HauVan.comHậu Vận
Chuẩn bị tài chính cho tuổi già

Lừa đảo nhắm người già: các chiêu chiếm tiền hay gặp và cách giữ an toàn cho bố mẹ

Giả cơ quan chức năng, giả người thân gặp nạn, hội thảo tặng quà, mời góp vốn lãi cao: cách nhận ra, luật nhà mình nên đặt và việc làm ngay khi lỡ chuyển tiền.

Grandfather resting a smartphone face down on his knee beside his granddaughter on a sofa, both faces turned away, cozy lamp light, close medium shot

Người già thường bị lừa tiền qua bốn kiểu chính: giả cơ quan chức năng gọi điện đe doạ, giả người thân gặp nạn cần tiền gấp, hội thảo tặng quà để bán hàng giá cao, và lời mời góp vốn hứa lãi cao. Điểm chung của cả bốn là tạo cảm giác gấp gáp hoặc sợ hãi để người nghe không kịp hỏi ai. Cách phòng hiệu quả nhất vì thế rất đơn giản: không chuyển tiền và không làm theo hướng dẫn qua điện thoại khi chưa hỏi một người thân.

Người già không bị lừa vì kém hiểu biết. Họ bị nhắm tới vì thường có tiền để dành, ở nhà nhiều, lịch sự với người lạ, tin vào giọng nói có vẻ chính thức, và ngại làm phiền con. Bài này mô tả từng kiểu, dấu hiệu nhận ra, và vài luật đơn giản cả nhà nên thống nhất từ trước.

Bốn kiểu lừa hay gặp và dấu hiệu nhận ra

Kịch bản thay đổi liên tục, nhưng phần lõi thường giữ nguyên. Nhận ra phần lõi thì không cần nhớ hết từng biến thể.

Kiểu lừaKịch bản thường gặpDấu hiệu nhận ra
Giả cơ quan chức năngTự xưng công an, toà án, cơ quan bảo hiểm xã hội, điện lực; báo bạn liên quan vụ án, nợ tiền, sắp bị cắt; yêu cầu chuyển tiền “để xác minh” hoặc cài ứng dụngĐe doạ, yêu cầu giữ bí mật, đòi chuyển tiền hoặc cài ứng dụng qua đường dẫn
Giả người thân gặp nạnGọi hoặc nhắn rằng con, cháu bị tai nạn, bị bắt, cần tiền ngay; có khi gọi video mờ, giọng giốngKhông cho gọi lại, giục chuyển ngay, số tài khoản lạ không mang tên người thân
Hội thảo tặng quàMời đi nghe nói chuyện sức khoẻ, tặng quà, cho ăn; cuối buổi bán sản phẩm giá cao, mời ký mua trả gópQuà miễn phí, không khí phấn khích, ép quyết định ngay trong buổi
Mời góp vốn lãi caoNgười quen giới thiệu dự án, gói tiết kiệm đặc biệt, lãi đều hằng tháng, có người “đã nhận lãi thật”Lãi cao hơn hẳn bình thường mà nói là chắc chắn; trả lãi bằng tiền người vào sau

Còn nhiều kiểu khác: báo trúng thưởng cần nộp phí, hoàn tiền bảo hiểm, người lạ kết bạn trên mạng rồi vay tiền. Nhưng hầu hết đều quy về một trong bốn lõi trên: sợ, thương, ham quà, hoặc ham lãi.

Vì sao người cẩn thận vẫn bị lừa

Kẻ lừa biết trước nhiều thông tin. Họ có thể biết tên, địa chỉ, tên con của bạn từ những dữ liệu bị lộ. Nghe đúng tên mình, đúng tên cháu, người ta dễ tin là cuộc gọi thật.

Thời gian bị ép rất ngắn. Mọi kịch bản đều có một câu như “nếu không chuyển trong một giờ…”. Áp lực thời gian làm người ta không kịp gọi ai hỏi.

Yêu cầu giữ bí mật. Kẻ lừa thường dặn “không được nói với ai, kể cả con, vì đang điều tra”. Đây là dấu hiệu chắc chắn nhất của lừa đảo, vì không cơ quan nào làm việc theo cách đó.

Ngại làm phiền con. Nhiều ông bà nghĩ con bận, mình tự xử lý được. Chính sự tự trọng đó bị lợi dụng.

Cô đơn và muốn được trò chuyện. Người lạ kết bạn qua mạng, hỏi han mỗi ngày, rồi một hôm cần mượn tiền gấp. Với người sống một mình, sự quan tâm đều đặn đó là thứ rất khó cưỡng, và kẻ lừa biết điều này.

Quen với giọng nói chính thức. Người lớn tuổi lớn lên trong thời mà người gọi xưng cơ quan thường là thật. Kẻ lừa dùng đúng giọng điệu đó.

