Nói chuyện tiền bạc với bố mẹ già nên bắt đầu bằng mục đích giúp bố mẹ, không phải tò mò về tài sản: chọn lúc yên tĩnh, hỏi về cách lấy tiền khi bố mẹ ốm, giấy tờ để ở đâu, bố mẹ đang lo khoản gì, và tránh hỏi thẳng bố mẹ có bao nhiêu hay định chia cho ai. Mục tiêu của cuộc nói chuyện đầu tiên chỉ là để bố mẹ thấy con quan tâm và sẵn lòng giúp; các chi tiết sẽ đến dần.
Với nhiều gia đình Việt, tiền bạc của bố mẹ là chuyện kiêng hỏi. Con sợ bị nghĩ là nhòm ngó, bố mẹ sợ thành gánh nặng. Kết quả là đến khi bố mẹ nằm viện, con mới lúng túng không biết bố mẹ có bảo hiểm gì, tiền để đâu, mật khẩu là gì. Bài này giúp con mở lời sớm hơn, nhẹ nhàng hơn, và tránh những câu làm cuộc nói chuyện đổ vỡ ngay từ đầu.
Vì sao nên nói sớm, khi bố mẹ còn khoẻ
Lúc bố mẹ còn khoẻ, còn minh mẫn, mọi quyết định đều do bố mẹ tự đưa ra, con chỉ lắng nghe. Lúc bố mẹ đã ốm, cuộc nói chuyện biến thành con hỏi dồn trong hành lang bệnh viện, bố mẹ mệt, anh chị em căng thẳng. Cùng một nội dung, nói ở hai thời điểm cho ra hai không khí khác hẳn.
Nói sớm cũng cho con thời gian để giúp. Nếu biết bố mẹ còn khoản nợ, con có thể giúp lập kế hoạch trả. Nếu biết mẹ chưa từng đóng bảo hiểm xã hội, con có thể cùng mẹ đi hỏi các lựa chọn. Nếu biết bố đang bị một người quen rủ góp vốn, con có thể cùng bố xem kỹ trước khi quá muộn.
Và nói sớm giúp bố mẹ nhẹ lòng. Nhiều ông bà mang trong lòng những lo lắng không nói ra: sợ hết tiền, sợ làm phiền con, sợ các con tranh nhau. Một cuộc nói chuyện tử tế có thể gỡ đi những lo lắng đó, dù không giải quyết hết mọi chuyện ngay.
Chọn lúc và cách mở lời
Chọn lúc chỉ có vài người. Một buổi đi dạo, một bữa trà buổi chiều, trên đường đưa bố mẹ đi khám. Tránh mâm cơm đông người, ngày giỗ, ngày Tết.
Bắt đầu từ một chuyện cụ thể. Một tin trên thời sự về người già bị lừa, chuyện nhà hàng xóm khi ông cụ nằm viện. Câu “nếu bố mẹ gặp chuyện như thế, con muốn biết làm gì để giúp” dễ nghe hơn nhiều so với “con muốn hỏi về tiền của bố mẹ”.
Nói về con trước. Kể cho bố mẹ nghe con đã chuẩn bị gì cho tuổi già của mình, giấy tờ của con để đâu. Khi con mở trước, bố mẹ thấy đây là chuyện bình thường của mọi gia đình.
Nói rõ con không cần biết con số. Nhiều bố mẹ ngại vì sợ con hỏi có bao nhiêu. Nói thẳng rằng con không hỏi con số, con chỉ cần biết khi cần thì làm gì.
Chấp nhận nói nhiều lần. Lần đầu bố mẹ có thể gạt đi. Đừng ép. Vài tuần sau, mở lại bằng một chuyện khác.
Những câu nên hỏi
Các câu dưới đây tập trung vào việc con có thể giúp, không đụng vào quyền quyết định của bố mẹ. Không cần hỏi hết trong một lần.
- Nếu bố mẹ phải nằm viện gấp, con lấy tiền ở đâu để lo viện phí?
- Giấy tờ quan trọng như sổ đỏ, sổ tiết kiệm, thẻ bảo hiểm y tế, sổ bảo hiểm xã hội bố mẹ để ở đâu?
- Bố mẹ đang có khoản nợ hay khoản cho ai mượn nào không, để con biết khi có người đến hỏi?
- Bố mẹ có đang lo khoản chi nào, có tháng nào thấy thiếu không?
- Có ai đang rủ bố mẹ góp tiền, mua hàng, vay mượn không?
- Bố mẹ muốn được chăm sóc thế nào nếu sau này đi lại khó khăn?
- Bố mẹ muốn con nào là người biết những thông tin này?
