó cho biết cả chỗ nguy hiểm lẫn thói quen đã đổi để né nó. Danh sách sau một buổi chiều như vậy thường có từ mười đến hai mươi mục, và đó là đầu vào cho các mục bên dưới.

Lối vào, sân và phòng khách

Lối vào là nơi người già đi nhiều nhất mỗi ngày, lại hay có bậc cao, nền dốc thoát nước và đồ để tạm. Những chỉnh sửa đáng làm:

  • Bậc thềm: nếu chênh trên một gang tay thì chia thành hai bậc thấp hoặc làm thêm dốc nhỏ; mép bậc sơn một vạch màu sáng để mắt kém vẫn thấy.
  • Tay vịn ở cửa: một thanh vịn cố định cạnh cửa giúp người già bước lên bậc và tháo giày mà không phải bám khung cửa.
  • Ghế ngồi thay giày: một ghế chắc có tựa ngay lối vào, để không ai phải đứng một chân xỏ giày.
  • Thảm: bỏ thảm mỏng trơn trượt; nếu cần thảm chùi chân thì chọn loại đế cao su, mép sát nền.
  • Phòng khách: xếp lại đồ để có một lối đi thẳng không vướng, dây điện chạy sát tường, bàn kính góc nhọn đổi sang bàn gỗ góc tròn.
  • Ghế ngồi chính của bố mẹ: chọn ghế có tay vịn hai bên, mặt ngồi đủ cao để đứng lên bằng chân chứ không phải lăn người ra.

Chỗ hay bị bỏ qua là xe máy dựng trong nhà. Ở nhiều nhà phố, người già phải lách qua hai chiếc xe mỗi lần ra cửa. Đổi chỗ dựng xe, dù chỉ dịch sang một bên nửa mét, thường an toàn hơn mọi món đồ mua thêm.

Bếp: giảm với cao, cúi thấp và lửa quên tắt

Đưa đồ hay dùng về tầm ngang ngực đến ngang hông. Nồi cơm, chảo, gia vị, bát đĩa dùng hằng ngày nên nằm ở ngăn giữa. Tủ trên cao chỉ để đồ dùng vài lần một năm. Khi phải trèo lên ghế để lấy cái nồi, đó là lúc dễ ngã nhất trong bếp.

Bỏ ghế đẩu, thay bằng bậc thang có tay vịn nếu vẫn cần với cao. Ghế nhựa không phải đồ để đứng. Nếu bố mẹ vẫn muốn tự lấy đồ trên cao, một bậc thang gấp hai nấc có thanh vịn đỡ được người và không lật.

Đèn dưới tủ trên. Bếp nhiều nhà chỉ có một bóng giữa trần, người đứng nấu che mất ánh sáng trên mặt thớt. Một dải đèn gắn dưới tủ trên giúp nhìn rõ dao và lửa, nhất là với người đã mờ mắt.

Bếp có hẹn giờ hoặc tự ngắt. Quên tắt bếp là chuyện xảy ra cả với người chưa già. Bếp từ, bếp điện có hẹn giờ, hoặc van ga có thiết bị tự ngắt, giảm lo lắng cho cả con ở xa. Nếu nhà vẫn dùng bếp ga, kiểm dây dẫn và đặt bình ở chỗ thông thoáng.

Sàn bếp không được trơn khi ướt. Nước và dầu rơi xuống gạch men bóng là tổ hợp nguy hiểm. Nếu chưa thay được sàn, có thể dán băng chống trơn ở vùng đứng nấu và trước bồn rửa, và lau ngay khi đổ.

Phòng ngủ: chỗ người già ra vào nhiều nhất lúc nửa đêm

Nhiều người cao tuổi phải dậy đi vệ sinh ban đêm, trong trạng thái còn ngái ngủ, huyết áp có thể tụt khi đứng dậy nhanh. Vì vậy phòng ngủ cần được nghĩ cho lúc ba giờ sáng hơn là lúc ban ngày:

  • Giường cao vừa phải: khi ngồi mép giường, bàn chân đặt phẳng xuống sàn và đầu gối gập khoảng vuông góc.
  • Công tắc đèn hoặc đèn bàn trong tầm với từ giường, không phải đứng dậy đi mò ra cửa.
  • Đèn ngủ cảm biến chuyển động dọc lối từ giường ra nhà vệ sinh, ánh vàng dịu để không chói.
  • Lối từ giường ra cửa thẳng, rộng, không có thảm chân giường lật mép.
  • Một chiếc ghế hoặc tủ đầu giường chắc chắn, đủ để vịn khi đứng lên.
  • Điện thoại sạc pin ngay đầu giường để gọi được người nhà nếu cần.

