Tra cứu quá trình đóng bảo hiểm xã hội là xem lại toàn bộ những tháng, những nơi bạn đã đóng, mức lương làm căn cứ đóng, để chắc rằng không thiếu tháng nào trước khi làm thủ tục hưởng lương hưu. Bạn nên tự làm việc này từ tuổi 45 – 50, không chờ đến năm nghỉ, vì lỗi phát hiện muộn thường khó sửa: công ty cũ đã giải thể, người phụ trách đã nghỉ, giấy tờ đã thất lạc.
Lương hưu được tính dựa trên số năm đóng và mức lương đã đóng. Một khoảng trống vài năm, hay hai sổ không được gộp, có thể làm bạn chưa đủ điều kiện hưởng hoặc hưởng thấp hơn đáng lẽ. Cách tra không khó; khó là biết mình đang tìm lỗi gì.
Vì sao phải tự kiểm, không thể chờ công ty lo
Nhiều người nghĩ đóng bảo hiểm xã hội là việc của phòng nhân sự, mình chỉ cần thấy dòng trừ tiền trên phiếu lương là yên. Thực tế, dòng trừ tiền trên phiếu lương chỉ cho biết công ty đã trừ của bạn, chưa chắc công ty đã nộp đủ cho cơ quan bảo hiểm xã hội. Doanh nghiệp khó khăn có thể chậm đóng, nợ đóng nhiều tháng mà người lao động không biết.
Người đi làm qua nhiều nơi càng dễ gặp chuyện. Mỗi lần đổi việc là một lần chốt sổ, chuyển thông tin, và mỗi lần như vậy có thể phát sinh sai sót: tên viết khác, ngày sinh lệch, cấp hai mã số cho cùng một người. Lúc đi làm, những sai sót này không gây ra hậu quả gì nên không ai để ý.
Đến khi làm hồ sơ hưởng lương hưu, mọi sai sót cộng lại cùng lúc. Lúc đó bạn phải đi xin xác nhận ở những nơi đã làm từ hai mươi năm trước, có nơi không còn tồn tại. Kiểm từ sớm thì mỗi lỗi chỉ cần xử lý một lần, khi người và giấy tờ còn đó.
Có một lý do nữa ít ai nghĩ tới: biết chính xác mình đã đóng bao nhiêu năm thì mới tính được kế hoạch nghỉ. Người tưởng mình đủ mà thật ra thiếu sẽ nghỉ việc quá sớm; người tưởng mình thiếu mà thật ra đủ có khi cố bám một công việc nặng nhọc thêm vài năm không cần thiết.
Những gì cần có trong tay trước khi tra
Gom những thứ dưới đây vào một túi hồ sơ. Không cần đủ hết ngay, nhưng càng đủ thì việc đối chiếu càng nhanh.
- Mã số bảo hiểm xã hội của bạn; hiện nhiều thủ tục đã dùng số định danh cá nhân trên căn cước, nên mang theo căn cước.
- Sổ bảo hiểm xã hội bản giấy nếu còn giữ, kể cả sổ cũ của nơi làm trước.
- Hợp đồng lao động, quyết định nghỉ việc, quyết định tăng lương của từng nơi đã làm; nếu mất thì ghi lại tên đơn vị, khoảng thời gian làm.
- Danh sách các nơi đã làm theo thứ tự thời gian, kể cả những nơi chỉ làm vài tháng.
- Một trang ghi những khoảng thời gian bạn nghỉ việc, làm tự do, đi nước ngoài, để biết khoảng nào chắc chắn không có đóng.
Danh sách các nơi đã làm là thứ quan trọng nhất. Khi đặt cạnh kết quả tra cứu, bạn sẽ thấy ngay khoảng nào có đi làm mà không có đóng, hay tên đơn vị nào không xuất hiện.
Nếu trí nhớ không chắc, hãy nhờ người thân cùng nhớ lại theo các mốc lớn trong đời: năm cưới, năm sinh con đầu, năm chuyển nhà. Gắn công việc vào những mốc đó thường dễ nhớ hơn là nhớ năm tháng trần trụi.
Các bước tự kiểm quá trình đóng
Bạn có thể tra qua ứng dụng chính thức của Bảo hiểm xã hội Việt Nam, cổng dịch vụ công, hoặc đến trực tiếp cơ quan bảo hiểm xã hội nơi cư trú để xin bản tra cứu. Cách nào cũng được, quan trọng là đọc kết quả đúng cách.
- Lấy bản tra cứu đầy đủ từ đầu đến nay, không chỉ xem tổng số tháng.
- Đặt cạnh danh sách các nơi đã làm, đánh dấu từng khoảng: khớp, thiếu, hay có mà không nhớ.
