Nên chuyển phòng ngủ của bố mẹ xuống tầng trệt khi cầu thang bắt đầu thay đổi thói quen của họ: ngại lên xuống, bỏ bữa hay để thuốc sai chỗ vì không muốn leo, hoặc đã từng trượt chân trên bậc; làm sớm khi bố mẹ còn khoẻ thì dễ thích nghi hơn nhiều so với làm gấp sau một cú ngã.
Ở các thành phố, nhiều gia đình sống trong nhà ống ba bốn tầng, tầng trệt dành cho xe máy, bếp và phòng khách, phòng ngủ đều ở trên. Thiết kế đó hợp với người trẻ nhưng biến cầu thang thành con dốc mỗi ngày với người già. Bài này giúp bạn nhận ra đúng lúc, tìm chỗ trong một tầng trệt vốn đã chật, bố trí phòng mới và nói chuyện để bố mẹ đồng ý mà không cảm thấy bị dồn xuống góc nhà.
Những dấu hiệu cho thấy cầu thang đã thành gánh nặng
Người già hiếm khi nói thẳng là mình sợ cầu thang. Họ đổi thói quen trước, và đó là thứ bạn nên để ý:
- Bố mẹ ít lên tầng, ở lì dưới nhà cả ngày rồi chỉ lên phòng khi đi ngủ.
- Đồ dùng cá nhân như thuốc, kính, quần áo bị mang dần xuống tầng trệt và để tạm khắp nơi.
- Ban đêm bố mẹ nhịn đi vệ sinh hoặc dùng bô trong phòng vì nhà vệ sinh ở tầng khác.
- Lên cầu thang phải dừng nghỉ giữa chừng, thở mạnh, hoặc đi xuống bằng cách quay lưng lại.
- Đã từng trượt một bậc, dù không sao, hoặc sau một đợt ốm thì không leo lại được như trước.
- Bác sĩ dặn hạn chế leo cầu thang sau phẫu thuật khớp, tim mạch hay vì bệnh hô hấp.
Chỉ cần hai trong số các dấu hiệu này là đủ để bắt đầu tính. Không cần chờ đến lúc bố mẹ không leo nổi, vì lúc đó việc chuyển phòng sẽ diễn ra trong tâm thế mất mát, còn bây giờ nó có thể là một lựa chọn chủ động.
Nếu không chắc tình trạng sức khoẻ có cho phép leo cầu thang không, hãy hỏi bác sĩ đang theo dõi bố mẹ: leo bao nhiêu lần một ngày là ổn, có cần người đi kèm không, và dấu hiệu nào cho thấy phải dừng.
Tìm chỗ cho một phòng ngủ trong tầng trệt vốn đã chật
Tầng trệt nhà ống thường bị chia cho bốn việc: chỗ để xe, phòng khách, bếp và một nhà vệ sinh nhỏ. Muốn có phòng ngủ, phải lấy bớt của một trong số đó. Thường có ba cách. Cách thứ nhất là thu gọn phòng khách, vì khách đến nhà ngày càng ít mà phòng khách vẫn chiếm phần đẹp nhất. Cách thứ hai là chuyển bếp lên tầng hai và biến chỗ bếp thành phòng ngủ, hợp khi các con đã ăn uống ở tầng trên. Cách thứ ba là gửi xe ra ngoài hoặc thu hẹp chỗ để xe, khi nhà có ít người đi xe máy hơn trước.
Gia đình ông Tư ở TP Hồ Chí Minh chọn cách thứ nhất: phòng khách bộ sofa lớn được đổi thành một góc ngồi nhỏ với hai ghế bành, phần còn lại ngăn bằng vách nhẹ thành phòng ngủ cho vợ chồng ông. Việc đó mất một tuần, không phải đục kết cấu. Điều họ học được là vách ngăn phải cách âm vừa đủ, vì tiếng xe dắt vào lúc nửa đêm làm ông bà mất ngủ suốt tháng đầu.
Khi chọn chỗ, ưu tiên ba tiêu chí theo thứ tự: gần nhà vệ sinh nhất có thể, có cửa sổ hoặc nguồn sáng tự nhiên, và cách xa nguồn ồn như cửa cuốn, chỗ dắt xe. Một phòng ngủ tầng trệt tối, không cửa sổ, ngay cạnh chỗ để xe sẽ khiến bố mẹ cảm thấy mình bị chuyển vào nhà kho, và họ sẽ có lý do để không muốn xuống.
Nhà vệ sinh: điều kiện để phòng mới thật sự dùng được
Khoảng cách từ giường đến nhà vệ sinh quan trọng hơn diện tích phòng. Phòng ngủ rộng mà phải đi qua phòng khách tối mới tới nhà vệ sinh thì nguy cơ ban đêm vẫn còn. Nếu được, mở một cửa trực tiếp từ phòng sang nhà vệ sinh, hoặc đặt giường ở phía gần cửa ra nhà vệ sinh nhất.