Một chi tiết nhỏ mà nhiều gia đình bỏ sót là cửa phòng ngủ. Nếu bố mẹ có thói quen khoá trái, nên đổi sang loại khoá mở được từ bên ngoài bằng chìa hoặc đồng xu, để khi có chuyện người nhà vào được ngay mà không phải phá cửa.

Nếu nhà có nhiều tầng và phòng của bố mẹ ở tầng trên, câu hỏi lớn hơn là có nên chuyển phòng xuống tầng trệt hay không; chuyện đó có cách tính riêng, được bàn ở một bài khác trong chuyên mục.

Cầu thang và hành lang trong nhà ống

Tay vịn hai bên, liền mạch từ bậc đầu đến bậc cuối. Phần lớn cầu thang nhà ống chỉ có lan can một phía, và lan can trang trí thường quá to hoặc quá mảnh để nắm chắc. Một thanh vịn tròn vừa lòng bàn tay, gắn thêm vào phía tường, cho phép người già đi lên bằng tay thuận và đi xuống cũng bằng tay thuận.

Ánh sáng đều, công tắc ở cả đầu và chân cầu thang. Công tắc đảo chiều ở hai đầu giúp không ai phải đi trong tối một đoạn. Đèn chiếu dọc bậc hoặc đèn hắt chân tường giúp thấy rõ mép bậc mà không chói mắt.

Mép bậc phải nhìn thấy được. Cầu thang đá hoặc gỗ bóng một màu khiến mắt kém khó phân biệt bậc này với bậc kia. Nẹp mép bậc có màu tương phản và có rãnh chống trơn giải quyết cả hai vấn đề cùng lúc.

Không để đồ trên bậc. Thói quen để tạm giày dép, túi đồ, chậu cây lên bậc để lúc nào đi lên thì mang theo là nguồn vấp ngã phổ biến. Đặt một chiếc giỏ ở chân cầu thang và quy ước đồ để vào giỏ chứ không để trên bậc.

Hành lang hẹp thì dọn chứ đừng trang trí thêm. Hành lang của nhà phố thường bị biến thành kho: tủ giày, máy giặt, thùng nước. Mỗi món thu hẹp lối đi là thêm một chỗ phải lách người, nhất là với người dùng gậy.

Việc nào làm trước: bảng xếp theo mức cần thiết

Không phải gia đình nào cũng làm được hết trong một lần. Bảng dưới xếp việc theo mức giảm rủi ro so với công sức bỏ ra, để bạn biết chỗ bắt đầu:

ViệcMức cần thiếtCông sứcGhi chú
Đèn ngủ cảm biến dọc lối giường ra nhà vệ sinhRất caoThấpTự lắp được, không cần thợ
Tay vịn nhà vệ sinh và cầu thangRất caoVừaPhải bắt vít vào tường đặc, cần thợ có kinh nghiệm
Bỏ thảm trơn, dọn lối đi, đi dây điện sát tườngCaoThấpLàm trong một buổi
Sắp lại tủ bếp, đưa đồ dùng hằng ngày xuống thấpCaoThấpNên làm cùng bố mẹ để họ nhớ chỗ mới
Nẹp mép bậc, đổi sàn chống trơn ở chỗ ướtCaoVừaCó thể làm từng khu
Nâng giường, đổi ghế ngồi có tay vịnVừaVừaCho bố mẹ ngồi thử trước khi mua
Chuyển phòng ngủ xuống tầng trệtTuỳ nhàCaoCân nhắc khi bố mẹ đã ngại cầu thang
Đổi bếp sang loại có hẹn giờ, tự ngắtVừaVừaƯu tiên khi bố mẹ ở một mình

Nếu ngân sách chỉ đủ cho ba việc, hãy chọn đèn đêm, tay vịn và dọn lối đi. Ba việc này nhắm thẳng vào những lúc người già dễ ngã nhất: ban đêm, khi chuyển tư thế và khi lối đi bị vướng.