Luật nhà mình nên thống nhất từ trước

Luật đặt lúc bình tĩnh sẽ giữ bạn an toàn lúc hoảng. Cả nhà, kể cả con cháu, cùng đồng ý và nhắc nhau.

  • Không chuyển tiền theo yêu cầu qua điện thoại, tin nhắn, mạng xã hội, dù người đó xưng là ai, khi chưa gọi cho một người thân.
  • Khi nghe tin người thân gặp nạn, cúp máy rồi gọi lại vào số quen của chính người đó hoặc người ở gần họ.
  • Không đọc mã xác thực gửi về điện thoại cho bất kỳ ai, kể cả người xưng là nhân viên ngân hàng.
  • Không bấm vào đường dẫn lạ, không cài ứng dụng theo hướng dẫn của người gọi điện.
  • Không ký mua hàng, ký vay trả góp ngay trong buổi hội thảo; luôn mang về hỏi con.
  • Có một câu hỏi bí mật trong gia đình, chỉ người nhà biết câu trả lời, để kiểm tra khi có cuộc gọi lạ xưng là con cháu.
  • Mọi lời mời góp vốn đều phải được ít nhất một người con xem trước.

Luật thứ nhất quan trọng nhất. Chỉ cần dừng lại gọi một cuộc cho người thân, phần lớn các vụ lừa sẽ hỏng, vì kẻ lừa sống nhờ việc bạn hành động một mình.

Tình huống: cuộc gọi buổi sáng của bà Vân ở Hà Nội

Bà Vân 70 tuổi, sống một mình ở Hà Nội, con trai làm ở Hải Phòng. Một buổi sáng, có người gọi xưng là cán bộ điều tra, đọc đúng họ tên và địa chỉ của bà, nói tài khoản của bà liên quan một đường dây rửa tiền, yêu cầu bà chuyển toàn bộ tiền tiết kiệm vào “tài khoản tạm giữ” để chứng minh trong sạch, và dặn không được nói với ai.

Bà sợ, tim đập nhanh. Nhưng con trai bà đã dặn đi dặn lại một câu: ai bảo giữ bí mật với con thì là lừa. Bà nói với người gọi rằng bà cần gọi cho con trước. Người kia lập tức gắt lên, doạ bắt. Chính phản ứng đó làm bà chắc chắn hơn. Bà cúp máy, gọi con.

Con trai bảo mẹ không làm gì, chặn số đó, rồi nhờ người hàng xóm sang ngồi cùng bà một lúc cho bà bình tĩnh. Chiều hôm đó anh gọi về, cùng mẹ báo cho công an phường nơi bà ở biết sự việc.

Bà Vân không thông minh hơn những người bị lừa khác. Bà chỉ có một câu đã được dặn trước, và câu đó đủ để bà dừng lại. Sau lần đó, bà kể lại cho mấy người bạn cùng nhóm tập dưỡng sinh, và một người trong nhóm nhận ra mình từng nhận cuộc gọi y hệt.

Lỡ chuyển tiền rồi: làm gì ngay

Thời gian rất quan trọng. Càng báo sớm, khả năng ngăn được tiền đi tiếp càng cao.

  1. Gọi ngay cho ngân hàng của mình qua số in trên thẻ hoặc số ghi tại quầy, không dùng số mà người lạ cung cấp; đề nghị hỗ trợ tạm dừng giao dịch và khoá tài khoản nếu cần.
  2. Báo cho một người thân ngay để có người cùng xử lý.
  3. Đến cơ quan công an gần nhất trình báo, mang theo điện thoại, thông tin giao dịch, số tài khoản đã chuyển.
  4. Không xoá tin nhắn, không xoá lịch sử cuộc gọi; đó là bằng chứng.
  5. Đổi mật khẩu ứng dụng ngân hàng và các tài khoản liên quan; nếu đã cài ứng dụng lạ, nhờ người rành công nghệ gỡ và kiểm điện thoại.
  6. Cảnh giác với cuộc gọi tiếp theo hứa “lấy lại tiền giúp” với điều kiện nộp phí; đó thường là lần lừa thứ hai.

Đừng để cảm giác xấu hổ làm chậm các bước trên. Nhiều người im lặng vì ngại con trách, và chính thời gian im lặng đó làm mất cơ hội lấy lại tiền.

Con cháu nên làm gì, và đừng làm gì

Con cháu có thể giúp nhiều nhất bằng cách nói chuyện thường xuyên về các chiêu lừa, như kể chuyện thời sự, không phải như dạy dỗ. Một câu “hôm nay trên tin có vụ này” lặp lại nhiều lần sẽ giúp bố mẹ nhận ra khi gặp thật.

Hãy giúp bố mẹ cài đặt điện thoại an toàn hơn: chặn cuộc gọi từ số lạ nếu bố mẹ đồng ý, đặt mật khẩu ứng dụng ngân hàng, cài hạn mức chuyển tiền mỗi ngày ở mức vừa đủ dùng. Hạn mức thấp không ngăn được mọi vụ, nhưng giới hạn thiệt hại.