Nhà vệ sinh tầng trệt thường quá nhỏ. Nhiều nhà chỉ có một nhà vệ sinh tầng trệt dạng khách, không có chỗ tắm. Muốn bố mẹ sống được ở tầng trệt, cần thêm chỗ tắm có ghế và tay vịn. Đó là phần tốn công nhất, vì liên quan đường cấp thoát nước, nên tính sớm.
Nếu không thể làm thêm chỗ tắm. Có gia đình chấp nhận bố mẹ ngủ ở tầng trệt nhưng mỗi ngày lên tầng hai tắm một lần vào buổi chiều, khi có người nhà ở bên. Cách này chấp nhận được trong một thời gian nếu cầu thang có tay vịn hai bên và có người đi kèm.
Đèn đêm dọc lối. Đèn cảm biến chuyển động từ mép giường đến bồn cầu là chi tiết rẻ nhất mà giảm nguy cơ nhiều nhất.
Bố trí phòng ngủ tầng trệt: chi tiết nên có
Phòng ngủ cho người già khác phòng ngủ thường ở vài chỗ. Bảng dưới gom những gì nên có và lý do:
| Chi tiết | Nên làm | Vì sao |
|---|---|---|
| Giường | Cao vừa để ngồi mép giường hai chân chạm sàn, kê một bên sát tường nếu bố mẹ hay nằm một mình | Đứng dậy dễ, có điểm tựa |
| Lối đi quanh giường | Chừa ít nhất một lối rộng đủ cho một người dìu | Người chăm cần đứng được hai bên khi bố mẹ yếu đi |
| Tủ quần áo | Thanh treo thấp, ngăn kéo ở tầm hông | Không phải với cao hay cúi sát sàn |
| Ổ cắm | Một ổ cạnh đầu giường cho đèn và điện thoại, sau này cho máy móc y tế nếu cần | Tránh dây nối kéo ngang lối đi |
| Cửa phòng | Đủ rộng, không bậc, khoá mở được từ ngoài | Sau này có thể cần xe lăn hoặc khung tập đi |
| Chỗ ngồi ban ngày | Một ghế bành có tay vịn cạnh cửa sổ | Để phòng không chỉ là chỗ nằm |
Nên giữ lại những món quen thuộc từ phòng cũ: tấm chăn, khung ảnh, chiếc đài, cái tủ đầu giường. Người già ngủ ngon hơn khi xung quanh có đồ của mình, nhất là trong những tuần đầu chuyển chỗ.
Nói chuyện với bố mẹ để không thành chuyện bị đẩy xuống
Với nhiều người lớn tuổi, phòng ngủ trên lầu là phòng của chủ nhà. Bị chuyển xuống tầng trệt có thể bị hiểu là mất vị trí, hoặc là dấu hiệu con cái nghĩ mình đã yếu. Cách nói quyết định bố mẹ đón nhận thế nào. Thay vì nói rằng bố mẹ leo cầu thang nguy hiểm, có thể bắt đầu từ cái lợi: gần bếp, gần cửa, gần sân, đón cháu đi học về tiện, ban ngày có ánh sáng tốt.
Mời bố mẹ cùng thiết kế. Hỏi bố muốn kê giường hướng nào, mẹ muốn giữ cái tủ nào. Khi người già tham gia quyết định, phòng mới là phòng của họ chứ không phải phòng con cái sắp đặt. Một số gia đình cho bố mẹ ngủ thử ở tầng trệt vài đêm trước khi làm hẳn, coi như đi nghỉ trong chính nhà mình.
Đừng biến phòng cũ trên lầu thành phòng của người khác ngay hôm sau. Để trống một thời gian, hoặc giữ làm phòng khách cho bố mẹ lên chơi với cháu khi khoẻ. Việc này cho bố mẹ cảm giác vẫn còn chỗ của mình trên đó, và quá trình chuyển diễn ra từ từ. Câu nên hỏi bố mẹ sau vài tuần: điều gì ở phòng mới còn bất tiện, đêm có ngủ được không, có cần thêm gì không.
Những chỗ hay sai khi chuyển phòng
Chuyển phòng nhưng không chuyển nhà vệ sinh. Đã nói ở trên nhưng đáng nhắc lại: đây là sai lầm phổ biến nhất. Bố mẹ ngủ dưới nhà mà vẫn phải lên tầng tắm hai lần mỗi ngày thì nguy cơ trên cầu thang gần như không giảm.
Ngăn phòng bằng vách quá mỏng, không cửa sổ. Phòng bí, nóng, ồn sẽ làm bố mẹ khó ngủ, và người già ngủ kém thì ban ngày dễ choáng, dễ ngã. Ít nhất cần quạt hút hoặc điều hoà, và một nguồn sáng tự nhiên.