- Với khoảng thiếu, xem đó là thời gian bạn không đi làm, hay có đi làm mà đơn vị không đóng hoặc đóng chưa đủ.
- Kiểm tên, ngày sinh, giới tính trên kết quả có khớp căn cước không.
- Xem mức lương làm căn cứ đóng ở từng giai đoạn có khớp phiếu lương không; đóng thấp hơn lương thật là chuyện có xảy ra.
- Ghi lại mọi chỗ lệch thành một danh sách, mang đến cơ quan bảo hiểm xã hội hỏi một lần cho đủ.
Đừng chỉ nhìn con số tổng. Hai mươi năm cộng lại có thể đúng trong khi một giai đoạn bị ghi mức lương thấp, hoặc một sổ cũ chưa được cộng vào.
Những lỗi hay gặp và việc cần làm
Các lỗi dưới đây gặp nhiều ở người làm nhiều nơi, làm cho doanh nghiệp nhỏ, hoặc có giai đoạn chuyển từ khu vực nhà nước sang tư nhân.
| Lỗi | Dấu hiệu khi tra | Việc nên làm |
|---|---|---|
| Đơn vị nợ đóng | Có đi làm, phiếu lương có trừ, nhưng tháng đó trống hoặc ghi chưa đóng | Liên hệ đơn vị cũ yêu cầu đóng, giữ phiếu lương làm bằng chứng, hỏi cơ quan bảo hiểm xã hội cách xử lý nếu đơn vị không còn hoạt động |
| Hai mã số cho một người | Tra một mã chỉ thấy một phần thời gian | Đề nghị gộp sổ tại cơ quan bảo hiểm xã hội, mang theo mọi sổ cũ |
| Sai tên, ngày sinh | Thông tin khác căn cước | Làm thủ tục điều chỉnh thông tin với giấy tờ tuỳ thân |
| Mức đóng thấp hơn lương thật | Lương căn cứ đóng thấp bất thường so với phiếu lương | Hỏi lại đơn vị; hiểu rằng mức đóng ảnh hưởng mức hưởng sau này |
| Thời gian trước khi có hệ thống điện tử | Giai đoạn rất cũ không hiện đủ | Tìm sổ giấy, quyết định tuyển dụng cũ; hỏi cơ quan bảo hiểm xã hội về cách xác nhận |
Mỗi lỗi có cách xử lý riêng và quy định có thể thay đổi theo thời gian, nên bảng này chỉ để bạn biết mình đang gặp loại chuyện gì. Cách làm cụ thể phải hỏi cơ quan bảo hiểm xã hội.
Tình huống: chị Lan ở Đà Nẵng và hai năm biến mất
Chị Lan 52 tuổi, đi làm từ năm hai mươi hai tuổi, qua ba công ty ở Đà Nẵng. Chị nhẩm tính mình đã có gần ba mươi năm đóng bảo hiểm xã hội. Khi con gái cài giúp ứng dụng tra cứu, tổng số chỉ khoảng hai mươi bảy năm.
Đặt danh sách công ty cạnh kết quả, chị thấy hai năm cuối ở công ty thứ hai không có. Lục lại hộp giấy tờ, chị còn giữ được vài phiếu lương có dòng trừ bảo hiểm xã hội, và quyết định nghỉ việc ghi rõ ngày. Hỏi đồng nghiệp cũ thì biết công ty đó từng chậm đóng một thời gian dài trước khi đổi chủ.
Chị mang toàn bộ giấy tờ đến cơ quan bảo hiểm xã hội nơi công ty cũ đăng ký, hỏi tình trạng của hai năm đó và cách xử lý. Việc chưa xong ngay, nhưng chị có tám năm trước tuổi hưu để theo đuổi, thay vì phát hiện vào tháng làm hồ sơ.
Chị cũng tra luôn cho chồng, người làm cùng một công ty suốt hai mươi năm, và thấy quá trình của anh khớp hoàn toàn. Một lần tra cho cả nhà mất thêm vài phút mà yên tâm được hai người.
Điều đáng học ở đây là chị đã giữ phiếu lương. Phiếu lương, hợp đồng, quyết định nghỉ việc là những tờ giấy rẻ nhất nhưng có ích nhất khi tranh chấp về thời gian đóng.
Từ nay đến ngày nghỉ: giữ giấy tờ nào, giữ thế nào
Phiếu lương mỗi tháng, ít nhất của những năm gần nhất. Không cần giữ đủ ba mươi năm, nhưng giữ được vài phiếu mỗi năm ở mỗi nơi làm là đủ để chứng minh có làm, có bị trừ tiền đóng. Nhiều công ty gửi phiếu lương qua thư điện tử; hãy lưu chúng vào một thư mục riêng, đừng để lẫn trong hộp thư rồi bị xoá.