Điều không nên làm là trách móc khi bố mẹ lỡ bị lừa. Lời trách khiến lần sau bố mẹ giấu, và giấu là điều kẻ lừa mong nhất. Thay vào đó, cảm ơn bố mẹ đã nói, rồi cùng xử lý.

Cũng đừng tự quyết thay bố mẹ mọi chuyện tiền bạc chỉ vì sợ bố mẹ bị lừa. Bố mẹ minh mẫn có quyền quản lý tiền của mình; con là người đồng hành, không phải người giám hộ.

Một việc nhỏ mà hiệu quả: lưu sẵn trong điện thoại của bố mẹ số của hai ba người con cháu ở đầu danh bạ, đặt tên dễ thấy, để lúc hoảng bố mẹ bấm được ngay mà không phải tìm.

Dấu hiệu bố mẹ có thể đang bị dụ dỗ

Nhiều vụ lừa không diễn ra trong một cuộc gọi mà kéo dài nhiều tuần. Con cháu để ý những thay đổi nhỏ dưới đây để hỏi thăm sớm.

  • Bố mẹ hay ra ngân hàng hơn bình thường, hoặc hỏi con cách chuyển tiền lớn.
  • Trong nhà xuất hiện nhiều hộp sản phẩm sức khoẻ, đồ gia dụng mua ở các buổi hội thảo.
  • Bố mẹ nhắc đến một “người bạn mới”, một “cô nhân viên tốt bụng” hay gọi điện hỏi han.
  • Bố mẹ nghe điện thoại xong thì lo lắng, tránh nói chuyện, hoặc ra ngoài nghe.
  • Có giấy tờ hợp đồng, phiếu mua trả góp mà con không biết.
  • Bố mẹ bỗng hỏi vay tiền con mà không nói rõ lý do.
  • Bố mẹ cài thêm ứng dụng lạ trên điện thoại, hoặc điện thoại có biểu hiện bất thường.

Thấy một dấu hiệu chưa chắc là bị lừa. Cách hỏi tốt nhất là hỏi bằng sự quan tâm: “dạo này mẹ có vẻ lo, có chuyện gì không”, thay vì “mẹ có bị ai lừa không”. Câu thứ hai làm bố mẹ phòng thủ, câu thứ nhất mở đường để bố mẹ kể.

Nếu bố mẹ đã ký mua trả góp ở hội thảo, đọc lại giấy tờ cùng bố mẹ xem có điều khoản huỷ hay đổi trả không, và liên hệ sớm.

Câu hỏi thường gặp

Công an có gọi điện yêu cầu chuyển tiền để xác minh không?

Cơ quan chức năng không làm việc theo cách gọi điện yêu cầu chuyển tiền vào tài khoản để xác minh hay tạm giữ. Gặp cuộc gọi như vậy, hãy cúp máy, gọi cho người thân và đến cơ quan công an nơi mình ở để hỏi trực tiếp nếu còn lo.

Làm sao biết cuộc gọi video của con cháu là thật?

Hình ảnh và giọng nói giờ có thể bị làm giả. Hãy cúp máy rồi gọi lại vào số quen của chính người đó, hoặc hỏi câu hỏi bí mật chỉ người nhà biết. Người thật sẽ không giận vì bạn kiểm tra.

Đi hội thảo sức khoẻ có quà tặng có sao không?

Đi nghe thì không sao, nhưng đừng ký mua hàng hay ký trả góp ngay trong buổi đó. Mang thông tin về, hỏi con hoặc bác sĩ quen. Sản phẩm thật sự tốt vẫn mua được vào ngày khác, không cần quyết trong không khí phấn khích.

Người quen mời góp vốn lãi cao có nên tin không?

Người giới thiệu có thể là người tốt và chính họ cũng bị lừa. Khoản nào hứa lãi cao hơn hẳn bình thường và nói là chắc chắn thì nên đứng ngoài. Với tiền dưỡng già, không nên đặt vào bất cứ đâu chưa được người tin cậy xem kỹ.

Lỡ đọc mã xác thực cho người lạ thì phải làm gì?

Gọi ngay cho ngân hàng qua số in trên thẻ để yêu cầu khoá tài khoản hoặc dừng giao dịch, đổi mật khẩu ứng dụng, báo người thân và trình báo công an. Làm càng nhanh càng tốt, vì tiền có thể bị chuyển đi trong vài phút.

Có nên để con giữ hộ tài khoản ngân hàng của bố mẹ không?

Không cần giao toàn bộ. Bố mẹ minh mẫn nên tự giữ tài khoản, nhưng có thể đặt hạn mức chuyển tiền thấp, để con biết khi có giao dịch lớn, và thống nhất luật gọi cho con trước khi chuyển tiền theo yêu cầu của ai.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138