HauVan.comHậu Vận
Chuẩn bị tài chính cho tuổi già

Lập ngân sách chi tiêu tuổi già: sống đủ bằng lương hưu và khoản để dành

Cách lập ngân sách chi tiêu hằng tháng khi đã nghỉ hưu: chia khoản cố định, khoản theo mùa, khoản hay bị quên, cách rút tiền để dành đều đặn và tự kiểm mỗi quý.

Older woman choosing vegetables from a vendor at a busy morning wet market, woven basket on her arm, seen from behind, warm hazy light, street-level shot

Lập ngân sách tuổi già là chia nguồn thu cố định hằng tháng, chủ yếu là lương hưu, cho các khoản chi theo thứ tự: thiết yếu trước, khoản theo mùa thứ hai, khoản tự chọn sau cùng, và rút tiền để dành theo một nhịp đều thay vì rút khi thiếu. Khác với lúc đi làm, tuổi già hiếm khi có thu nhập tăng thêm, nên ngân sách không nhằm để dành nhiều mà nhằm để không bao giờ phải chạy tiền giữa tháng.

Nhiều người về hưu mấy tháng đầu thấy dư, rồi đến dịp Tết, đám cưới cháu, đợt sửa nhà thì thấy hụt. Lý do thường không phải lương hưu quá thấp mà là những khoản theo mùa và khoản bất thường không được chia đều ra từng tháng. Dưới đây là cách lập một ngân sách giản dị, viết tay được, hợp với người không thích con số.

Vì sao chi tiêu tuổi già khó đoán hơn người ta nghĩ

Lúc đi làm, chi tiêu bị kéo theo nhịp công việc: tiền xăng, ăn trưa, quần áo đi làm. Khi nghỉ, những khoản đó mất đi, và nhiều người nghĩ chi tiêu sẽ giảm đáng kể. Thực tế, một phần đi xuống, một phần đi lên. Ở nhà cả ngày, tiền điện, nước, ga tăng. Thời gian rảnh hơn, đi thăm bạn bè, họ hàng nhiều hơn. Sức khoẻ cần chăm hơn.

Tuổi già cũng có những khoản chi theo mùa khá dày: Tết, giỗ chạp, cưới hỏi của cháu, mừng thọ của bạn bè. Những khoản này rơi dồn vào vài tháng trong năm, và nếu không chia ra từ trước thì tháng đó thâm hụt, phải rút tiền để dành.

Và còn khoản chi tăng dần theo tuổi: thuốc men, khám bệnh, kính, răng, đồ hỗ trợ đi lại. Một ngân sách lập ở tuổi 60 cần được điều chỉnh ở tuổi 65 và 70. Hiểu ba điều này rồi thì ngân sách tuổi già không còn là bảng tính cứng mà là một thói quen điều chỉnh đều đặn.

Chia chi tiêu thành bốn nhóm

Thay vì liệt kê hàng chục khoản, chia thành bốn nhóm theo mức độ cần thiết. Thứ tự trong bảng cũng là thứ tự ưu tiên khi lương hưu tháng đó về.

NhómGồm những gìCách giữ
Thiết yếu cố địnhĂn uống, điện nước, ga, điện thoại, thuốc thường dùng, bảo hiểmTrích ngay đầu tháng, không đụng cho việc khác
Theo mùaTết, giỗ, hiếu hỉ, quần áo theo mùa, sửa nhỏChia tổng cả năm cho mười hai, bỏ riêng mỗi tháng
Sức khoẻ không thường xuyênKhám định kỳ, kính, răng, vật lý trị liệuBỏ riêng một khoản nhỏ mỗi tháng, dồn lại dùng khi cần
Tự chọnQuà cháu, du lịch, sở thích, ăn ngoàiChi từ phần còn lại sau ba nhóm trên

Nhóm thứ hai và thứ ba là nơi hầu hết ngân sách tuổi già bị vỡ. Chỉ cần tách hai nhóm này ra và bỏ đều mỗi tháng, phần lớn những tháng hụt sẽ biến mất.

Nếu lương hưu không đủ cho ba nhóm đầu, đó là tín hiệu cần bàn với gia đình về nguồn bổ sung, chứ không phải cắt thuốc hay bữa ăn.

Một mẹo nhỏ: dùng màu khác nhau cho từng nhóm trong sổ, hoặc phong bì khác màu. Người lớn tuổi nhìn màu nhanh hơn đọc số, và nhờ đó cũng dễ nhận ra nhóm nào đang vơi.

Những khoản hay bị quên

Khi lập ngân sách lần đầu, gần như ai cũng sót vài khoản dưới đây. Đọc qua và đánh dấu khoản nào nhà mình có.