Những việc không cần làm và những lần sửa hay sai

Không cần đập cả căn nhà để làm lại từ đầu. Nhiều gia đình nghe tư vấn rồi định cải tạo toàn bộ, kết quả là bố mẹ phải đi ở nhờ vài tháng, quay về thì lạc trong chính nhà mình. Với người già, môi trường quen thuộc là một thứ tài sản; sửa từng phần, giữ chỗ đặt đồ cũ càng nhiều càng tốt.

Sai khi chọn đồ đẹp thay vì đồ chắc. Tay vịn bằng ống inox mỏng gắn bằng tắc kê nhựa vào tường gạch rỗng sẽ bung đúng lúc có người dồn sức nặng lên. Thà xấu mà chắc. Khi thợ lắp xong, chính bạn hãy treo người lên thử.

Sai khi sửa mà không hỏi người ở. Anh Tuấn 50 tuổi ở Đà Nẵng từng thay cả bộ bếp mới cho mẹ, tủ cao sát trần, tay nắm âm kiểu hiện đại. Mẹ anh không mở được tủ vì tay nắm âm cần ngón tay khoẻ, và bà quay về nấu bằng bếp phụ dưới sân. Đồ cho người già phải được người già cầm thử.

Không cần mua thiết bị thông minh đắt tiền ngay. Camera, cảm biến ngã, loa thông minh có ích trong vài trường hợp, nhưng không thay được tay vịn và đèn đêm. Hãy làm phần cơ bản trước, thiết bị bổ sung sau, khi đã biết rõ bố mẹ cần gì.

Nhờ người có chuyên môn xem lại khi bố mẹ đã có bệnh. Nếu bố mẹ đã từng ngã, đang dùng gậy hoặc có bệnh ảnh hưởng thăng bằng, hãy hỏi bác sĩ hoặc chuyên viên vật lý trị liệu đang theo dõi: bố mẹ có cần dụng cụ hỗ trợ nào, và trong nhà nên đặt điểm tựa ở đâu cho đúng với cách đi của họ.

Câu hỏi thường gặp

Cải tạo nhà cho người già nên bắt đầu từ phòng nào?

Nên bắt đầu từ nhà vệ sinh và lối đi từ phòng ngủ ra nhà vệ sinh, vì đó là nơi người già hay ngã nhất, thường vào ban đêm khi còn ngái ngủ và sàn có thể ướt. Sau đó mới đến cầu thang, bếp và lối vào.

Có cần thuê kiến trúc sư để sửa nhà cho bố mẹ không?

Phần lớn việc như tay vịn, đèn đêm, dọn lối đi, sắp lại bếp không cần kiến trúc sư, chỉ cần thợ cẩn thận. Khi định đổi công năng phòng, làm thêm nhà vệ sinh ở tầng trệt hay đục tường mở cửa thì nên hỏi người có chuyên môn kết cấu và điện nước.

Sửa nhà nhiều có làm bố mẹ khó chịu không?

Có, nếu làm ồ ạt và tự quyết thay bố mẹ. Người già thường gắn bó với cách bày biện cũ. Nên giải thích từng việc, cho bố mẹ chọn đồ, làm theo từng đợt ngắn và giữ nguyên chỗ để những món quen dùng hằng ngày.

Thảm trải sàn có nên bỏ hết không?

Thảm mỏng, nhẹ, mép quăn hoặc không có đế chống trượt nên bỏ. Nếu bố mẹ thích thảm, có thể giữ loại dày vừa, đế cao su, dán cố định mép xuống sàn và không đặt ở lối đi chính hay đầu cầu thang.

Bao lâu thì nên kiểm lại độ an toàn trong nhà một lần?

Nên đi kiểm lại mỗi năm một lần và mỗi khi sức khoẻ bố mẹ có thay đổi, chẳng hạn sau một đợt ốm, sau phẫu thuật hay khi bắt đầu dùng gậy. Mỗi lần như vậy, nhu cầu điểm tựa và ánh sáng trong nhà có thể khác đi.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138