Hợp đồng lao động và phụ lục tăng lương. Đây là bằng chứng về mức lương, thứ quyết định mức đóng và mức hưởng sau này. Khi ký hợp đồng mới, chụp lại toàn bộ các trang.
Quyết định nghỉ việc và giấy xác nhận chốt sổ. Mỗi lần nghỉ một nơi, hãy hỏi đơn vị đã chốt quá trình đóng đến tháng nào. Đó là lúc dễ đòi nhất, vì bạn vẫn còn quen người, đơn vị vẫn còn hoạt động.
Một bản tra cứu in ra mỗi vài năm. Bản in có ngày tháng giúp bạn so sánh: lần trước có, lần này mất, hay ngược lại. Nó cũng giúp con cái nắm được tình hình nếu sau này phải lo thủ tục thay bạn.
Một chỗ để chung cho mọi thứ. Một túi hồ sơ bằng nhựa có nắp, để ở nơi khô ráo, kèm một bản chụp lưu trong điện thoại. Báo cho vợ hoặc chồng, hoặc một người con, biết túi đó ở đâu.
Câu nên hỏi khi đến cơ quan bảo hiểm xã hội
Viết sẵn câu hỏi ra giấy, hỏi xong ghi lại câu trả lời và tên bộ phận đã trả lời.
- Với quá trình đóng của mình hiện nay, đã đủ điều kiện về số năm để hưởng lương hưu chưa, nếu chưa thì còn thiếu bao lâu?
- Khoảng thời gian bị thiếu này có xử lý được không, cần những giấy tờ gì?
- Có sổ hay mã số nào khác đứng tên mình chưa được gộp không?
- Nếu đến tuổi nghỉ mà vẫn thiếu thời gian đóng thì có những lựa chọn nào?
- Thông tin cá nhân trên hệ thống đã khớp căn cước chưa?
- Mức lương làm căn cứ đóng ở giai đoạn này có được ghi đúng không, nếu sai thì ai là người phải đề nghị điều chỉnh?
Khi hỏi, hãy nói rõ năm sinh và dự định nghỉ của mình, vì điều kiện hưởng phụ thuộc tuổi, giới tính và thời điểm nghỉ. Quy định về tuổi hưu và số năm đóng tối thiểu đã có thay đổi trong những năm gần đây, nên đừng dựa vào điều người quen kể.
Câu hỏi thường gặp
Nên tra quá trình đóng bảo hiểm xã hội từ năm bao nhiêu tuổi?
Nên tra lần đầu khoảng tuổi 45 đến 50, rồi tra lại mỗi khi đổi việc và vài năm trước khi nghỉ. Phát hiện sai sót càng sớm thì càng dễ tìm người, tìm giấy tờ để xử lý.
Phiếu lương có trừ bảo hiểm mà tra không thấy thì sao?
Đó là dấu hiệu đơn vị có thể đã trừ của bạn nhưng chưa nộp đủ. Hãy giữ phiếu lương, hợp đồng, quyết định nghỉ việc, liên hệ đơn vị cũ và hỏi cơ quan bảo hiểm xã hội nơi đơn vị đó đăng ký về cách xử lý.
Làm sao biết mình có hai sổ bảo hiểm xã hội?
Dấu hiệu thường gặp là tra một mã số chỉ thấy một phần thời gian làm việc, hoặc còn giữ sổ giấy của nơi làm cũ có số khác. Mang tất cả sổ và căn cước đến cơ quan bảo hiểm xã hội đề nghị kiểm tra và gộp.
Mất sổ bảo hiểm xã hội bản giấy có ảnh hưởng lương hưu không?
Quá trình đóng được lưu trên hệ thống của cơ quan bảo hiểm xã hội, nên mất sổ giấy không làm mất thời gian đóng. Tuy vậy với giai đoạn rất cũ, sổ giấy và quyết định tuyển dụng giúp đối chiếu dễ hơn, nên còn giữ được thì nên giữ.
Tra cứu qua ứng dụng có đủ để yên tâm không?
Ứng dụng giúp bạn xem nhanh và phát hiện chỗ lệch. Nhưng khi thấy khoảng trống, sai thông tin hay chuẩn bị làm hồ sơ hưởng, bạn vẫn nên đến cơ quan bảo hiểm xã hội để được xác nhận và hướng dẫn cụ thể.
Con cái có thể tra giúp bố mẹ không?
Con có thể giúp cài ứng dụng, đọc kết quả, lập danh sách nơi làm và đi cùng bố mẹ đến cơ quan bảo hiểm xã hội. Thông tin đăng nhập là của bố mẹ, nên con giúp thao tác nhưng để bố mẹ giữ mật khẩu.