  • Phí bảo trì, phí quản lý nếu ở chung cư.
  • Gia hạn bảo hiểm xe, đăng kiểm, sửa xe định kỳ.
  • Quà cho cháu vào ngày khai giảng, sinh nhật, đỗ đạt.
  • Tiền thăm người ốm trong họ hàng, bạn bè.
  • Phí dịch vụ ngân hàng, phí nhắn tin.
  • Đồ gia dụng hỏng phải thay mỗi vài năm.
  • Đi lại về quê dịp giỗ, chạp mả.
  • Tiền điện mùa nóng, khi điều hoà chạy cả ngày.

Cách phát hiện nhanh nhất là xem lại chi tiêu của mười hai tháng trước, nếu có ghi, hoặc ngồi nhớ lại theo từng tháng âm lịch: tháng Giêng có gì, tháng Bảy có gì. Với người lớn tuổi, nhớ theo dịp thường dễ hơn nhớ theo con số.

Những khoản này một mình thì nhỏ, nhưng cộng cả năm có thể ngang một hai tháng lương hưu. Đưa chúng vào nhóm theo mùa ngay từ đầu là cách đơn giản nhất để không bị bất ngờ.

Lập ngân sách trong một buổi tối

Không cần phần mềm, một quyển sổ và cây bút là đủ. Nếu con cháu ngồi cùng thì càng nhanh.

  1. Ghi tổng nguồn thu đều đặn mỗi tháng: lương hưu, tiền cho thuê, tiền con gửi đều.
  2. Ghi các khoản thiết yếu cố định, cộng lại.
  3. Liệt kê các khoản theo mùa trong năm, ước tính tổng, chia cho mười hai.
  4. Ước một khoản nhỏ cho sức khoẻ không thường xuyên, mỗi tháng.
  5. Lấy nguồn thu trừ ba nhóm trên; phần còn lại là phần tự chọn.
  6. Nếu phần còn lại âm, quyết định nên giảm khoản nào hoặc lấy từ tiền để dành theo nhịp đều.
  7. Chia tiền ra các ngăn ngay ngày nhận lương hưu: tài khoản riêng, phong bì riêng, tuỳ thói quen.

Bước cuối là bước quyết định ngân sách có sống được hay không. Con số trên giấy không giữ được tiền; việc chia tiền ra từng ngăn ngay khi nhận mới giữ được.

Rút tiền để dành thế nào cho đều

Rút theo nhịp, không rút theo lúc thiếu. Nếu lương hưu không đủ và bạn phải dùng tiền để dành, hãy quyết một khoản cố định mỗi tháng hoặc mỗi quý. Rút theo lúc thiếu thường rút nhiều hơn cần, và không biết đã rút bao nhiêu.

Tính xem khoản để dành dùng được bao lâu. Lấy tổng tiền để dành chia cho khoản rút mỗi năm. Nếu ra một số năm ngắn hơn khoảng thời gian bạn có thể sống, cần giảm khoản rút hoặc tìm thêm nguồn thu.

Giữ quỹ dự phòng tách riêng. Tiền rút đều để tiêu khác với quỹ dự phòng cho việc gấp. Hai khoản lẫn vào nhau thì quỹ dự phòng sẽ hao dần.

Xem lại mỗi năm. Chi phí sức khoẻ tăng, lương hưu có thể được điều chỉnh. Mỗi năm ngồi tính lại khoản rút một lần.

Rút vào một ngày cố định. Chọn một ngày trong tháng hay trong quý, ví dụ ngay sau ngày nhận lương hưu, để chuyển khoản rút sang tài khoản tiêu. Ngày cố định biến việc rút thành thói quen, không còn là quyết định phải cân nhắc mỗi lần.

Tình huống: hai vợ chồng bác Sơn ở Khánh Hoà

Bác Sơn 64 tuổi, nguyên giáo viên, vợ 61 tuổi bán hàng nhỏ đã nghỉ. Hai bác sống bằng lương hưu của bác trai và một khoản để dành. Mấy tháng đầu thấy dư, nhưng đến tháng Chạp thì hụt nặng: Tết, hai đám cưới cháu, sửa lại mái hiên. Bác gái rút tiền để dành ba lần trong một tháng.

Con gái về ăn Tết, ngồi cùng bố mẹ một buổi tối, lập bốn nhóm như trên. Hoá ra tổng các khoản theo mùa trong năm cộng lại khá lớn, mà trước giờ không ai chia ra. Ba người thống nhất: mỗi tháng khi nhận lương hưu, bác gái bỏ riêng một phong bì “việc họ” và một phong bì “sức khoẻ”. Tiền để dành chỉ rút một lần mỗi quý, theo số đã định.

Năm sau, tháng Chạp vẫn nhiều việc, nhưng phong bì đã có sẵn. Bác gái nói điều thay đổi lớn nhất không phải là tiền, mà là không còn cảm giác lo mỗi khi có thiệp mời. Bác trai thì để ý thấy tiền để dành năm đó vơi ít hơn hẳn năm trước, dù chi tiêu gần như không đổi.