Câu cuối thường bị bỏ qua mà rất quan trọng. Bố mẹ có quyền chọn người con mình tin để biết thông tin. Các anh chị em khác nên tôn trọng lựa chọn đó, miễn là có người biết.
Những câu nên tránh và cách nói thay
Cùng một ý, cách nói khác nhau có thể mở hoặc đóng cả cuộc nói chuyện.
| Câu nên tránh | Vì sao | Cách nói thay |
|---|---|---|
| Bố mẹ có bao nhiêu tiền? | Nghe như tính toán tài sản | Nếu bố mẹ cần tiền gấp thì có sẵn chỗ lấy không? |
| Sau này nhà này để cho ai? | Đụng chuyện chia chác, dễ gây căng giữa anh chị em | Bố mẹ có muốn cả nhà cùng ngồi nghe kế hoạch của bố mẹ một lần không? |
| Sao bố mẹ tiêu hoang thế? | Phán xét, làm bố mẹ phòng thủ | Dạo này có khoản nào làm bố mẹ thấy chật không? |
| Để con giữ tiền cho, bố mẹ già rồi | Coi bố mẹ như không còn khả năng | Con giúp bố mẹ đặt mấy chế độ an toàn trên điện thoại nhé? |
| Anh hai có biết chưa, sao chỉ nói với anh ấy? | Biến chuyện của bố mẹ thành chuyện so bì | Con chỉ muốn chắc là có một người biết, ai cũng được |
Khi lỡ nói một câu làm bố mẹ phật ý, hãy xin lỗi ngay và nói lại mục đích của mình. Bố mẹ thường nhớ thái độ lâu hơn nhớ câu chữ.
Tình huống: chị Mai ở Hà Nội, vừa chăm mẹ vừa lo con thi
Chị Mai 45 tuổi, sống ở Hà Nội, con trai năm nay thi đại học. Mẹ chị 72 tuổi ở một mình ở Thái Nguyên. Hồi đầu năm, mẹ chị bị ngã, nằm viện một tuần. Chị chạy lên chạy xuống, lo viện phí bằng tiền của mình vì không biết mẹ có tiền để đâu, mẹ thì đau không muốn nói.
Khi mẹ khoẻ lại, chị chọn một buổi chiều ngồi uống trà với mẹ, kể chuyện mình vừa sắp xếp lại giấy tờ bảo hiểm của gia đình. Rồi chị hỏi: lần trước mẹ nằm viện con lúng túng quá, nếu có lần sau, con nên lấy tiền của mẹ ở đâu để mẹ không phải lo. Mẹ chị im một lúc, rồi chỉ cho chị cái hộp đựng sổ tiết kiệm và thẻ bảo hiểm y tế.
Chị không hỏi trong sổ có bao nhiêu. Chị chỉ ghi lại chỗ để, nhờ mẹ cho biết nơi gửi để nếu cần thì biết hỏi ai, và nói với em trai rằng chị đã biết chỗ, để em yên tâm. Cả cuộc nói chuyện chưa tới nửa tiếng.
Vài tháng sau, chính mẹ chị tự nhắc chuyện một người quen rủ góp tiền, hỏi chị nghĩ sao. Cửa đã mở thì những chuyện khác tự đến.
Ghi lại sau cuộc nói chuyện
Nói xong mà không ghi lại thì vài tháng sau mỗi người nhớ một kiểu. Một trang giấy là đủ, để ở chỗ bố mẹ đồng ý.
- Danh sách giấy tờ quan trọng và chỗ để.
- Nơi bố mẹ gửi tiền, người liên hệ nếu có, không cần ghi số dư.
- Các khoản nợ, khoản cho mượn nếu bố mẹ muốn ghi.
- Tên người con được bố mẹ chọn để biết thông tin, và người thứ hai dự phòng.
- Mong muốn của bố mẹ về chăm sóc khi yếu.
- Ngày ghi, để biết khi nào cần cập nhật.
Không ghi mật khẩu lên tờ này. Mật khẩu, nếu bố mẹ muốn chia sẻ, nên được nói trực tiếp với người con được chọn và cất ở chỗ riêng.
Mỗi năm, nhân dịp nào đó cả nhà quen gặp nhau, xem lại tờ giấy một lần. Bố mẹ có thể thay đổi ý, và đó là quyền của bố mẹ.
Khi anh chị em không cùng ý
Thống nhất mục tiêu trước khi bàn chi tiết. Mọi người con đều muốn bố mẹ an ổn. Bắt đầu từ điểm chung đó, rồi mới bàn ai làm gì.