Làm vội sau khi đã có chuyện. Khi bố mẹ vừa xuất viện, mọi thứ diễn ra trong hai ba ngày, đồ đạc kê tạm, nhà vệ sinh chưa sửa. Phòng tạm đó thường thành phòng chính thức luôn. Nếu đã thấy dấu hiệu, hãy làm từ khi còn có thời gian.
Quên nghĩ đến người chăm sau này. Nếu bố mẹ yếu dần, sẽ có lúc cần người ngủ cùng phòng hoặc phòng bên cạnh. Một chỗ đặt giường xếp hoặc ghế ngả gần phòng giúp việc chăm đêm đỡ vất vả.
Những tuần đầu ở phòng mới: giúp bố mẹ quen chỗ
Người già đổi chỗ ngủ thường mất ngủ vài đêm đầu, có người bị lẫn hướng khi tỉnh dậy giữa đêm, đi theo thói quen về phía cầu thang như trước. Đó là lúc dễ có sự cố nhất, nên tuần đầu cần chú ý hơn bình thường. Để đèn ngủ sáng cả đêm, đặt giường sao cho hướng ra nhà vệ sinh giống hướng ở phòng cũ nếu được, và nhắc bố mẹ rằng nhà vệ sinh giờ ở ngay bên cạnh.
Giữ nguyên nếp sinh hoạt: giờ đi ngủ, cốc nước đầu giường, chiếc đài nghe tin buổi tối. Thứ thay đổi chỉ nên là căn phòng, không phải mọi thứ cùng lúc. Nếu bố mẹ có thói quen ngồi uống trà ở ban công tầng trên, tạo một chỗ tương tự ở tầng trệt, như một ghế cạnh cửa sổ nhìn ra ngõ, để nếp cũ có chỗ tiếp tục.
Sau khoảng hai tuần, ngồi lại hỏi bố mẹ từng điều nhỏ: đêm có tỉnh giấc vì tiếng xe không, phòng có nóng không, có phải đi tìm đồ gì không. Ghi lại và sửa ngay những chỗ dễ, như dời ổ cắm, thêm rèm dày, đổi chỗ móc treo áo. Bà Hoa 79 tuổi ở Hải Phòng kể rằng điều làm bà khó chịu nhất ở phòng mới không phải tiếng ồn mà là không còn nhìn thấy cây khế bên nhà hàng xóm như từ cửa sổ tầng hai. Con trai bà đặt thêm vài chậu cây trước cửa phòng, và bà bắt đầu ra ngồi ở đó mỗi chiều. Những chi tiết như vậy quyết định bố mẹ coi phòng mới là nhà hay là chỗ ở tạm.
Câu hỏi thường gặp
Bao nhiêu tuổi thì nên chuyển phòng bố mẹ xuống tầng trệt?
Không có tuổi cố định. Nên căn vào việc đi lại: khi bố mẹ ngại lên xuống, phải nghỉ giữa cầu thang, đã từng trượt bậc hoặc bác sĩ dặn hạn chế leo, đó là lúc nên chuyển, dù bố mẹ mới sáu mươi hay đã tám mươi.
Nhà ống không có chỗ làm phòng ở tầng trệt thì sao?
Có thể lắp thêm tay vịn hai bên cầu thang, đèn sáng và nẹp chống trơn để giảm nguy cơ, dồn mọi sinh hoạt của bố mẹ vào một tầng để giảm số lần leo, và cân nhắc lâu dài chuyện đổi nhà nếu bố mẹ yếu đi.
Có nên lắp thang máy gia đình thay vì chuyển phòng không?
Thang máy gia đình giải quyết được việc lên xuống nhưng cần kết cấu phù hợp, chi phí lớn và phải bảo trì định kỳ. Nên hỏi đơn vị thi công về kết cấu nhà trước, và so với phương án chuyển phòng vốn đơn giản hơn nhiều.
Bố mẹ không chịu xuống tầng trệt thì nên làm gì?
Hỏi rõ lý do, vì thường đó là cảm giác mất vị trí hoặc ngại phòng mới tối và ồn. Mời bố mẹ cùng thiết kế, cho ngủ thử vài đêm, giữ phòng cũ một thời gian. Nếu vẫn không chịu, làm cầu thang an toàn hơn trong lúc chờ.
Phòng ngủ tầng trệt có cần cửa sổ không?
Rất nên có. Ánh sáng tự nhiên giúp người già giữ nhịp ngủ thức và tránh cảm giác bị nhốt. Nếu thật sự không có cửa sổ, cần thông gió tốt, đèn ban ngày đủ sáng và chỗ ngồi gần cửa ra sân để bố mẹ ra ngoài dễ.