Tự kiểm mỗi quý

Ba tháng qua có tháng nào phải rút thêm ngoài kế hoạch không? Nếu có, xem đó là khoản theo mùa bị quên hay chi tự chọn vượt mức, rồi thêm vào ngân sách.

Phong bì hay ngăn theo mùa có đang đầy dần không? Nếu cạn trước dịp lớn, khoản bỏ riêng mỗi tháng đang thấp hơn thực tế.

Chi phí thuốc men có thay đổi không? Thuốc mới, khám mới là lúc cần nâng khoản sức khoẻ, đừng để nó lấn sang tiền chợ.

Có khoản nào trả mà không còn dùng không? Gói cước, dịch vụ đăng ký, bảo hiểm trùng. Cắt đi là có thêm tiền mà không phải hy sinh gì.

Hai vợ chồng có cùng biết tình hình không? Ngân sách chỉ một người giữ thì khi người đó ốm, người kia lúng túng. Mỗi quý cùng xem một lần là đủ.

Có tháng nào thấy dư nhiều bất thường không? Dư không phải lúc nào cũng tốt. Có khi là quên trả một khoản định kỳ, có khi là khoản theo mùa chưa đến hạn. Kiểm lại trước khi tiêu phần dư.

Tiền con cháu gửi: đưa vào ngân sách thế nào

Nhiều bố mẹ được con gửi tiền hằng tháng hoặc vào dịp lễ Tết. Khoản này thường được để riêng, có khi để nguyên không dám tiêu vì “tiền của con”, có khi lại tiêu lặt vặt hết mà không rõ vào đâu. Cả hai cách đều làm ngân sách khó đoán.

Nếu con gửi đều đặn và đã nói rõ để bố mẹ chi tiêu, hãy coi đó là một phần nguồn thu hằng tháng, nhưng chỉ dùng cho nhóm tự chọn hoặc nhóm sức khoẻ, không đặt nhóm thiết yếu dựa vào nó. Lý do là thu nhập của con có thể thay đổi: con mất việc, con có thêm em bé, con chuyển đi xa. Khi đó bố mẹ không bị hụt ngay những khoản thiết yếu.

Nếu con gửi thất thường, hãy bỏ vào quỹ dự phòng hoặc ngăn theo mùa. Đó là cách để món quà của con thực sự làm nhẹ những lúc khó, thay vì tan vào chi tiêu hằng ngày.

Cũng nên nói với con một câu đơn giản về việc tiền được dùng vào đâu. Con không cần báo cáo, nhưng biết bố mẹ dùng để khám mắt, sửa nhà hay mua quà cho cháu sẽ thấy yên lòng, và bố mẹ cũng thấy nhận tiền con nhẹ nhõm hơn.

Câu hỏi thường gặp

Lương hưu không đủ chi tiêu thì nên cắt khoản nào trước?

Cắt khoản tự chọn trước, như ăn ngoài, quà cáp vượt mức, dịch vụ không dùng. Không cắt ăn uống thiết yếu và thuốc men. Nếu sau khi cắt vẫn thiếu, hãy bàn với gia đình về nguồn bổ sung hoặc rút tiền để dành theo nhịp đều.

Có nên ghi chép chi tiêu hằng ngày khi đã về hưu không?

Không bắt buộc ghi từng khoản mỗi ngày. Ghi trong hai ba tháng đầu để biết tiền đi đâu là đủ, sau đó chỉ cần chia tiền ra từng ngăn ngay khi nhận lương hưu và tự kiểm mỗi quý.

Tiền mừng cưới, đám giỗ nên tính vào ngân sách thế nào?

Ước tính tổng các dịp trong năm dựa vào năm trước, chia cho mười hai và bỏ riêng mỗi tháng vào một ngăn. Khi có thiệp mời thì lấy từ ngăn đó, không lấy từ tiền chợ hay tiền để dành.

Vợ chồng nên giữ tiền chung hay riêng khi về hưu?

Tuỳ thói quen mỗi nhà, nhưng ngân sách thiết yếu nên là chung để không ai thiếu. Mỗi người có thể giữ một khoản nhỏ tự chọn riêng. Quan trọng là cả hai cùng biết tổng thu, tổng chi và chỗ để tiền.

Bao lâu thì nên điều chỉnh ngân sách tuổi già?

Tự kiểm mỗi quý và điều chỉnh lớn mỗi năm một lần, hoặc ngay khi có thay đổi như lương hưu điều chỉnh, thêm thuốc điều trị lâu dài, chuyển nhà hay có người về ở cùng.

Con cháu giúp bố mẹ lập ngân sách thế nào cho khéo?

Ngồi cùng bố mẹ, để bố mẹ kể, con chỉ ghi và gợi ý những khoản hay quên. Tránh phán xét cách chi của bố mẹ. Mục tiêu là bố mẹ tự quản được tiền của mình, con chỉ hỗ trợ cách làm.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138