Chia việc theo khả năng, không chỉ theo tiền. Người ở gần lo đưa đón, người ở xa góp tiền, người rành giấy tờ lo thủ tục. Đóng góp bằng thời gian cũng là đóng góp.
Ghi lại khoản góp chung. Nếu anh chị em cùng góp tiền cho bố mẹ, ghi rõ ai góp bao nhiêu, chi vào việc gì. Minh bạch giữ được tình cảm lâu hơn sự tin tưởng ngầm.
Không để một người gánh hết. Người con ở gần thường âm thầm làm nhiều nhất, rồi đến lúc kiệt sức mới nói ra. Mỗi vài tháng, anh chị em nên hỏi nhau ai đang mệt, cần đổi việc thế nào, trước khi chuyện mệt thành chuyện trách.
Để bố mẹ là người quyết. Anh chị em có thể góp ý, nhưng quyết định về tiền của bố mẹ là của bố mẹ. Khi các con cãi nhau trước mặt bố mẹ, bố mẹ thường chọn im lặng, và im lặng là điều không ai muốn.
Khi bố mẹ ở xa con
Nhiều người con sống ở thành phố, bố mẹ ở quê, mỗi năm gặp vài lần. Chuyện tiền bạc khi đó vừa khó nói, vừa khó giúp. Những cuộc gọi điện thoại thường ngắn và toàn chuyện sức khoẻ, thời tiết, con cháu. Chuyện tiền hiếm khi được nhắc, trừ khi đã có chuyện.
Hãy tận dụng những lần về thăm để nói những chuyện cần xem giấy tờ: chỗ để sổ, thẻ bảo hiểm y tế còn hạn không, có giấy tờ lạ nào cần đọc giúp không. Những chuyện chỉ cần nghe thì để cho các cuộc gọi.
Một người ở gần bố mẹ, có thể là anh chị em, họ hàng hay một người hàng xóm thân, nên biết cách liên lạc với con và biết khi bố mẹ ốm thì gọi ai trước. Không cần họ biết chuyện tiền của bố mẹ, chỉ cần họ là người báo tin sớm.
Nếu con gửi tiền về đều đặn, hãy hỏi bố mẹ muốn nhận theo cách nào tiện nhất, và đừng ngạc nhiên nếu bố mẹ để dành thay vì tiêu. Thay vì nhắc bố mẹ tiêu đi, có thể gợi ý bố mẹ coi đó là quỹ cho lúc ốm, để chính bố mẹ yên tâm.
Câu hỏi thường gặp
Bố mẹ không muốn nói chuyện tiền bạc thì con nên làm gì?
Đừng ép. Chờ vài tuần rồi mở lại bằng một chuyện cụ thể khác, như tin người già bị lừa hay chuyện một người quen nằm viện. Nói rõ con không hỏi con số, chỉ muốn biết khi cần thì giúp thế nào.
Con có nên biết mật khẩu ngân hàng của bố mẹ không?
Không cần biết khi bố mẹ còn tự quản lý được. Điều cần là có một người con biết nơi gửi tiền và cách giúp bố mẹ rút khi bố mẹ không tự đi được, theo đúng thủ tục của nơi giữ tiền.
Nói chuyện tiền với bố mẹ có cần có mặt cả anh chị em không?
Lần đầu nên nói riêng, nhẹ nhàng, để bố mẹ không thấy bị vây hỏi. Khi bàn những chuyện lớn như chăm sóc lâu dài hay góp tiền chung, nên có mặt mọi người con để không ai thấy bị gạt ra.
Bố mẹ đang cho một người con vay nhiều thì các con khác nên nói thế nào?
Tránh chất vấn bố mẹ hay người anh em đó. Có thể hỏi bố mẹ có ổn với khoản đó không, và đề nghị ghi lại cho rõ. Quyết định vẫn là của bố mẹ, các con chỉ giúp để mọi việc minh bạch.
Con nên hỏi gì về bảo hiểm của bố mẹ?
Hỏi bố mẹ có thẻ bảo hiểm y tế còn hạn không, để ở đâu, có đóng hay đang hưởng bảo hiểm xã hội không, và có mua bảo hiểm nào khác không. Mục đích là để khi bố mẹ nằm viện, con biết mang theo giấy tờ gì.
Khi nào thì con nên can thiệp vào chuyện tiền của bố mẹ?
Khi thấy dấu hiệu bố mẹ đang bị lừa, bị ép vay mượn, hoặc trí nhớ suy giảm rõ khiến bố mẹ không còn tự quản lý được. Ngay cả khi đó, hãy nói chuyện với bố mẹ và anh chị em trước, và hỏi bác sĩ nếu nghi về trí nhớ.